வங்காளதேசம்
வங்காளதேச மக்கள் குடியரசு | |
|---|---|
 கொடி
 சின்னம்
| |
| நாட்டுப்பண்: আমার সোনার বাংলা (வங்காள மொழி) அமர் சோனர் பங்களா "என் தங்க வங்காளம்" | |
| அரசாங்க முத்திரை | |
.svg)  | |
| தலைநகரம் | டாக்கா 23°45′50″N 90°23′20″E / 23.76389°N 90.38889°E |
| பெரிய நகர் | தலைநகரம் |
| அலுவல் மொழி மற்றும் தேசிய மொழி | வங்காள மொழி[1][2] |
| பிற பொது மொழி | ஆங்கிலம்[3][4] |
| இனக் குழுகள் (2022)[5] | 99% வங்காளிகள்
1% பிறர்
|
| சமயம் (2022)[6] |
|
| மக்கள் | வங்காளதேசி |
| அரசாங்கம் | ஒருமுக நாடாளுமன்றக் குடியரசு |
• அதிபர் | அபீசு உத்தின் அகமது (செயல்பாட்டு ரீதியில்) |
• பிரதமர் | தாரிக் ரகுமான் |
• சபாநாயகர் | அபீசு உத்தின் அகமது |
• தலைமை நீதிபதி | சுபேயர் இரகுமான் சௌதூரி |
| சட்டமன்றம் | வங்காளதேச நாடாளுமன்றம் |
| சுதந்திரம் | |
• கிழக்கு வங்காளம் | 15 ஆகத்து 1947 |
| 29 பெப்பிரவரி 1956 | |
• சுதந்திரப் பிரகடனம் | 26 மார்ச்சு 1971 |
• தற்காலிக அரசாங்கம் | 10 ஏப்பிரல் 1971 |
• விடுதலைப் போரில் வெற்றி | 16 திசம்பர் 1971 |
• தற்போதைய அரசியலமைப்பு | 16 திசம்பர் 1972 |
| பரப்பு | |
• மொத்தம் | 148,460[7] km2 (57,320 sq mi) (93-ஆவது) |
• நீர் (%) | 6.4 |
• நிலப் பரப்பளவு | 1,30,170 கி. மீ.2[8] |
• நீர்ப் பரப்பளவு | 18,290 கி. மீ.2[8] |
| மக்கள் தொகை | |
• 2026 மதிப்பீடு | 17,54,23,000[9] (8-ஆவது) |
• 2022 கணக்கெடுப்பு | 16,98,28,911[10][11] (8-ஆவது) |
• அடர்த்தி | 1,165/km2 (3,017.3/sq mi) (13-ஆவது) |
| மொ.உ.உ. (கொ.ஆ.ச.) | 2026 மதிப்பீடு |
• மொத்தம் |  $1.922 டிரில்லியன்[12] (25-ஆவது) |
• தலைவிகிதம் | $10,955[12] (127th) |
| மொ.உ.உ. (பெயரளவு) | 2026 மதிப்பீடு |
• மொத்தம் | $510.705 பில்லியன்[12] (36-ஆவது) |
• தலைவிகிதம் | $2,911[12] (142-ஆவது) |
| ஜினி (2022) |  30.9[13]மத்திமம் |
| மமேசு (2023) | 0.685[14] மத்திமம் · 130-ஆம் |
| நாணயம் | இட்டாக்கா (৳) (BDT) |
| நேர வலயம் | ஒ.அ.நே+6 (வ. சீ. நே.) |
| திகதி அமைப்பு | dd/mm/yyyy |
| அழைப்புக்குறி | +880 |
| ஐ.எசு.ஓ 3166 குறியீடு | BD |
| இணையக் குறி |
|
வங்காளதேசம்[a] அல்லது வங்கதேசம் (ஆங்கிலம்: Bangladesh) அல்லது அலுவல்பூர்வமாக வங்காளதேச மக்கள் குடியரசு (ஆங்கிலம்: People's Republic of Bangladesh)[b] என்பது தெற்காசியாவில் உள்ள ஒரு நாடு ஆகும். உலகிலேயே 8-ஆவது மிக அதிக மக்கள் தொகையுடைய நாடாகவும், மிக அதிக மக்கள் அடர்த்தி கொண்ட நாடுகளில் ஒன்றாகவும் இது திகழ்கிறது. இந்நாட்டில் கிட்டத்தட்ட 17.6 கோடி மக்கள் 1,48,461 சதுர கிலோமீட்டர்கள் பரப்பளவுக்குள் வசிக்கின்றனர்.[9] வடக்கே, மேற்கே மற்றும் கிழக்கே இந்தியாவுடனும், தென் கிழக்கே மியான்மருடனும் இந்நாடு நில எல்லைகளைப் பகிர்ந்து கொள்கிறது. தெற்கே வங்காள விரிகுடாவின் நெடுகில் கடற்கரையை இந்நாடு கொண்டுள்ளது. வடக்கே பூட்டான் மற்றும் நேபாளத்திலிருந்து சிலிகுரி பாதையாலும், சீனாவிடமிருந்து இந்திய மாநிலமான சிக்கிமாலும் இது பிரிக்கப்பட்டுள்ளது. இந்நாட்டின் தலைநகரமாகவும், மிகப் பெரிய நகரமாகவும் உள்ள டாக்கா இந்நாட்டின் அரசியல், நிதி மற்றும் பண்பாட்டு மையமாகத் திகழ்கிறது.[15] சிட்டகொங்கானது இந்நாட்டிலுள்ள இரண்டாவது மிகப் பெரிய நகரமாகவும், மிகவும் பரபரப்பான துறைமுகமாகவும் உள்ளது.
நவீன வங்காளதேசத்தின் நிலப்பரப்பானது பண்டைக்கால வரலாற்றில் பல இந்து, பௌத்த அரசமரபுகளின் கோட்டை அரணாக இருந்து வந்துள்ளது. 1204-இல் முசுலிம்கள் வெற்றி பெற்றதைத் தொடர்ந்து இப்பகுதியானது சுல்தானக மற்றும் முகலாய ஆட்சியைக் கண்டது. முகலாயப் பேரரசின் மிகப் பெரிய துணைப் பிரிவாக வங்காளப் பகுதியானது உலகின் மிக செழிப்பான மற்றும் வணிக ரீதியாக செயல்பாட்டில் இருந்த பகுதிகளில் ஒன்றாக உருவானது. இதன் செழித்து வளர்ந்த ஜவுளித் துறை மற்றும் வேளாண்மை உற்பத்திக்காக அறியப்பட்டது. 1757-இல் பிளாசி சண்டையானது தொடர்ந்து வந்த இரு நூற்றாண்டுகளுக்கு பிரித்தானியக் குடியேற்ற ஆட்சியின் தொடக்கத்தைக் குறித்தது. இக்காலமானது மூலதனமானது பெருமளவுக்கு வெளியேறியதைக் கண்டது. இந்த மூலதனமானது பெரிய பிரித்தானியாவில் தொழிற்புரட்சிக்கு மூலதனமாகப் பயன்படுத்தப்பட்டது. அதே நேரத்தில், கடும் உயிரிழப்புகளை ஏற்படுத்திய பஞ்சங்களின் காலத்தால் வங்காளதேசமானது அழிவுக்கு உட்படுத்தப்பட்டது. 1947-இல் இந்தியப் பிரிவினைக்குப் பிந்தைய காலத்தில் கிழக்கு வங்காளமானது புதிதாக அமைக்கப்பட்ட பாக்கித்தான் மேலாட்சிப் பகுதியின் கிழக்கு மற்றும் மிக அதிக மக்கள் தொகையுடைய பகுதியாக உருவானது. இது பின்னர் கிழக்குப் பாக்கித்தான் என்று பெயர் மாற்றப்பட்டது.
மேற்குப் பாக்கித்தானை அடிப்படையாகக் கொண்ட அரசாங்கத்திடமிருந்து வந்த இரு தசாப்தத்திற்கு மேற்பட்ட கால அரசியல் ஒடுக்கு முறை மற்றும் அமைப்பு ரீதியிலான இனவெறியைத் தொடர்ந்து கிழக்குப் பாக்கித்தானானது 1971-ஆம் ஆண்டின் ஒத்துழையாமை இயக்கத்துடன் குடிசார் அமைதியின்மையைக் கண்டது. ஒரு வன்முறை நிறைந்த அரசாங்க இராணுவ நடவடிக்கையைத் தொடர்ந்து இது வங்காளதேச விடுதலைப் போருக்கு வழி வகுத்தது. இந்தியப் படைகளிடமிருந்து பெற்ற உதவியுடன் முக்தி வாகினியானது ஒரு வெற்றிகரமான ஆயுதமேந்திய புரட்சியை நடத்தியது. பாக்கித்தானால் வங்காளதேச இனப்படுகொலை நடத்தப்பட்டிருந்த போதிலும் வங்காளதேசமானது 16 திசம்பர் 1971 அன்று ஓர் இறையாண்மையுடைய நாடாக உருவானது. சுதந்திரத்திற்குப் பின்னர் 1975-இல் அரசியல் கொலை செய்யப்படும் வரை சேக் முசிபுர் இரகுமான் நாட்டிற்குத் தலைமை தாங்கினார். அதிபர் பதவியானது பிறகு சியாவுர் ரகுமானுக்கு மாற்றப்பட்டது. அவரும் 1981-இல் அரசியல் கொலை செய்யப்பட்டார். 1980-கள் உசைன் முகம்மது எர்சாத்தின் சர்வாதிகாரத்தால் ஆதிக்கம் பெற்றிருந்தன. 1981-இல் ஒரு பொது மக்கள் எழுச்சியில் இவர் பதவியிலிருந்து தூக்கி எறியப்பட்டார். 1991-இல் சனநாயகமயமாக்கலைத் தொடர்ந்து காலிதா சியா, சேக் அசீனாவுக்கு இடையிலான பேகம்களின் யுத்தமானது அடுத்த 34 ஆண்டுகளுக்கு இந்நாட்டின் அரசியலைத் தீர்மானித்தது. 5 ஆகத்து 2024 அன்று ஒரு பொது மக்கள் போராட்டத்தில் அசீனா பதவியிலிருந்து தூக்கி எறியப்பட்டார்.[16][17]
வங்காளதேசமானது வெஸ்ட்மின்ஸ்டர் மக்களாட்சி முறைமையை அடிப்படையாகக் கொண்ட ஓர் ஒருமுக நாடாளுமன்றக் குடியரசு ஆகும். தெற்காசியாவில் இரண்டாவது மிகப் பெரிய பொருளாதாரத்துடன் ஒரு நடுத்தர சக்தியாக இது விளங்குகிறது. உலகில் நான்காவது மிக அதிக முசுலிம் மக்கள் தொகைக்குத் தாயகமாக வங்காளதேசம் விளங்குகிறது. தெற்காசியாவில் மூன்றாவது மிகப் பெரிய இராணுவத்தை இந்நாடு கொண்டுள்ளது. ஐக்கிய நாடுகள் அவையின் அமைதி நடவடிக்கைகளுக்கு மிகப் பெரிய பங்காளிப்பாளராக இந்நாடு விளங்குகிறது. வங்காளதேசமானது எட்டு கோட்டங்கள், 64 மாவட்டங்கள், 500 துணை-மாவட்டங்கள் மற்றும் 4,599 ஒன்றிய மன்றங்களைக் கொண்டுள்ளது. உலகின் மிகப் பெரிய சதுப்புநிலக் காடுகளுக்குத் தாயகமாக இந்நாடு உள்ளது. உலகில் மிக அதிக அகதி மக்கள் தொகைகளில் ஒன்றை இந்நாடு கொண்டுள்ளது. கடுமையான இலஞ்ச ஊழல், மனித உரிமை மீறல்கள், அரசியல் நிலையற்ற தன்மை மற்றும் கடுமையான புவி சூடாதல் விளைவுகள் போன்ற பல சவால்களை இந்நாடு தொடர்ந்து எதிர் கொண்டு வருகிறது. சார்க் மற்றும் பல பிற பன்னாட்டு அமைப்புகளில் வங்காளதேசமானது ஓர் உறுப்பினர் நாடாக உள்ளது.
பெயர்க் காரணம்
[தொகு]பங்க்ளாதேஷ் ("வங்காள நாடு") என்ற பெயருக்கான காரணமானது 20-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கத்திற்குத் தடையமிடப்படுகிறது. இரவீந்திரநாத் தாகூரின் ஆஜி பங்க்ளாதேஷேர் ஹ்ரிதோய் மற்றும் காசி நசுருல் இசுலாமின் நமோ நமோ நமோ பங்க்ளாதேஷ் மோமோ போன்ற வங்காள தேசப்பற்றுப் பாடல்கள் அந்நேரத்தில் முறையே 1905 மற்றும் 1932-இல் இப்பெயரைப் பயன்படுத்தின.[18] 1950-களில் தொடங்கி வங்காள தேசியவாதிகள் கிழக்குப் பாக்கித்தானின் அரசியல் பேரணிகளில் இச்செல்லைப் பயன்படுத்தத் தொடங்கினர்.
பங்க்ளா என்ற சொல்லானது வங்காளப் பகுதி மற்றும் வங்காள மொழி ஆகிய இரண்டையுமே குறிக்கப் பயன்படுத்தப்படலாம். பங்க்ளா என்ற சொல்லின் தொடக்கம் எது என்பது தெளிவாகத் தெரியவில்லை. சில கோட்பாடுகள் வெண்கலக் கால ஆதி-திராவிடப் பழங்குடியினத்தின் பெயரையும்,[19] இரும்புக் கால வங்க நாட்டின் பெயரையும்[20] இதற்குக் காரணமாகக் குறிப்பிடுகின்றன. இச்சொல்லின் தொடக்க காலத்தில் அறியப்பட்ட பயன்பாடானது பொ. ஊ. 805-ஆம் ஆண்டின் நெசாரி தட்டில் உள்ளது. 11-ஆம் நூற்றாண்டு தென்னிந்தியப் பதிவுகளில் வங்காள தேசம் என்ற சொல் காணப்படுகிறது.[21][22] 14-ஆம் நூற்றாண்டில் வங்காள சுல்தானகத்தின் ஆட்சியின் போது இச்சொல்லானது அலுவல்பூர்வ நிலையைப் பெற்றது.[23][24] 1342-ஆம் ஆண்டில் சம்சுதீன் இல்யாசு சா தன்னைத் தானே "பங்களாவின் முதல் ஷாவாக" அறிவித்துக் கொண்டார்.[23] இசுலாமியக் காலத்தின் போது பங்கள் என்ற சொல்லானது இப்பகுதிக்கான மிகப் பொதுவாகப் பயன்படுத்தப்படும் பெயராக உருவானது.[25] "அள்" என்ற பின்னொட்டின் சேர்ப்பானது இந்நிலத்தின் பண்டைக் கால இராஜாக்கள் குன்றுகளின் அடிவாரத்தில் தாழ்நிலங்களில் மணல் மேடுகளை எழுப்பினர் என்ற உண்மையிலிருந்து வருகிறது. தனது அயினி அக்பரி நூலில் 16-ஆம் நூற்றாண்டு வரலாற்றாளர் அபுல் பசல் இதைக் குறிப்பிடுகிறார். இந்த மேடுகளானவை "அள்" என்று அழைக்கப்பட்டன.[26] குலாம் உசேன் சலீமின் இரியாசு-உசு-சலாதின் நூலிலும் இத்தகவல் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது.[27]
தேஷ் என்ற இந்திய-ஆரியப் பின்னொட்டானது சமசுகிருதச் சொல்லான "தேஷா"விலிருந்து தருவிக்கப்படுகிறது. இச்சொல்லின் பொருள் "நிலம்" அல்லது "நாடு" என்பதாகும். எனவே, பங்க்ளாதேஷ் என்ற பெயரானது "வங்காள நிலம்" அல்லது "வங்காள நாடு" என்று பொருள்படுகிறது.[22]
வரலாறு
[தொகு]தொடக்க வரலாறு
[தொகு]
இந்நாட்டின் நிலப்பரப்பைக் கொண்டிருந்த முதல் பெரும் உள்நாட்டுப் பேரரசானது மௌரியப் பேரரசாகும் (அண். 320–185 பொ. ஊ. மு.). இதன் வீழ்ச்சியைத் தொடர்ந்து சமதாத இராச்சியமானது தோன்றியது. குப்தப் பேரரசுக்குத் (அண். 319–அண். 540 பொ. ஊ.) திறை செலுத்திய ஒரு நாடு சமதாத இராச்சியமாகும். அர்சவர்தனர் (606–47 பொ. ஊ.) சமதாத இராச்சியத்தை தன்னுடைய தளர்வாக நிர்வகிக்கப்பட்ட அரசியலமைப்பிற்குள் இணைத்தார். பொ. ஊ. 750 - 1150-இல் இப்பகுதியை பௌத்த பாலப் பேரரசானது ஆண்டது. இந்து சென் பேரரசால் பாலப் பேரரசு பதவியிலிருந்து தூக்கி எறியப்பட்டது. 1204-இல் கோரி அரசமரபின் பக்தியார் கில்சியால் தலைமை தாங்கப்பட்ட முசுலிம் படையெடுப்பு வரை இந்நிலப்பரப்பை சென் பேரரசு ஆண்டது.[28]
நடுக் காலம்
[தொகு]
வங்காளமானது தில்லி சுல்தானகத்திற்குள் (1206–1526 பொ. ஊ.) அந்நேரத்தில் இணைக்கப்பட்டது.[29] 1341-இல் சுதந்திரமான வங்காள சுல்தானகமானது பக்ருதின் முபாரக் சாவால் நிறுவப்பட்டது.[29] உசைன் சாகி அரசமரபு மற்றும் இல்யாசு சாகி அரசமரபு ஆகிய இரு அரசமரபுகள் சுதந்திரமான வங்காள சுல்தானகத்தைத் தொடர்ச்சியாக ஆட்சி செய்தன. இவைகளுக்கு இடையில் ஒரு குறுகிய கால ஆட்சியாகக் கணேச அரசமரபு ஆட்சி செய்தது. புவியியல் விரிவு மற்றும் பொருளாதாரச் செழிப்பு ஆகியவற்றுக்கு மத்தியில் ஐரோப்பிய மற்றும் சீனப் பயணிகள் "வணிகம் செய்வதற்கு ஏற்ற மிக அதிக செல்வமுடைய நாடு" என்று இதைக் குறிப்பிட்டனர்.[30]:10 1576-இல் வங்காளத்தை முகலாயப் பேரரசு வென்றது.[29][31] 18-ஆம் நூற்றாண்டு வாக்கில் வங்காள சுபாவானது முகலாயப் பேரரசின் மிக அதிக செல்வமுடைய மாகாணமாக உருவானது. "நாடுகளிலேயே சொர்க்கம் போன்றது" மற்றும் "இந்தியாவின் ரொட்டித் துண்டுக் கூடை" என்று இப்பகுதி குறிப்பிடப்பட்டது.[29] இதன் குடிமக்கள் உலகின் மிகச் சிறந்த வாழ்க்கைத் தரங்களில் சிலவற்றைக் கொண்டிருந்தனர். ஏனெனில், இப்பகுதியானது பருத்தி ஜவுளிகள் (குறிப்பாக மசுலின்), பட்டு ஆகியவற்றில் ஒரு முதன்மையான உலகளாவிய ஏற்றுமதியாளராகவும், உற்பத்தியாளராகவும் மற்றும் கப்பல் கட்டுவதில் முக்கியமான பகுதியாகவும் திகழ்ந்தது.[32]:174 1700-களின் தொடக்கத்தில் முகலாயப் பேரரசின் வீழ்ச்சியைத் தொடர்ந்து வங்காள நவாபுகளின் கீழ் இப்பகுதியானது ஒரு பகுதியளவு-சுதந்திரமுடைய நாடாக உருவானது. வங்காள நவாபுகளின் ஆட்சியானது 1717-இல் முர்சித் குலி கான் தொடங்கி வைக்கப்பட்டது.
பிரித்தானியக் குடியேற்ற ஆட்சி
[தொகு]
23 சூன் 1757 அன்று பிளாசிச் சண்டையில் சிராச் உத் தவ்லாவால் தலைமை தாங்கப்பட்ட இந்நாடானது பிரித்தானியக் கிழக்கிந்திய நிறுவனத்தால் தோற்கடிக்கப்பட்டது. வங்காளம் மற்றும் பரந்த இந்திய துணைக்கண்டம் மீது குடியேற்ற பிரித்தானிய ஆட்சியை நிறுவுவதில் ஒரு முக்கியமான நிகழ்வாக இது திகழ்ந்தது. பிரித்தானியக் குடியேற்றக் கொள்ளை மற்றும் வங்காள ஜவுளித் தொழிற்துறையின் வீழ்ச்சியைத் தொடர்ந்து ஒரு மட்டு மீறிய அளவு மூலதன வெளியேற்றம் மற்றும் தொழில்மயமழிதல் போன்ற பாதிப்புகளை ஏற்று தொழிற்புரட்சியில் ஒரு முக்கியமான பங்கை வங்காளமானது ஆற்றியது.[33][32]:7–10 அழிவை ஏற்படுத்திய 1770-ஆம் ஆண்டின் வங்காளப் பஞ்சமானது 10 இலட்சம் முதல் 1 கோடி வரையிலான இறப்புகளுக்குக் காரணமானது.[34][35][36] வங்காள மாகாணத்தின் மொத்த மக்கள் தொகையில் மூன்றில் ஒரு பங்கானவர்கள் வரை இது கொன்றது.[37]:47
பாக்கித்தானின் ஒரு பகுதியாக
[தொகு]கிட்டத்தட்ட இரு நூற்றாண்டுகளுக்கு நடந்த நேரடியான பிரித்தானிய ஆட்சிக்குப் பிறகான காலத்தில் 15 ஆகத்து 1947 அன்று இந்தியப் பிரிப்பின் போது இராட்கிளிப் கோடால்[38] இந்தியா மற்றும் பாக்கித்தானுக்கு இடையில் வங்காளமானது பிரிக்கப்பட்டதுடன் நவீன வங்காளதேசத்தின் எல்லைகளானவை நிறுவப்பட்டன. அந்நேரத்தில் இப்பகுதியானது புதிதாக உருவாக்கப்பட்ட பாக்கித்தான் மேலாட்சி பகுதியின் மேற்குப் பாக்கித்தானுடன் சேர்த்து, கிழக்கு மற்றும் மிக அதிக மக்கள் தொகையுடைய பகுதியான கிழக்கு வங்காளமாக உருவானது. [39]புதிதாக உருவாக்கப்பட்ட பாக்கித்தானின் மேற்கு மற்றும் கிழக்குப் பகுதிகளானவை புவியியல் ரீதியாக 1,600 கிலோமீட்டருக்கும் மேலான தொலைவால் பிரிக்கப்பட்டிருந்தன. ஆழ்ந்த பொருளாதார ஏற்றத்தாழ்வுக்கான அடிப்படைக் காரணமாக இது உருவானது.[40] பிரடெரிக்கு சால்மர்சு பௌர்னை தன் ஆளுநராகக் கொண்டு கிழக்கு வங்காளத்தின் முதல் முதலமைச்சராக கவாசா நசீமுதீன் திகழ்ந்தார். 1949-இல் அனைத்து பாக்கித்தான் அவாமி முசுலிம் லீக்கானது உருவாக்கப்பட்டது. 1950-இல் கிழக்கு வங்காள சட்டசபையானது நிலச்சீர்திருத்திருத்தத்தைக் கொண்டு வந்தது. நிரந்தரக் குடியிருப்பு மற்றும் சமீன்தார் அமைப்பை ஒழித்தது.[41] அவாமி முசுலிம் லீக்கானது 1953-இல் ஓர் அதிகரித்த "மதச்சார்பற்ற" தன்மை கொண்ட அவாமி லீக்காகப் பெயர் மாற்றம் செய்யப்பட்டது.[42] இந்நாட்டின் முதல் தொகுதி சட்டமன்றமானது 1954-இல் கலைக்கப்பட்டது. ஏ. கே. பசுலுல் அக்கால் தலைமை தாங்கப்பட்ட ஒன்றிணைந்த முன்னணியானது 1954-ஆம் ஆண்டின் கிழக்கு வங்காள சட்டசபைத் தேர்தலில் பெரும்பான்மை வெற்றி பெற்று முசுலிம் லீக்கைத் தோற்கடித்தது. புதிய அரசியலமைப்பின் கீழ் ஓரலகுக் கொள்கைத் திட்டத்தின் ஒரு பகுதியாக 1956-இல் கிழக்கு வங்காளமானது கிழக்குப் பாக்கித்தான் என்று பெயர் மாற்றப்பட்டது. தென்கிழக்காசிய ஒப்பந்த அமைப்பின் ஓர் இன்றியமையாத பகுதியாக இம்மாகாணம் உருவானது.
வளர்ந்து வந்த பண்பாட்டு மற்றும் சமூக வேறுபாடுகளுக்கு மத்தியில், பாக்கித்தானின் அலுவல் மொழியாக வங்காள மொழியை நிறுவும் 1952-ஆம் ஆண்டின் வங்காள மொழி இயக்கம் மீதான மிருகத்தனமான அரசாங்க ஒடுக்குமுறையானது வங்காள தேசியவதம் மற்றும் சனநாயக ஆதரவு இயக்கங்கள் தோன்றுவதற்குத் தூண்டுகோலாக அமைந்தது. 1956-இல் பாக்கித்தான் ஒரு புதிய அரசியல் அமைப்பைப் பின்பற்றத் தொடங்கியது.[43] ஓர் ஆட்சிக் கவிழ்ப்பைத் தொடர்ந்து 1958-இல் பாக்கித்தானிய ஆயுதப் படைகளானவை இராணுவச் சட்டத்தை அமல்படுத்தின. ஒரு தசாப்தத்துக்கும் மேலாக நடைபெற்ற ஒரு சர்வாதிகார ஆட்சியை அயூப் கான் நிறுவினார். 1962-இல் ஒரு புதிய அரசியல் அமைப்பானது அறிமுகப்படுத்தப்பட்டது. நாடாளுமன்ற முறையானது "அடிப்படை சனநாயகம்" என்று அறியப்பட்ட ஓர் அதிபராட்சி மற்றும் ஆளுநர் அமைப்பால் (தேர்தல் குழாம் தேர்ந்தெடுப்பை அடிப்படையாகக் கொண்டது) இடம் மாற்றப்பட்டது.[44] 1962-இல் பாக்கித்தானின் தேசிய மன்றத்தின் அமைவிடமாக டாக்கா உருவானது. அதிகரித்த வங்காள தேசியவாதத்திற்கு இணங்கிய ஓர் நகர்வாக இது பார்க்கப்பட்டது.[45] 1966-இல் அவாமி லீக் தலைவரான சேக் முசிபுர் இரகுமான் ஒரு கூட்டாட்சி நாடாளுமன்ற சனநாயகத்திற்கான ஓர் ஆறு-கோரிக்கை இயக்கத்தை அறிவித்தார்.
பாக்கித்தானின் குடிமையியல் மற்றும் இராணுவ சேவைகளில் இன, மொழி மற்றும் பண்பாட்டு பாரபட்சமானது பொதுவானதாக இருந்தது. இத்துறைகளில் வங்காளிகள் குறைவான பிரதிநிதித்துவத்தைக் கொண்டிருந்தனர்.[46] கிழக்குப் பாக்கித்தான் ஒரு தனித்துவமான அரசியல் அடையாளத்தை உருவாக்கிக் கொள்வதற்கு இது வழி வகுத்தது.[47] அரசு ஊடகத்தில் அதிகார அமைப்புகளானவை வங்காள இலக்கியத்தையும், இசையையும் தடை செய்தன.[48] கிழக்குப் பாக்கித்தானுக்கு எதிராக விரிவான பொருளாதார பாரபட்சத்தை பாக்கித்தானிய அரசாங்கமானது வழக்கமாகக் கொண்டிருந்தது. அயல்நாட்டு உதவிகளைப் பங்கிட்டுக் கொள்வதற்கு மறுப்பது உள்ளிட்டவை இதில் அடங்கும்.[49] சணல் மற்றும் தேயிலை மூலம் பாக்கித்தானின் ஏற்றுமதி வருவாயில் 70%-ஐ உருவாக்கிக் கொடுத்தாலும் கிழக்குப் பாக்கித்தானானது மிகக் குறைவான அரசாங்க நிதிகளையே பெற்றது. இரகுமான் சோபன் மற்றும் நூருல் இசுலாம் உள்ளிட்ட கிழக்குப் பாக்கித்தானைச் சேர்ந்த குறிப்பிடத்தக்க பொருளாதார நிபுணர்கள் கிழக்குப் பகுதிக்கு ஒரு தனி அயல்நாட்டுப் பரிமாற்றக் கணக்கு வேண்டும் என்று கோரிக்கை விடுத்தனர். பாக்கித்தானுக்குள்ளாகவே இரு வேறுபட்ட பொருளாதாரங்கள் இருப்பதைச் சுட்டிக் காட்டினர். இதை இரு-பொருளாதாரங்கள் கோட்பாடு என்று வேடிக்கையாகக் குறிப்பிட்டனர்.[50][51] அகர்தலா கூட்டுச் சதி வழக்கில் மக்களீர்ப்புத் தலைவரான சேக் முசிபுர் இரகுமான் தேச துரோகக் குற்றத்திற்காகக் கைது செய்யப்பட்டார். கிழக்குப் பாக்கித்தானில் ஏற்பட்ட 1962-ஆம் ஆண்டு கிளர்ச்சியின் போது இவர் விடுதலை செய்யப்பட்டார். இந்தக் கிளர்ச்சியானது அயூப் கான் பதவியை ராசினாமா செய்வதற்குக் காரணமானது. இராணுவத் தளபதி யாக்யா கான் அதிகாரத்திற்கு வந்தார். இராணுவச் சட்டத்தை மீண்டும் அறிமுகப்படுத்தினார்.
ஐந்து இலட்சத்திற்கும் மேற்பட்ட மக்கள் உயிரிழப்புகளை ஏற்படுத்திய 1970-ஆம் ஆண்டின் போலா புயலுக்கு பாக்கித்தானிய அரசாங்கம் எடுத்த மோசமான மீட்புப் பணிகளுக்குப் பிறகு,[52] பிரித்தானியருக்கு எதிராக பல கிளர்ச்சிகளுக்கு முன்னர் தலைமை தாங்கிய ஒரு முக்கிய அரசியல்வாதியான அப்துல் அமீது கான் பாசானி 23 நவம்பர் 1970 அன்று ஒரு பெரும் பொது மக்கள் பேரணியில் கிழக்குப் பாக்கித்தானின் சுதந்திரத்தை அறிவித்த முதல் வங்காள நாட்டவரானார். ஆனால், இது அலுவல்பூர்வமாக அங்கீகரிக்கப்படவில்லை.[53][54] திசம்பர் 1970 தேர்தல்களுக்குப் பிறகு தேசிய மன்றத்தில் 169 கிழக்குப் பாக்கித்தானியத் தொகுதிகளில் 167 தொகுதிகளை வங்காள தேசியவாத அவாமி லீக் கட்சியானது வென்றது. புதிய ஒரு புதிய அரசாங்கத்தை அமைப்பதற்கான உரிமையையும், ஒரு புதிய அரசியலமைப்பை உருவாக்குவதற்கும் லீக் கோரிக்கை விடுத்தது. ஆனால், பாக்கித்தானிய இராணுவமும் சுல்பிக்கார் அலி பூட்டோ தலைமையிலான பாக்கித்தான் மக்கள் கட்சியும் இதற்கு கடுமையான எதிர்ப்பைத் தெரிவித்தன.
முசிபுர் இரகுமான் 7 மார்ச்சு அன்று ஆற்றிய உரையானது ஓர் ஒத்துழையாமை இயக்கத்திற்கு வழி வகுத்தது. இதற்கு எதிர் விணையாக 25 மார்ச்சு 1971 அன்று சர்வாதிகார பாக்கித்தானிய அரசாங்கமானது தேடுதல் விளக்கு நடவடிக்கையை அந்நேரத்தில் தொடங்கியது.[55] 26 மார்ச்சு 1971 அன்று பாக்கித்தானிய இராணுவத்தால் முசிபுர் இரகுமான் கைது செய்யப்பட்டார். அதே நேரத்தில், முஜிபூருக்குப் பதிலாக வங்காளதேச விடுதலையை சுதந்திர போராட்ட வீரர் மேசர் ஜியாவூர் இரகுமான் பொது ஒலிபரப்பு செய்தார்.[56] ஒன்பது மாதங்கள் நீடித்த குருதி தோய்ந்த விடுதலைப் போரானது தொடங்கியது. இப்போரில் வங்காள இனத்தவர்களுக்கு எதிரான ஓர் இனப்படுகொலையானது நடைபெற்றது.[57] 16 திசம்பர் 1971 அன்று பாக்கித்தானின் சரணடைவைத் தொடர்ந்து ஓர் இறையாண்மையுள்ள நாடாக வங்காளதேசத்தை இப்போரின் முடிவானது நிறுவியது.
சுதந்திர வங்காளதேசம்
[தொகு]4 நவம்பர் 1972 அன்று வங்காளதேசத்தின் அரசியலமைப்பானது இயற்றப்பட்டது.[58] விடுதலையைத் தொடர்ந்து முசிபூர் இரகுமான் தலைமையிலான அரசாங்கமானது பெரும் அளவிலான இலஞ்ச ஊழல், மேலாண்மைக் குளறுபடிகளில் சிக்கியது. நாடு முழுவதிலுமான சட்டமற்ற நிலை மற்றும் பொருளாதார அழிவுக்கு இது வழி வகுத்தது. ஒரு கட்சி சமூகவுடைமையை நிறுவ இவர் எடுத்த முயற்சிகள், 1974-இல் ஒரு பெரும் பஞ்சம், இவரது பிரபலத் தன்மையில் பெருமளவு வீழ்ச்சி ஆகியவை 1975-இல் முசிபூர் இரகுமான் அரசியல் கொலை செய்யப்படுவதற்கு வழி வகுத்தது.[59][60]:131 அதிபர் பதவியானது சியாவூர் இரகுமானுக்கு மாற்றப்பட்டது. பொது ஒழுங்கை இவர் மீண்டும் நிறுவினார், வேளாண்மையைத் தொழில்மயமாக்கினார், வங்காளதேச தேசியவாதக் கட்சியை நிறுவினார், தெற்காசிய நாடுகளின் பிராந்தியக் கூட்டமைப்பு உருவாக்கப்படுவதைத் தொடங்கி வைத்தார்.[61] செப்டம்பர் 1, 1978 அன்று வங்காளதேச தேசியவாதக் கட்சியை சியாவூர் இரகுமான் தோற்றுவித்தார்.[62] 1981-இல் இவரது அரசியல் கொலையைத் தொடர்ந்து பின் வந்த தசாப்தமானது உசைன் முகம்மது எர்சாத்தின் தலைமையிலான ஓர் இராணுவ சர்வாதிகார ஆட்சியாக இருந்தது. எர்சாத்தின் ஆட்சிக் காலமானது உட்கட்டமைப்பு மேம்பாடு, அதிகாரப் பகிர்வு சீர்திருத்தங்கள், தேசியமயமாக்கப்பட்ட தொழிற்துறைகளானவை தனியார்மயமாக்கப்பட்டது, 1988-இல் அரசின் சமயமாக இசுலாம் அறிவிக்கப்பட்டது ஆகியவற்றைக் கண்டது.[63][64][65][66]
1991-இல் சார்பாண்மை மக்களாட்சியானது மீண்டும் நிறுவப்பட்டதற்குப் பிறகு, வங்காளதேச தேசியவாதக் கட்சியின் காலிதா சியா மற்றும் அவாமி லீக்கின் சேக் அசீனா ஆகிய இருவருக்கும் இடையில் அதிகாரமானது மாறி மாறி வந்தது. இந்த சகாப்தமானது பேகம்களின் யுத்தம் என்று வேடிக்கையாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது. 2024-ஆம் ஆண்டு வரை 34 ஆண்டுகளுக்கு வங்காளதேசத்தின் அரசியல் மற்றும் வரலாற்றை இந்த யுத்தமானது வரையறுத்தது.[67][60]:130 2008 பொதுத் தேர்தலுக்குப் பிறகு அவாமி லீக் ஆட்சிக்கு மீண்டும் திரும்பி வந்தது.[68] சேக் அசீனாவின் தலைமைத்துவத்தின் கீழான இந்நாடானது பொருளாதார முன்னேற்றத்தைக் கண்டது. அதே நேரத்தில், சனநாயகத் தன்மை குறைந்தது, அதிகரித்து வந்த சர்வாதிகாரம், பரவலான இலஞ்ச ஊழல் மற்றும் மனித உரிமை மீறல்களையும் கண்டது எனக் கூறப்பட்டது.[69] 2014, 2018, 2024 பொதுத் தேர்தல்களில் அசீனா தனது இரண்டாவது, மூன்றாவது, நான்காவது தொடர்ச்சியான வெற்றிகளைப் பெற்றார்.[70][71][72] இவரது அரசாங்கத்திற்கு எதிராகச் சூலையில் நடைபெற்ற ஒரு கிளர்ச்சியைத் தொடர்ந்து 5 ஆகத்து 2024 அன்று அசீனா பதவியை இராசினாமா செய்து, வங்காளதேசத்திலிருந்து வெளியேறி இந்தியாவிற்குச் செல்லும் நிலைக்கு உள்ளானார்.[73] ஆகத்து 2024-இல் ஓர் இடைக்கால அரசாங்கமானது அமைக்கப்பட்டது. இதன் தலைமை ஆலோசகராக நோபல் பரிசு பெற்ற முகம்மது யூனுசு நியமிக்கப்பட்டார்.[74] 2026 பொதுத் தேர்தலுக்குப் பிறகு வங்காளதேச தேசியவாதக் கட்சியானது அதிகாரத்திற்குத் திரும்பி வந்தது. இக்கட்சியின் தலைவரான தாரிக் இரகுமான் வங்காளதேசத்தின் பிரதமராக 17 பெப்பிரவரி 2026 அன்று பதவியேற்றுக் கொண்டார். வங்காளதேச ஜமாத்-இ-இசுலாமியக் கட்சியானது முதன்மையான எதிர்க் கட்சியானது.[75]
1990-களின் தொடக்கத்திலிருந்து கட்டற்ற சந்தைமுறைக் கொள்கைகள் மற்றும் பொருளாதாரத் தாராண்மை நடவடிக்கைகள் ஆகியவற்றால் உந்தப்பட்டு, வங்காளதேசமானது குறிப்பிடத்தக்க பொருளாதார வளர்ச்சியை அடைந்துள்ளது. உலகில் மிக வேகமாக வளரும் பொருளாதாரங்களில் ஒன்றாகத் தோன்றியும், இதன் மிகப் பெரிய ஜவுளித் தொழிற்துறையால் (உலகிலேயே இரண்டாவது மிகப் பெரிய ஜவுளித்துறை) உந்தப்பட்டும் இவ்வளர்ச்சியை அடைந்ததுள்ளது.[76] தெற்காசியாவில் இரண்டாவது மிகப் பெரிய பொருளாதாரமாக இந்நாடு உருவானது.[77][78] இதன் வறுமை வீதத்தைக் குறைப்பதில் இந்நாடு குறிப்பிடத்தக்க முன்னேற்றங்களை எட்டியுள்ளது. 1971-இல் 80%,[79] 1991-இல் 44.2%,[80] 2022-இல் 18.7%[81] என இந்நாட்டின் வறுமை விகிதம் குறைந்துள்ளது. 21-ஆம் நூற்றாண்டில் இந்நாட்டின் மனித மேம்பாட்டுச் சுட்டெண்ணின் வளர்ச்சிக்கு அதிகமான வளர்ச்சியை சீனா மட்டுமே உலகில் கொண்டுள்ளது.[82] பசுமை மாற்றத்தின் ஒரு பகுதியாக வங்காளதேசத் தொழிற்துறையானது பசுமைத் தொழிற்சாலைகளைக் கட்டமைப்பதில் ஒரு முதன்மை நாடாக உருவாகியுள்ளது. உலகில் சான்றளிக்கப்பட்ட பசுமைத் தொழிற்சாலைகளை மிக அதிக எண்ணிக்கையில் கொண்ட நாடாக இந்நாடு திகழ்கிறது.[83] 2017-இலிருந்து ரோகிங்கியா இனப் படுகொலைகளிலிருந்து தப்பித்த 10 இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட ரோகிங்கியா அகதிகளுக்கு இந்நாடு புகலிடம் அளித்துள்ளது. இந்நடவடிக்கை இந்நாட்டின் வளங்கள் மீது அழுத்தத்தை ஏற்படுத்தியுள்ளது. இந்நாட்டின் மனிதாபிமான ஈடுபாடுகளுக்கு இது ஓர் எடுத்துக்காட்டாக உள்ளது.[84]
புவியியல்
[தொகு]
வங்காள விரிகுடாவின் கடலோரத்தில் தெற்காசியாவில் வங்காளதேசமானது அமைந்துள்ளது. இந்நாடானது கிட்டத்தட்ட முழுவதுமாக இந்தியாவால் சூழப்பட்டுள்ளது. தென்கிழக்கே மியான்மருடன் ஒரு சிறிய எல்லையையும் இது கொண்டுள்ளது. நேபாளம், பூட்டான் மற்றும் சீனா ஆகிய நாடுகளுக்கு மிக அருகில் அமைந்திருந்தாலும் அந்நாடுகளுடன் இது எல்லைகளைக் கொண்டிருப்பதில்லை. இந்நாடானது மூன்று பகுதிகளாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளது. இந்நாட்டின் பெரும்பாலான பகுதிகளானவை வளமான கங்கை வண்டல் சமவெளியில் அமைந்துள்ளன. உலகின் மிகப் பெரிய ஆற்று வண்டல் சமவெளி இது தான்.[85] இந்நாட்டின் வடமேற்கு மற்றும் நடுப் பகுதிகளானவை மதுப்பூர் மற்றும் பாரிந்து பீடபூமிகளால் உருவாக்கப்பட்டுள்ளன. இந்நாட்டின் வடகிழக்கு மற்றும் தென்கிழக்குப் பகுதிகளானவை பசுமை மாறா குன்றுத் தொடர்களுக்குத் தாயகமாக உள்ளன.
கங்கை வண்டல் சமவெளியானது கங்கை (உள்ளூர் பெயர் பத்மா அல்லது போத்தா), பிரம்மபுத்திரா (ஜமுனா அல்லது ஜோமுனா) மற்றும் மேகனா ஆறுகள் மற்றும் அவற்றுக்கு நீர் வழங்கும் கிளையாறுகள் இணையும் இடத்தால் உருவாக்கப்பட்டுள்ளது. கங்கையானது ஜமுனாவுடன் இணைகிறது. பிரம்மபுத்திராவின் முதன்மையான கால்வாய் இதுவாகும். பிறகு மேகனாவுடன் இணைகிறது. இறுதியாக, வங்காள விரிகுடாவில் கலக்கிறது. வங்காளதேசமானது "ஆறுகளின் நிலம்" என்று அழைக்கப்படுகிறது.[86] ஏனெனில், இந்நாடு 57-க்கும் மேற்பட்ட நாட்டின் எல்லைகள் கடந்து ஓடும் ஆறுகளுக்குத் தாயகமாக உள்ளது. எந்தவொரு நாட்டையும் விட இந்த எண்ணிக்கை அதிகமானதாகும்.[87]
வங்காளதேசமானது பெரும்பாலும் செழிப்பான, வளமான, தட்டையான நிலமாகும். இந்நாட்டின் பெரும்பாலான நிலப்பகுதிகளானவை கடல் மட்டத்திற்கு மேலே 12 மீட்டருக்கும் குறைவான உயரத்தில் அமைந்துள்ளன. கடல் நீர்மட்டம் 1 மீட்டர் உயர்ந்தால் இந்நாட்டின் நிலப்பரப்புகளில் சுமார் 10%-ஆனது வெள்ளம் ஆகும் என மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது.[88] இந்நாட்டின் 12% நிலப்பரப்புகளானவை குன்று அமைப்புகளால் ஆக்கிரமிக்கப்பட்டுள்ளன. இந்நாட்டின் ஆவோர் சதுப்பு நிலங்களானவை உலக சுற்றுச்சூழல் அறிவியலுக்கு முக்கியமானவையாக உள்ளன. வங்காளதேசத்தின் மிக உயரமான சிகரம் சாகா அப்போங் ஆகும். மியான்மாருடனான எல்லைக்கு அருகில் இது அமைந்துள்ளது. இதன் உயரம் 1,064 மீட்டர் ஆகும்.[89] இதற்கு முன்னர் கியாகிராதோங் அல்லது தாசிங் தோங் போன்ற சிகரங்களில் ஒன்று நாட்டின் மிக உயரமான சிகரம் என்று கருதப்பட்டு வந்தது.
வங்காளதேசத்தில் காட்டுப் பகுதிகளானவை மொத்த நிலப்பரப்பில் சுமார் 14% ஆக உள்ளன. 1990-இல் 19,20,330 எக்டேர்கள் என்பதிலிருந்து 2020-இல் 18,83,340 எக்டேர்களுக்குச் சமமான அளவாக இது குறைந்துள்ளது. 2020-இல் இயற்கையாக மீண்டும் வளரும் காடுகளானவை 17,25,330 எக்டேர்களாக இருந்தன. மனிதர்களால் நடப்பட்ட காடுகளானவை 1,58,070 எக்டேர்களாக இருந்தன. இயற்கையாக மீண்டும் வளரும் காடுகளில் (தெளிவாகத் தெரியும் மனித செயல்பாடுகளின் அறிகுறிகளின்றி உள்நாட்டு மர வகைகளைக் கொண்டவை) 0% ஆனது முதன்மையான காடாகக் குறிப்பிடப்பட்டது. சுமார் 33% காட்டுப் பரப்புகளானவை பாதுகாக்கப்பட்ட பகுதிகளுக்குள் அமைந்துள்ளன. 2015-ஆம் ஆண்டுக்கு 100% காட்டுப் பகுதிகளானவை அரசுடைமையாக உள்ளன என்று குறிப்பிடப்பட்டது.[90][91]
காலநிலை
[தொகு]
கடகரேகையின் இரு புறங்களிலும் பரவியுள்ள வங்காளதேசத்தின் காலநிலையானது வெப்பமண்டலக் காலநிலையாகும். அக்டோபர் முதல் மார்ச்சு வரை ஒரு மிதமான குளிர் காலமும், மார்ச்சு முதல் சூன் வரை ஒரு வெப்பமான ஈரப்பதமுடைய கோடை காலமும் இங்கு காணப்படுகிறது. இந்நாடு என்றுமே 0°C-க்குக் குறைவான வெப்ப நிலையைப் பதிவு செய்ததில்லை. 3 பெப்பிரவரி 1905 அன்று வடமேற்கு நகரமான தினச்பூரில் மிகக் குறைந்த அளவாக 1.1°C பதிவிடப்பட்டது.[92] சூன் முதல் அக்டோபர் வரை ஒரு கதகதப்பான, ஈரப்பதமான பருவப் பெயர்ச்சிக் காற்றுக் காலமானது நீடிக்கிறது. இந்நாட்டின் மழைப் பொழிவில் பெரும்பாலான மழையை இக்காற்று கொடுக்கிறது. வெள்ளங்கள், வெப்ப மண்டலச் சூறாவளிகள், சுழல் காற்றுகள் மற்றும் கழிமுகப் பேரலைகள் போன்ற இயற்கைப் பேரிடர்கள் கிட்டத்தட்ட ஒவ்வொரு ஆண்டும் ஏற்படுகின்றன.[93] காடழிப்பு, மண் வளம் குறைதல் மற்றும் மண்ணரிப்பு ஆகியவற்றின் விளைவுகளும் இதனுடன் சேர்ந்து ஏற்படுகின்றன. 1970 மற்றும் 1991-ஆம் ஆண்டின் சூறாவளிகளானவை குறிப்பாக அழிவை ஏற்படுத்தியதாக இருந்தன. இதில் இரண்டாவது சூறாவளியானது கிட்டத்தட்ட 1.40 இலட்சம் மக்களின் இறப்பிற்குக் காரணமாக அமைந்தது.[94]
1998 செப்தெம்பரில் நவீன வரலாற்றில் மிகக் கடுமையான வெள்ளத்தை வங்காளதேசமானது கண்டது. இவ்வெள்ளத்தால் நாட்டின் மூன்றில் இரு பங்கு பகுதிகளானவை நீரில் மூழ்கின. இதனால் 1,000 பேர் உயிரிழந்தனர்.[95] பேரிடர் சூழ்நிலை குறைப்பில் பல்வேறு பன்னாட்டு மற்றும் தேசிய நிலை நடவடிக்கைகளின் ஒரு விளைவாக வெள்ளங்கள் மற்றும் சூறாவளிகளால் ஏற்படும் மனித உயிரிழப்பு மற்றும் பொருளாதாரச் சேதங்களானவை பின் வந்த ஆண்டுகளில் குறைந்துள்ளன.[96] 2007-ஆம் ஆண்டின் தெற்காசிய வெள்ளங்களானவை நாடு முழுவதும் சேதத்தை ஏற்படுத்தின. 50 இலட்சம் மக்கள் இடம் பெயர்ந்து வாழ்வதற்கு இவை காரணமாயின. சுமார் 500 பேர் இதனால் உயிரிழந்தனர்.[97]
காலநிலை மாற்றம்
[தொகு]காலநிலை மாற்றத்தால் ஏற்படும் பாதிப்புகளுக்கு அதிகம் உள்ளாகக் கூடிய நாடுகளில் ஒன்றாக வங்காளதேசமானது அங்கீகரிக்கப்பட்டுள்ளது.[98][99] கடந்த ஒரு நூற்றாண்டின் போக்கில் வங்காள விரிகுடாப் பகுதியில் 508 சூறாவளிகள் பாதிப்பை ஏற்படுத்தியுள்ளன. இதில் 17% சூறாவளிகள் வங்காளதேசத்தில் தரையைக் கடந்தன என்று நம்பப்படுகிறது.[100] அதிகரித்த மழைப்பொழிவு, அதிகரிக்கும் கடல் நீர் மட்டங்கள் மற்றும் வெப்பமண்டலச் சூறாவளிகளால் ஏற்படும் இயற்கைப் பேரழிவுகளானவை அதிகரிக்கும் என்று எதிர்பார்க்கப்படுகிறது. ஏனெனில், காலநிலை மாற்றங்களானவை ஒவ்வொன்றும் வேளாண்மை, குடிநீர் மற்றும் உணவுப் பாதுகாப்பு, மனித சுகாதாரம் மற்றும் தங்குமிடங்கள் ஆகியவற்றைக் கடுமையாகப் பாதிக்கின்றன.[101] 2050 வாக்கில் கடல் நீர்மட்டங்களில் மூன்றடி உயர்ந்தால் இந்நாட்டின் நிலத்தில் சுமார் 20%-ஆனது நீரில் மூழ்கும் என்றும், மூன்று கோடிக்கும் மேற்பட்ட மக்கள் இடம் பெயர்வதற்குக் காரணமாகும் என்றும் மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது.[102] வங்காளதேசத்தில் கடல் நீர் மட்ட உயர்வு அச்சுறுத்தலை எதிர் கொள்வதற்காக வங்காளதேச வண்டல் சமவெளித் திட்டம் 2100 தொடங்கப்பட்டுள்ளது.[103][104]
உயிரினப் பல்வகைமை
[தொகு]
வங்காளதேசமானது இந்திய இமாலயப் பகுதியில் அமைந்துள்ளது. நான்கு நிலப்பரப்பு சூழல் பகுதிகளுக்குள் அமைந்துள்ளது: கீழ்கங்கைச் சமவெளி ஈரப்பத இலையுதிர்க் காடுகள், மிசோரம் - மணிப்பூர் - காச்சின் மழைக்காடுகள், சுந்தரவன நன்னீர் சதுப்பு நிலக் காடுகள் மற்றும் சுந்தரவன சதுப்பு நிலக் காடுகள்.[105] இதன் சூழலியலானது ஒரு நீண்ட கடற்கரை, ஏராளமான ஆறுகள் மற்றும் நீர் வழங்கும் கிளையாறுகள், ஏரிகள், நீர்த்தடங்கள், பசுமை மாறக் காடுகள், பகுதியளவு பசுமை மாறாக் காடுகள், குன்றுக் காடுகள், ஈரப்பதமுள்ள இலையுதிர்க் காடுகள், நன்னீர் சதுப்பு நிலக் காடுகள் மற்றும் உயர்ந்த புற்களுடன் தாட்டையான நிலத்தையும் கொண்டுள்ளது. வங்காளதேச சமவெளியானது இதன் செழிப்பான வண்டல் நிலத்திற்காகப் பிரபலமானதாக உள்ளது. இந்த வண்டல் நிலமானது விரிவான அறுவடைக்கு ஆதரவளிக்கிறது. இந்நாளானது வளமான தாவர வளர்ச்சியைக் கொண்டுள்ளது. இந்நாட்டின் கிராமங்களானவை வழக்கமாக மாம்பழம், பலா, மூங்கில், பாக்கு, தென்னை மற்றும் பேரீச்சைத் தோப்புகளில் புதைந்துள்ளன.[106] 5,000 பூக்கும் தாவரங்கள் உள்ளிட்ட 6,000 வரையிலான தாவர இனங்களை இந்நாடு கொண்டுள்ளது.[107] நீர், சதுப்பு நில அமைப்புகளானவை பல நீர்த் தாவர இனங்களுக்கு வாழுமிடங்களைத் தருகின்றன. பருவ மழைக் காலத்தின் போது அல்லிகளும், தாமரைகளும் கண் கவரும் வகையில் வளர்ச்சியடைகின்றன. இந்நாடு 60 காட்டுயிர்ச் சரணாலயங்களைக் கொண்டுள்ளது.[108]
சுந்தரவனக்காடுகளில் பெரும்பாலானவற்றுக்குத் தாயகமாக வங்காளதேசம் உள்ளது. உலகின் மிகப் பெரிய மாங்குரோ காடுகள் இவை தான். தென்மேற்குக் கடற்கரைப் பகுதியில் 6,000 சதுர கிலோமீட்டர்கள் பரப்பளவில் இக்காடுகள் அமைந்துள்ளன. தெற்கு, கிழக்கு, மேற்குப் பகுதிகள் என மூன்று பாதுகாக்கப்பட்ட சரணாலயங்களாக இவை பிரிக்கப்பட்டுள்ளன. இக்காடானது ஒரு யுனெசுகோ உலகப் பாரம்பரியக் களம் ஆகும்.[109] வடகிழக்கு சில்கேத் பகுதியானது ஆவோர் சதுப்பு நிலங்களுக்குத் தாயகமாக உள்ளது. இவை ஒரு தனித்துவமான சூழலியல் அமைப்புகளாகும். இது வெப்பமண்டல மற்றும் துணை வெப்பமண்டல ஊசியிலைக் காடுகள், ஒரு நன்னீர் சதுப்பு நிலக்காடு மற்றும் கலவையான ஊசியிலைக் காடுகளை உள்ளடக்கியுள்ளது. தென்கிழக்கு சிட்டாகோங் பகுதியானது பசுமை மாறா மற்றும் பகுதியளவு பசுமை மாறாத குன்று சார்ந்த காடுகளைக் கொண்டுள்ளது. காசிப்பூர், தங்கைல் மற்றும் மைமன்சிங் மாவட்டங்களின் நெடுகில் அமைந்திருக்கும் சமநில சால் காடுகளை நடு வங்காளதேசமானது உள்ளடக்கியுள்ளது.[110] இந்நாட்டில் உள்ள ஒரேயொரு பவளப் பாறை புனித மார்ட்டின் தீவு ஆகும்.[111]
இதன் காடுகள், சதுப்பு நிலங்கள், மரநிலங்கள் மற்றும் குன்றுகளில் காட்டுயிர்களில் ஏரளமானவற்றை வங்காளதேசமானது கொண்டுள்ளது.[106] இந்த விலங்குகளில் பெரும்பாலானவை 1.50 இலட்சம் சதுர கிலோமீட்டர் பரப்பளவையுடைய ஒரு வாழிடத்திற்குள் வசிக்கின்றன.[112] வங்காளப் புலி, படைச்சிறுத்தை, உவர் நீர் முதலை, கருஞ்சிறுத்தை, மீன்பிடிப் பூனைஆகியவை சுந்தரவனக் காடுகளில் உள்ள முதன்மையான கொன்றுண்ணிகளில் சிலவாகும்.[113] வடக்கு மற்றும் கிழக்கு வங்காளதேசமானது ஆசிய யானை, கூலக் கிப்பான் குரங்கு, ஆசியக் கறுப்புக் கரடி, கிழக்கு பல்வண்ண இருவாய்ச்சி ஆகியவற்றுக்குத் தாயகமாக உள்ளது.[114] மான்களானவை தென்மேற்கு மரநிலங்களில் பரவலாகக் காணப்படுகின்றன. பெரிய கருப்பு அணில், குல்லா லங்கூர் குரங்கு, வங்காள நரி, கடமான், காட்டுப்பூனை, இராச நாகம், காட்டுப்பன்றி, கீரிகள், எறும்பு திண்ணிகள், மலைப்பாம்புகள், நீர் உடும்புகள் உள்ளிட்டவை இந்நாட்டில் காணப்படும் பிற விலங்குகள் ஆகும். ஐராவதி மற்றும் கங்கை ஆற்று ஓங்கில்களின் மிகப் பெரிய எண்ணிக்கைகளில் ஒன்றை வங்காளதேசமானது கொண்டுள்ளது.[115] இந்நாடானது நீர் நில வாழும் இனங்கள் (53), ஊர்வன (139), கடல்வாழ் ஊர்வன இனங்கள் (19), கடல்சார் பாலூட்டிகள் (5) ஆகியவற்றில் ஏராளமான இனங்களைக் கொண்டுள்ளது. இந்நாடு 628 பறவையினங்களையும் கொண்டுள்ளது.[116]
கடந்த நூற்றாண்டின் போது வங்காளதேசத்தில் பல விலங்குகள் அழிந்துள்ளன. ஒற்றைக் கொம்பு மற்றும் இரட்டைக் கொம்பு மூக்குக் கொம்பன்கள் மற்றும் மயில் உள்ளிட்டவை இதில் அடங்கும். மனித மக்கள் தொகையானது நகர்ப்புறங்களில் செறிவாக உள்ளது. இது ஓரளவுக்கு காடழிப்பை வரம்புக்குட்படுத்துகிறது. துரிதமான நகர்ப்புற வளர்ச்சியானது விலங்குகளின் இயற்கை வாழிடங்களுக்கு அச்சுறுத்தலாக உள்ளது. இந்நாடு பரவலான சூழ்நிலைப் பிரச்சனைகளைக் கொண்டுள்ளது: சகாரியா சுந்தரவனக் காடுகளில் ஜவுளித்துறை மற்றும் சென்னாக்கூனி அறுவடை ஆகியவற்றால் தாலேசுவரி ஆறானது மாசுபட்டுள்ளது ஆகியவை சூழலியல் கொலைகளாகக் கல்வியாளர்களால் குறிப்பிடப்படுகின்றன.[117][118] ஏராளமான பகுதிகளானவை சட்டத்தால் பாதுகாக்கப்பட்டிருந்தாலும் சில வங்காளதேச காட்டுயிர்களானவை நகர்ப்புற வளர்ச்சியால் அச்சுறுத்தலுக்கு உள்ளாகியுள்ளன. 1995-இல் வங்காளதேச சுற்றுச்சூழல் பாதுகாப்புச் சட்டமானது இயற்றப்பட்டது. சதுப்பு நிலங்கள், காடுகள், ஆறுகள் உள்ளிட்ட ஏராளமான பகுதிகளை சூழலியல் ரீதியாக முக்கியமான பகுதிகளாக அரசாங்கமானது வகைப்படுத்தியுள்ளது. விலங்குகள் பாதுகாப்பை வலிமைப்படுத்தும் முக்கியத் திட்டங்களில் சிலவாக சுந்தரவனக் காடுகள் புலிகள் பாதுகாப்புத் திட்டம் மற்றும் வங்காளதேச கரடிகள் பாதுகாப்புத் திட்டம் உள்ளிட்டவை உள்ளன.[114] 3 மே 1994 அன்று இந்நாடு ரியோ உயிரினப் பல்வகைமை ஒப்பந்தத்தை ஏற்றது.[119] 2014 நிலவரப்படி, இந்நாடு இதன் தேசிய உயிரினப் பல்வகைமை உத்தி மற்றும் செயல்பாட்டுத் திட்டத்தை மறு ஆய்வு செய்ய உள்ளது.[119]
அரசாங்கமும், அரசியலும்
[தொகு].jpg)
பிரதமர்
.jpg)
அரசியலமைப்பின் படி வங்காளதேசமானது ஒருமுக அரசு ஆகும்.[120] பொது வாக்குரிமையை உடைய ஒரு வெஸ்ட்மின்ஸ்டர் பாணி நாடாளுமன்ற அமைப்பைக் கொண்ட[60] ஒரு சட்டப்பூர்வ முறைமை வாய்ந்த சார்பாண்மை மக்களாட்சி இந்நாடாகும்.[121] அரசாங்கமானது மூன்று தூண்களாகப் பிரிக்கப்படலாம்: செயலாட்சி, சட்டவாக்க அவை மற்றும் நீதித்துறை. கடமைப்பட்ட, வெளிப்படைத் தன்மை, அதிகாரப் பிரிவினை ஆகியவற்றை உறுதி செய்ய இவை மூன்றும் செயல்படுகின்றன.[120] சுதந்திரம் அடைந்ததிலிருந்து அவாமி லீக்கும், வங்காளதேச தேசியவாதக் கட்சியும் வங்காளதேசத்தில் உள்ள இரு சக்தி வாய்ந்த அரசியல் கட்சிகளாகத் தொடர்ந்து இருந்து வருகின்றன.[60]
- அரசாங்கத்தின் முதல் தூண் செயலாட்சி அமைப்பாகும். நாட்டின் நிர்வாகத்திற்கான பொறுப்பு இதற்குக் கொடுக்கப்பட்டுள்ளது.[120] செயலாட்சி அதிகாரங்களானவை பெரும்பாலும் பிரதமரிடமே உள்ளன. அரசுத் தலைவராகவும், அமைச்சரவையை மேற்பார்வையிடக் கூடியவராகவும் இவர் திகழ்கிறார்.[120] ஒரு நாடாளுமன்ற அரசாங்கத்திற்கான பதவிக் காலம் ஐந்து ஆண்டுகள் ஆகும். செயலாட்சி அமைப்பின் பெரும்பாலானவற்றை உருவாக்குவது, அரசுத் துறைகளை மேற்பார்வையிடுவது மற்றும் கொள்கைகளை உருவாக்குவது ஆகிய பணிகளை பல்வேறு அமைச்சர்கள் புரிகின்றனர்.[120] குடிமையியல் சேவையானது கொள்கையை அமல்படுத்துவதில் அமைச்சர்களுக்கு உதவுகிறது.[120] கொள்கைகளை உருவாக்குவது, பொதுச் சேவைகளை மேலாண்மை செய்வது, தேசிய வளர்ச்சித் திட்டங்களை அமல்படுத்துவது ஆகியவற்றுக்கு அனைத்து அதிகார அமைப்புகளும் ஒன்றிணைந்து செயல்படுகின்றன.[120] பெயரளவில் நாட்டுத் தலைவராக அதிபர் உள்ளார். நாடாளுமன்றத்தால் இயற்றப்பட்ட மசோதாக்களை சட்டமாக்குவதற்காக கையொப்பமிடுவது உள்ளிட்ட அதிகாரங்களையும், அரசாங்கத்தின் நிலைத் தன்மை மற்றும் தொடர்ச்சியைப் பேணுவது,[120] ஆயுதப் படைகளின் தலைமைத் தளபதியாகத் தனது பணியைப் பூர்த்தி செய்வது[122] ஆகிய பணிகளுடன், அனைத்து பல்கலைக்கழகங்களுக்கான வேந்தராக இவர் திகழ்கிறார்.[123]
- அரசாங்கத்தின் இரண்டாவது தூண் சட்டவாக்க அவையாகும். இது சதியா சங்சத் என்றும் அறியப்படுகிறது.[124] நாடாளுமன்ற உறுப்பினர்களை குடிமக்கள் தேர்ந்தெடுக்கின்றனர்.[120] ஓரவை முறைமையில் செயல்படும் இந்நாட்டின் நாடாளுமன்றமானது 350 நாடாளுமன்ற உறுப்பினர்களைக் கொண்டுள்ளது. இதில் பெரும்பான்மை வாக்குகளைப் பெறும் அமைப்பை அடிப்படையில் தேர்ந்தெடுக்கப்படும் 300 உறுப்பினர்கள் மற்றும் பெண்களுக்கென ஒதுக்கப்பட்ட உறுப்பினர் பதவிக்கு நியமிக்கப்படும் 50 உறுப்பினர் உள்ளிட்டோர் அடங்குவர்.[124][125] வங்காளதேசத்தின் அரசியலமைப்பின் பிரிவு 70-ஆனது தங்களது கட்சிக்கு எதிராக வாக்களிப்பதிலிருந்து நாடாளுமன்ற உறுப்பினர்களைத் தடை செய்கிறது.[126] நாடாளுமன்றத்தை சபாநாயகர் நடத்துகிறார். அதிபருக்கு அடுத்த இடத்தில் இவர் உள்ளார்.[127]
- அரசாங்கத்தின் மூன்றாவது தூண் நீதித்துறை ஆகும். சட்டங்களை விளக்குவது, பிரச்சனைகளுக்குத் தீர்வு காண்பது, நீதியைப் பேணுவது ஆகியவற்றுக்குப் பொறுப்பானதாக இது உள்ளது.[120] இந்நாட்டில் மிக உயர்ந்த நிலையில் உள்ள நீதிமன்றம் உச்ச நீதிமன்றமாகும். இது முறையீட்டுப் பிரிவு மற்றும் உயர் நீதிமன்றப் பிரிவு என்று இரண்டாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளது.[128][120] இதற்குத் தலைமை நீதிபதி தலைவராக உள்ளார்.[128] அரசியலமைப்பு ரீதியாக ஒரு சட்டத்தின் ஏற்கும் தன்மையை மதிப்பிடுவது மற்றும் சட்ட ரீதியான நிவாரணங்களை வழங்குவது ஆகியவற்றுக்கான அதிகாரத்தை நீதித்துறை கொண்டுள்ளது. குடிமக்களின் உரிமைகளைப் பாதுகாப்பது, சட்டமானது அனைவருக்கும் பொதுவாக அமல்படுத்தப்படுவது, அரசாங்கத்திற்குள் அதிகாரச் சமநிலையை பாதுகாப்பது ஆகிய பணிகளை இது செய்கிறது.[120] சட்டரீதியிலான மறு சீராய்வில் பல படிநிலைகளை நீதிமன்றங்கள் கொண்டுள்ளன. அரசியலமைப்பின் பிரிவு 111-ஆனது முன்னர் வழங்கிய தீர்ப்புகளைப் பொறுத்து தற்ப்போதைய வழக்குகளுக்குத் தீர்வு காண்பதற்கு ஆதரவளிக்கிறது.[129] குடிமையியல் மற்றும் குற்றவியல் நீதிமன்றங்களாகப் பிரிக்கப்பட்ட மாவட்ட மற்றும் மெற்றோ நீதிமன்றங்களை நீதித்துறையானது கொண்டுள்ளது. நீதிபதிகள் பற்றாக்குறை காரணமாக நீதித்துறையானது பெரும் அளவிலான நிலுவை வழக்குகளைக் கொண்டுள்ளது.[130]
பன்னாட்டு ஐடிஇஏ-வின் சனநாயகச் சுட்டெண்கள் மற்றும் சனநாயகப் பின்தொடர்வு குறித்த உலகளாவிய நிலையின் கூற்றுப்படி, ஒட்டு மொத்த சனநாயக அளவீடுகளில் குறைந்த அளவிலேயே வங்காளதேசத்தின் செயல்பாடானது உள்ளது என்று குறிப்பிடப்படுகிறது. நம்பிக்கைக்குரிய தேர்தல்கள், அனைவருக்குமான வாக்குரிமை மற்றும் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட அரசாங்கம் உள்ளிட்ட அரசியல் பிரதிநிதித்துவத்தில் பலவீனங்களானவை குறிப்பாக உள்ளதாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது.[131][132][133]
நிர்வாகப் பிரிவுகள்
[தொகு]
வங்காளதேசமானது எட்டு நிர்வாகப் பிரிவுகளாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளது.[134][89][135] இதில் ஒவ்வொரு பிரிவும் அதன் தலைமையகத்தின் பெயரைக் கொண்டுள்ளது: பரிசால் (அலுவல்பூர்வமாக பாரிஷால்[136]), சிட்டாகாங் (அலுவல்பூர்வமாக சட்டோகிராம்[136]), டாக்கா, குல்னா, மைமன்சிங், இராசசாகி, இரங்க்பூர், சில்கேத்.
நிர்வாகப் பிரிவுகள் மாவட்டங்களாக (சிலா) மேலும் பிரிக்கப்பட்டுள்ளன. வங்காளதேசமானது 64 மாவட்டங்களைக் கொண்டுள்ளது. ஒவ்வொரு மாவட்டமும் உபசிலா (துணை மாவட்டங்கள்) அல்லது தனா என மேலும் பிரிக்கப்பட்டுள்ளன. மெற்றோ பகுதிகளில் இருப்பவற்றைத் தவிர்த்து ஒவ்வொரு காவல் நிலையத்திற்கும் உட்பட்ட பகுதிகளானவை ஒன்றியங்கள் எனப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளன. ஒவ்வொரு ஒன்றியமும் பல கிராமங்களை உள்ளடக்கியுள்ளது. மெற்றோ பகுதிகளில் காவல் நிலையங்களானவை வார்டுகளாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளன. இந்த வார்டுகளும் மேற்கொண்டு மகல்லாக்களாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளன.
பிரிவு அல்லது மாவட்ட அளவில் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட அதிகாரிகள் எவரும் கிடையாது. நிர்வாகமானது அரசாங்க அதிகாரிகளை மட்டுமே கொண்டுள்ளது. ஒவ்வொரு ஒன்றியத்திலும் (அல்லது வார்டிலும்) நேரடித் தேர்தல்களானவை ஒரு தலைவரயும், பல உறுப்பினர்களையும் தேர்ந்தெடுப்பதற்காக நடத்தப்படுகின்றன. 1997-இல் நாடாளுமன்றமானது ஒவ்வொரு ஒன்றியத்திலும் உள்ள 12 உறுப்பினர் பதவிகளுக்கு மூன்று பதவிகளைப் பெண்களுக்கென ஒதுக்கீடு செய்த சட்டத்தை இயற்றியது.[137]
| கோட்டம் | தலைநகரம் | நிறுவப்பட்ட நாள் | பரபப்ளவு (கி. மீ.2) [138] |
2021 மக்கள் தொகை (மதிப்பீடு)[139] |
அடர்த்தி 2021 |
|---|---|---|---|---|---|
| பரிசால் கோட்டம் | பரிசால் | 1 சனவரி 1993 | 13,225 | 97,13,000 | 734 |
| சிட்டகாங் கோட்டம் | சிட்டகொங் | 1 சனவரி 1829 | 33,909 | 3,47,47,000 | 1,025 |
| டாக்கா கோட்டம் | டாக்கா | 1 சனவரி 1829 | 20,594 | 4,26,07,000 | 2,069 |
| குல்னா கோட்டம் | குல்னா | 1 அக்டோபர் 1960 | 22,284 | 1,82,17,000 | 817 |
| மைமன்சிங் கோட்டம் | மைமன்சிங் | 14 செப்தெம்பர் 2015 | 10,584 | 1,34,57,000 | 1,271 |
| இராஜசாகி கோட்டம் | இராஜசாகி | 1 சனவரி 1829 | 18,153 | 2,16,07,000 | 1,190 |
| இரங்க்பூர் கோட்டம் | இரங்க்பூர் | 25 சனவரி 2010 | 16,185 | 1,88,68,000 | 1,166 |
| சில்கெத் கோட்டம் | சில்கெத் | 1 ஆகத்து 1995 | 12,635 | 1,24,63,000 | 986 |
அயல்நாட்டு உறவுகள்
[தொகு]
உலகளாவிய அரசியலில் ஒரு நடுத்தர சக்தியாக வங்காளதேசமானது கருதப்படுகிறது.[140] தெற்கு மற்றும் தென்கிழக்காசியாவிற்கு இடையில் உத்தி ரீதியிலான இதன் அமைவிடம் காரணமாக[141] இந்தோ பசிபிக் புவிசார் அரசியல் விவகாரங்களில் ஒரு முக்கியமான பங்கை இந்நாடு ஆற்றுகிறது.[142] 1972-இல் நாடுகளின் பொதுநலவாயத்திலும், 1974-இல் ஐநாவிலும் வங்காளதேசமானது இணைந்தது.[143][144] காலநிலை மாற்றம், அணு ஆயுதப் பரவல் தடை, வணிகக் கொள்கை மற்றும் பாரம்பரியம் சாராத பாதுகாப்பு விவகாரங்கள் போன்ற விவகாரங்களில் இந்நாடு பலதரப்பு தூதரகத் தொடர்புகளைச் சார்ந்துள்ளது.[145] சார்க் அமைப்பு உருவாக்கப்படுவதில் வங்காளதேசமானது முன்னோடியாகத் திகழ்ந்தது. இந்தியத் துணைக்கண்டத்தில் பிராந்திய தூதர உறவுமுறைகளுக்கான ஒரு முக்கியமான அமைப்பு இதுவாகும்.[146] 1974-இல் இந்நாடு இசுலாமிய ஒத்துழைப்பு அமைப்பில் இணைந்தது.[147] வளர்ந்து வரும்-8 என்ற அமைப்பைத் தோற்றுவித்த ஓர் உறுப்பினராகவும் இந்நாடு திகழ்கிறது.[148] சமீபத்தில், வங்காளதேசமானது உலக வங்கிக் குழுமத்திலிருந்து வந்த ஆதரவுடன் பிராந்திய வணிகம் மற்றும் போக்குவரத்துத் தொடர்புகளை ஊக்குவிப்பதில் கவனம் கொண்டுள்ளது.[149] இதன் முதன்மையான அயல்நாட்டுக் கொள்கை இலக்குகளில் ஒன்றாக தென்கிழக்காசிய நாடுகளின் கூட்டமைப்பில் இணையும் ஒரு முயற்சியையும் இந்நாடு எடுத்து வருகிறது.[150][151][152] வங்காள விரிகுடா பல்துறை தொழில்நுட்ப பொருளாதார கூட்டுறவிற்கான முன்னெடுப்பு என்ற அமைப்பின் தலைமையகத்தை டாக்கா கொண்டுள்ளது. இது வங்காள விரிகுடாவைச் சார்ந்து அமைந்துள்ள நாடுகளை ஒன்றிணைக்கும் ஓர் அமைப்பாகும்.
வங்காளதேசத்திற்குள் சட்டத்திற்குப் புறம்பாக ஏழு இலட்சத்திற்கும் மேற்பட்ட ரோகிங்கியா அகதிகள் நுழைந்ததற்குப் பிறகு, 2016-17-இலிருந்து அண்டை நாடான மியான்மாருடன் இதன் நாட்டின் உறவுமுறைகளானவை கடுமையாகப் பாதிக்கப்பட்டுள்ளன.[153] ரோகிங்கியாக்களுக்கு எதிரான மியான்மர் இராணுவ நடவடிக்கைகளுக்கு எதிராக பன்னாட்டு சார்ந்த விமர்சனத்தில் வங்காளதேசத்தின் நாடாளுமன்றம், அரசாங்கம் மற்றும் குடிசார் சமூகமானது முன்னிலையில் இருந்து வருகிறது. அரகான் பகுதிக்கு இந்த அகதிகள் திரும்புவதற்கான உரிமைக்குக் கோரிக்கை விடுத்து வருகிறது.[154][155]
இதன் மிகப் பெரிய அண்டை நாடான இந்தியாவுடன் வங்காளதேசமானது ஒரு முக்கியமான இருதரப்பு மற்றும் பொருளாதார உறவுமுறைகளைப் பகிர்ந்து கொண்டுள்ளது.[156] கங்கை மற்றும் தீசுதா ஆற்று நீர் சார்ந்த விவகாரங்கள்[157][158][159] மற்றும் எல்லையில் வங்காளதேசத்தவர் உயிரிழப்பு[160][161] ஆகியவற்றால் பிரச்சனைகளும் அடிக்கடி ஏற்படுகின்றன. பாக்கித்தானுடனான வங்காளதேசத்தின் உறவுமுறைகளானவை சிக்கலுக்குரியவையாக உள்ளன. 1971-ஆம் ஆண்டு வங்காளதேச இனப்படுகொலையை பாக்கித்தான் மறுப்பதே இதற்கு முதன்மையான காரணமாகும்.[162] சீனாவுடன் இந்நாடு நல்ல உறவுமுறைகளைப் பேணி வருகிறது. வங்களாதேசத்தின் மிகப் பெரிய வணிகக் கூட்டாளி மற்றும் மிகப் பெரிய ஆயுத வழங்குனராக சீனா திகழ்கிறது.[163] வங்காளத்திற்கு மிக அதிகப் பொருளாதார உதவியை வழங்கிய நாடாக சப்பான் திகழ்கிறது. இரு நாடுகளுக்கும் இடையில் உத்தி ரீதியிலான மற்றும் பொருளாதாரக் கூட்டணியானது உள்ளது.[164] மத்திய கிழக்கு நாடுகளுடனான இந்நாட்டின் அரசியல் உறவுமுறைகளானவை வலிமையாக உள்ளன.[165] 40 இலட்சத்திற்கும் மேற்பட்ட வங்காளதேசப் பணியாளர்களை மோசமான பணிச்சூழல் பாதித்தாலும்,[166] வங்காளதேசத்தின் வெளிநாட்டுப் பணியாளர்கள் அனுப்பும் மொத்த பணத்தில் 59% ஆனது மத்திய கிழக்கு நாடுகளிலிருந்து கிடைக்கப் பெறுகிறது.[167] காலநிலை மாற்றத்தால் பாதிக்கப்படக் கூடிய நாடுகளின் அமைப்பின் தலைவராக உலகளாவிய காலநிலை மாற்றப் பேச்சுவார்த்தைகளில் ஒரு முக்கியப் பங்கை வங்காளதேசமானது ஆற்றி வருகிறது.[168]
இராணுவம்
[தொகு]
பிரித்தானிய இராணுவம் மற்றும் பிரித்தானிய இந்திய இராணுவத்தின் அமைப்பு ரீதியிலான உருவரைச் சட்டட்தை வங்காளதேச ஆயுதப்படைகளானவை பெற்றுள்ளன.[169] 2024-ல் வங்காளதேச ஆயுதப் படைகளில் செயல்பாட்டு ரீதியில் இருந்த வீரர்களின் எண்ணிக்கையானது சுமார் 2.30 இலட்சமாக இருந்தது.[170] இதில் விமானப்படை (21,000) மற்றும் கடற்படையும் (27,000) அடங்கும்.[171] பாரம்பரியப் பாதுகாப்பு பங்குடன் சேர்த்து பேரிடர் மீட்பில் குடிமையியல் அமைப்புகளுக்கு ஆதரவையும், அரசியல் அமைதியின்மைக் காலங்களின் போது உள்நாட்டுப் பாதுகாப்பையும் இராணுவம் வழங்கி வருகிறது. பல ஆண்டுகளாக வங்காளதேசமானது ஐநா பாதுகாப்புப் படைகளுக்கு வீரர்களைப் பங்களிக்கும் உலகின் மிகப் பெரிய நாடாகத் திகழ்ந்தது.[172] வங்காளதேசத்தின் இராணுவத்திற்கான வரவு செலவுத் திட்டச் செலவானது மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் 1.3% ஆக இருந்தது. 2021-இல் இதன் செலவீனம் ஐஅ$4.3 பில்லியன் (₹30,751.9 கோடி) ஆகும்.[173][174]
வங்காள விரிகுடாவில் உள்ள மிகப் பெரிய கடற்படைகளில் ஒன்றான வங்காளதேசக் கடற்படையானது சிறு கப்பல்கள், நீர்மூழ்கிக் கப்பல்கள், வழித் துணைக் கப்பல்கள் மற்றும் பிற கலங்களின் ஒரு குழுவை உள்ளடக்கியுள்ளது. வங்காளதேச விமானப்படையானது பன்முகப் பயன்பாட்டு சண்டை விமானங்களின் ஒரு சிறிய குழுவைக் கொண்டுள்ளது. வங்காளதேச இராணுவ உபகரணங்களானவை பெரும்பாலும் சீனாவிலிருந்தே பெறப்படுகின்றன.[175] சமீபத்திய ஆண்டுகளில், வங்காளதேசமும், இந்தியாவும் இராணுவக் கூட்டுப் பயிற்சிகளையும், இராணுவத் தலைவர்களின் உயர் மட்ட வருகை புரிதல்களையும், தீவிரவாத-எதிர்ப்பு ஒத்துழைப்பையும், உளவியல் தகவல் பகிர்மானத்தையும் அதிகரித்துள்ளன. வடகிழக்கு இந்தியாவில் நிலைத்தன்மை மற்றும் பாதுகாப்பை உறுதி செய்வதில் வங்காளதேசம் ஓர் இன்றியமையாத பங்கை ஆற்றுகிறது.[176][177]
கிழக்கு இந்தியத் துணைக்கண்டத்தில் வங்காளதேசத்தின் உத்தி ரீதியிலான முக்கியத்துவமானது சீனாவுக்கு அருகில் இது அமைந்துள்ளது, மியான்மருடனான இதன் எல்லை, முதன்மை நில மற்றும் வடகிழக்கு இந்தியா பிரிக்கப்பட்டுள்ளது, மற்றும் வங்காள விரிகுடாவில் இதன் கடல்சார் பரப்பளவு ஆகியவற்றைச் சார்ந்துள்ளது.[178] 2002-இல் வங்காளதேசமும், சீனாவும் ஒரு பாதுகாப்பு ஒத்துழைப்பு ஒப்பந்தத்தில் கையொப்பமிட்டன.[179] படைகளின் நிலை ஒப்பந்தம், கையப்படுத்துதல் மற்றும் குறுக்கு-சேவை ஒப்பந்தம் மற்றும் இராணுவத் தகவல் ஒப்பந்தத்துக்கான பொதுப் பாதுகாப்பு ஆகியவற்றில் வங்காளதேசத்துடன் அமெரிக்காவானது பேச்சுவார்த்தைகளை நடத்தி வருகிறது.[180][181][182] 2019-இல் வங்காளதேசமான்து ஐநா அணு ஆயுதப் பரவல் தடைக்கான ஒப்பந்தத்தை அமல்படுத்தியது.[183]
குடிசார் சமூகம்
[தொகு]ஐரோப்பியக் குடியேற்றக் காலத்திலிருந்து வங்காளதேசமானது ஒரு முக்கியமான குடிசார் சமூகத்தைக் கொண்டிருந்து வந்துள்ளது. அரசு சார்பற்ற அமைப்பு, மனித உரிமை அமைப்புகள், தொழில்முறைசார் அமைப்புகள், வணிக அமைப்புகள், பணியாளர் சங்கங்கள் மற்றும் வணிக ஒன்றியங்கள் போன்ற பல்வேறு சிறப்புக் குறிக்கோள்களையுடைய குழுக்களானவை இந்நாட்டில் உள்ளன.[184] 207-ஆம் ஆண்டு வங்காளதேசத்தின் தேசிய மனித உரிமைகள் ஆணையமானது உருவாக்கப்பட்டது. சட்டம் மற்றும் சமரசத்திற்கான மையம், ஒதிகார், வங்காளதேசப் பணியாளர் பாதுகாப்புக்கான கூட்டணி, வங்காளதேச சுற்றுச்சூழல் வழக்கறிஞர்கள் அமைப்பு, வங்காளதேச இந்து பௌத்த கிறித்தவ ஒற்றுமை மன்றம், போர்க் குற்றங்களின் உண்மை கண்டறியும் குழு உள்ளிட்டவை இந்நாட்டில் உள்ள குறிப்பிடத்தக்க மனித உரிமை அமைப்புகள் மற்றும் மன்றங்கள் ஆகும். உலகின் மிகப் பெரிய பன்னாட்டு அரசு சாரா அமைப்பான பிராக் வங்காளதேசத்தில் உள்ளது. சமீபத்திய ஆண்டுகளில், சுதந்திரமான குடிசார் சமூகத்திற்கு இருந்த களம் சுருங்கி வருவது குறித்து கவலைகள் ஏற்பட்டுள்ளன.[185][186][187]
மனித உரிமைகள்
[தொகு]
சித்திரவதையானது வங்காளதேசத்தின் அரசியல் அமைப்பால் தடைசெய்யப்பட்டுள்ளது.[189] ஆனால், வங்காளதேசப் பாதுகாப்புப் படைகளால் 1998-இல் சித்திரவதைக்கு எதிரான ஐ.நா உடன்படிக்கையில் வங்காளதேசமானது இணைந்தது. 2013-இல் சித்திரவதை மற்றும் விசாரணை (இறப்பு) தடுப்புச் சட்டம் எனும் இந்நாட்டின் முதல் சித்திரவதைக்கு எதிரான சட்டத்தை அமல்படுத்தியது. 2020-இல் இச்சட்டத்தின் கீழ் முதல் குற்றச்சாட்டானது அறிவிக்கப்பட்டது.[190] வங்காளதேசத்தைச் சேர்ந்த சபேர் உசைன் சௌதூரி மற்றும் சகிதுல் ஆலம் உள்ளிட்டோர் மனசாட்சிக்காகக் கைது செய்யப்பட்டவர்களுக்கான பன்னாட்டு பொது மன்னிப்பு அமைப்பால் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளனர்.[191][192] பரவலாக விமர்சிக்கப்பட்ட மின்னிலக்கப் பாதுகாப்புச் சட்டமானது திரும்பப் பெறப்பட்டது. 2023-இல் இணையப் பாதுகாப்புச் சட்டத்தால் இடமாற்றப்பட்டது.[193] இந்தப் பின் பெறப்பட்ட நிகழ்வானது பன்னாட்டுப் பத்திரிக்கை அமைப்பினால் வரவேற்கப்பட்டது.[194]
திசம்பர் 2021-இல் மனித உரிமைகள் நாளன்று அமெரிக்கக் கருவூலத் துறையானது சட்டத்துக்குப் புறம்பான கொலைகள், சித்திரவதை, பிற மனித உரிமைகள் மீறல்களுக்காக துரித செயல்பாட்டு படையணியின் தளபதிகள் மீது பொருளாதாரத் தடைகளை விதித்தது.[195] பிரீடம் அவுசு அமைப்பானது இந்நாட்டின் அரசாங்கத்தை மனித உரிமை மீறல்கள், எதிர்க்கட்சிகள் மீதான ஒடுக்குமுறை, எதிர்க்கட்சிகள், பொது ஊடகம் மற்ற குடிசார் சமூகம் மீதானா அரசியல்படுத்தப்பட்ட அமல்படுத்துதல்கள் குறித்து விமர்சித்துள்ளது.[196] பிரீடம் அவுசு அமைப்பின் உலகில் சுதந்திரம் என்ற அறிக்கையில் வங்காளதேசமானது "பகுதியளவு சுதந்திரமான" நாடு என்று தரப்படுத்தப்பட்டுள்ளது.[197] அதிகரித்து வந்த அரசாங்க அழுத்தம் காரணமாக சமீபத்திய ஆண்டுகளில் இந்நாட்டின் ஊடகச் சுதந்திரமானது "சுதந்திரமான" என்பதிலிருந்து "சுதந்திரமற்ற" என்று வீழ்ச்சியடைந்துள்ளது.[198] பிரித்தானியப் பொருளாதார உளவியல் பிரிவின் கூற்றுப் படி, இந்நாடு கலவையான ஆட்சி முறையைக் கொண்டுள்ளது. இப்பிரிவின் சனநாயகச் சுட்டெண்ணில் மொத்தமுள்ள நான்கு தரநிலைகளில் மூன்றாவது தரநிலையை இந்நாடு கொண்டுள்ளது.[199] உலக அமைதிச் சுட்டெண்ணில் 2022-ஆம் ஆண்டு வங்காளதேசமானது பட்டியலிடப்பட்ட 163 நாடுகளில் 96-ஆவது தரநிலையைப் பெற்றது.[200] தேசிய மனித உரிமைகள் ஆணையத்தின் கூற்றுப் படி, ஆதாரம் இல்லாவிட்டாலும் குற்றம் சுமத்தப்படும் மனித உரிமை மீறல்களில் 70%-ஆனது சட்ட அமல்படுத்தும் முகமைகளால் நடத்தப்படுவதாகக் குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது.[201]
2023-ஆம் ஆண்டின் உலகளாவிய அடிமைத்தன சுட்டெண்ணின் படி, 2021-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி வங்காளதேசத்தில் 12 இலட்சம் மக்கள் அடிமைப்படுத்தப்பட்டுள்ளதாக மதிப்பிடப்பட்டுள்ளது. உலகிலேயே இது மிக அதிகமான அளவாகும்.[202]
இலஞ்ச, ஊழல்
[தொகு]பல வளரும் நாடுகளைப் போலவே அமைப்பு ரீதியிலான இலஞ்ச, ஊழலானது வங்காளதேசத்தில் கவலைக்குரிய ஒரு விசயமாக உள்ளது. திரான்சுபரென்சி இன்டர்நேசனல் எனும் பன்னாட்டு அமைப்பின் 2018-ஆம் ஆண்டு ஊழல் மலிவுச் சுட்டெண்ணில் மொத்தமாகப் பட்டியலிடப்பட்ட 180 நாடுகளில் வங்காளதேசமானது 146-ஆவது தரநிலையைப் பெற்றது.[203] 2015-இல் மிக அதிக இலஞ்ச, ஊழல் நடைபெறும் துறையாக நில நிர்வாகமும்,[204] அதைத் தொடர்ந்து கல்வி,[205] காவல்துறை,[206] மற்றும் குடிநீர் வழங்குதல் துறைகளும் திகழ்ந்தன.[207] 2004-இல் இலஞ்ச, ஊழல் எதிர்ப்பு ஆணையமானது உருவாக்கப்பட்டது. 2006-2008 வங்காளதேச அரசியல் பிரச்சனையின் போது இது செயல்பட்டது. ஊழலுக்காகப் பல முன்னணி அரசியல்வாதிகள், அரசு அதிகாரிகள் மற்றும் தொழிலதிபர்களைக் குற்றம் சாட்டியது.[208][209][210]
பொருளாதாரம்
[தொகு].jpg)
வங்காளதேசமானது ஒரு கீழ்-நடுத்தர வருமானத்தையுடைய கலப்பு-சந்தையைப் பொருளாதாரமாகும்.[211][212] பெயரளவின் அடிப்படையில் இந்நாடு உலகின் 36-ஆவது மிகப் பெரிய பொருளாதாரத்தையும், கொள்வனவு ஆற்றல் சமநிலையின் அடிப்படையில் 24-ஆவது மிகப் பெரிய பொருளாதாரத்தையும் கொண்டுள்ளது. வங்காளதேசத்தில் 7.14 கோடி மொத்தப் பணியாளர்கள் உள்ளனர்.[213] உலகிலேயே இது ஏழாவது மிகப் பெரிய அளவாகும். 2024-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி 3.6% வேலைவாய்ப்பின்மையை இந்நாடு கொண்டுள்ளது.[214] குறைந்து கொண்டு வந்தாலும்,[215] இந்நாட்டின் அந்நிய செலாவணிக் கையிருப்புகளானவை இந்தியாவிற்குப் பிறகு தெற்காசியவிலேயே இரண்டாவது மிக அதிகமானவையாகத் தொடர்ந்து இருந்து வருகின்றன. 2024-இல் வங்காளதேசத்தின் மிகப் பெரிய எண்ணிக்கையிலான வெளிநாடு வாழ் மக்கள் தோராயமாக ஐஅ$27 பில்லியன் (₹1,93,093.2 கோடி)யைச் சம்பளப் பணமாக அனுப்பிப் பங்களித்துள்ளனர்.[216] வங்காளதேச இட்டாக்காவானது இந்நாட்டின் நாணயம் ஆகும்.
2023-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி, மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் மிகப் பெரியதாக உள்ள சேவைத் துறையானது சுமார் 51.5% ஆகவும், அதைத் தொடர்ந்து உள்ள தொழிற்துறையானது 34.6% ஆகவும், அதே நேரத்தில் இருப்பதிலேயே மிகச் சிறியதான வேளாண்மைத் துறையானது மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் வெறும் 11% ஆகவும் உள்ளது.[8] வேளாண்மைத் துறையானது வேலைவாய்ப்பினை வழங்கும் மிகப் பெரிய துறையாகவும், நாட்டின் மொத்த பணியாளர்களின் எண்ணிக்கையில் தோராயமாக பாதி பேருக்கு வேலை வழங்கக் கூடியதாக இருந்தாலும் இந்நிலை உள்ளது.[217] இந்நாட்டின் ஏற்றுமதி வருவாயில் 84%-க்கும் அதிகமானதானது ஜவுளித்துறையிலிருந்து கிடைக்கப் பெறுகிறது.[218] உலகிலேயே இரண்டாவது மிகப் பெரிய ஆடை ஏற்றுமதியாளர் வங்காளதேசமாகும். உலகளாவிய துரித புதுநடைப் பாணி தொழிற்துறையில் ஒரு முக்கியப் பங்கை இது ஆற்றுகிறது. பல்வேறு மேற்குலக புது நடைப் பாணி நிறுவனங்களுக்கு ஏற்றுமதி செய்கிறது.[219] சணல்,[220] அரிசி,[221] மீன்,[222] தேயிலை[223] மற்றும் மலர்களின்[224] ஒரு முதன்மையான உற்பத்தியாளராக இந்நாடு திகழ்கிறது. கப்பல் கட்டுதல், மருந்து தயாரிப்பு, எஃகு, மின்னணு பொருட்கள் மற்றும் தோல் பொருட்கள் உள்ளிட்டவை இந்நாட்டின் பிற முதன்மையான தொழிற்துறைகளாக உள்ளன.[225] வங்காளதேசத்தின் மிகப் பெரிய வணிகக் கூட்டாளி நாடாக சீனா திகழ்கிறது. இந்நாட்டுடனான ஒட்டு மொத்த வணிகத்தில் 15%-ஐ சீனா கொண்டுள்ளது. இதைத் தொடர்ந்து 8% ஒட்டு மொத்த வணிகத்துடன் இந்தியா உள்ளது.[226]
அரசு நிறுவனங்களின் வீழ்ந்து வரும் பங்களிப்புடன் ஒப்பிடும் போது தனியார் துறையானது மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் 80%-க்குப் பங்களிக்கிறது.[227] வங்காளதேசத்தின் பொருளாதாரமானது குடும்ப உடைமையாக உள்ள தொழில்கள், மற்றும் குறு மற்றும் நடுத்தரத் தொழில்களால் உருவாக்கப்பட்டுள்ளது. பெக்சிம்கோ, பிஆர்ஏசி வங்கி, பிஎசுஆர்எம், ஜிபிஎச் இசுபத், கிராமின்போன், சமிட் குழுமம், மற்றும் இசுகொயர் பார்மாசூட்டிகல்சு உள்ளிட்டவை வங்காளதேசத்தில் உள்ள மிகப் பெரிய, பொது வெளியில் பங்குவெளியிட்டுள்ள நிறுவனங்களில் சிலவாகும்.[228] டாக்கா மற்றும் சிட்டாகோங் பங்குச் சந்தைகளானவை இந்நாட்டின் இரட்டை மூலதனச் சந்தைகளாக உள்ளன.[229] இந்நாட்டின் தகவல் தொடர்புத் துறையானது உலகிலேயே மிக வேகமாக வளரும் துறைகளில் ஒன்றாக உள்ளது. 2024 நவம்பர் முடிவில் 18,87,80,000 கைபேசி சந்தாதார்களைக் கொண்டதாக இத்துறை உள்ளது.[230] அரசியல் நிலையற்ற தன்மை,[231] அதிக விலைவாசி,[232] பரவலான இலஞ்ச ஊழல்,[233] மின்சாரப் பற்றாக்குறை[234] மற்றும் சீர்திருத்தங்கள் மெதுவாக அமல்படுத்தப்பதல் ஆகியவை பொருளாதார வளர்ச்சிக்கு எதிரான முதன்மையான சவால்களாக உள்ளன.[232]
2024 மற்றும் 2025 ஆகிய ஆண்டுகளில் உலகளாவிய புத்தாக்க அட்டவணையில் வங்காளதேசமானது 106-ஆவது இடத்தைப் பெற்றது.[235]
எரிசக்தி
[தொகு]
2009-இல் தினந்தோறும் ஒரு நாளைக்குப் பலமுறை மின்சாரம் நிறுத்தப்படுவதைக் கண்ட ஒரு நாடான வங்காளதேசமானது 2022-ஆம் ஆண்டு வாக்கில் 100% மின்சார வசதியை அடைந்துள்ளது.[236][237] படிப்படியாக இந்நாடு பசுமைப் பொருளாதாரமாக மாற்றமடைந்து வருகிறது. உலகிலேயே மின் பகிர்மான அமைப்பில் இணையாத மிகப் பெரிய சூரிய எரிசக்தி ஆற்றலைக் கொண்ட நாடாக இந்நாடு உருவாகி வருகிறது. 2 கோடி மக்கள் இதனால் பயனடைகின்றனர்.[238] பால்கி என்றழைக்கப்படும் ஒரு மின் தானுந்தானது இந்நாட்டில் உற்பத்திக்காக உருவாக்கப்பட்டு வருகிறது.[239] உயிரிவளியானது இயற்கை உரங்களைத் தயாரிக்கப் பயன்படுத்தப்பட்டு வருகிறது.[240] உருசிய நிறுவனமான ரோசாட்டோமின் உதவியுடன் தற்போது கட்டப்பட்டுக் கொண்டிருக்கும் உரூப்பூர் அணுமின் உலையானது இந்நாட்டின் முதல் செயல்படும் அணுமின் நிலையமாக பயன்பாட்டுக்கு வர உள்ளது. மொத்தமுள்ள இரு பிரிவுகளில் இதன் முதல் பிரிவானது 2025-ஆம் ஆண்டில் செயல்பாட்டுக்கு வரும் என்று எதிர்பார்க்கப்படுகிறது.[241]
இயற்கை எரிவாயுவின் பெருமளவு எடுக்கப்படாத கையிருப்புகளை வங்காளதேசமானது தொடர்ந்து கொண்டுள்ளது. குறிப்பாக, இந்நாட்டின் கடல் பரப்பில் கொண்டுள்ளது.[242][243] தேடுதலில் குறைபாடு, நிரூபிக்கப்பட்ட கையிருப்புகள் குறைந்து வந்தது ஆகியவை வங்காளதேசத்தை வெளிநாடுகளிலிருந்து நீர்மமாக்கப்பட்ட இயற்கை எரிவாயுவை இறக்குமதி செய்யும் நிலைக்குத் தள்ளின.[244][245][246] உருசிய-உக்குரைன் போரால் எரிவாயு பற்றாக்குறைகளானவை மேலும் அதிகரித்துள்ளன.[247] தொடர்ச்சியான அழுத்தம் அதிகமாக இருந்த போதிலும், சூலை 2022-இல் அவ்விடத்திலேயே பணம் செலுத்துவதன் மூலம் வாங்கப்படும் நீர்மாக்கப்பட்ட இயற்கை எரிவாயுவை வாங்குவதை வங்காளதேசமானது தற்காலிகமாக நிறுத்தியது. உலகளாவிய சந்தையில் விலை பெருமளவுக்கு அதிகரித்ததே இதற்குக் காரணமாகும்.[248] விலைகள் குறைந்த போது பெப்பிரவரி 2023-இல் இவ்வகை எரிவாயுவை இந்நாடு மீண்டும் ஒரு முறை வாங்கத் தொடங்கியது.[249]
வங்காளதேசத்தில் அரசு நிறுவனங்கள் இந்நாட்டின் மின்சாரத்தில் கிட்டத்தட்ட பாதி அளவை உற்பத்தி செய்யும் அதே நேரத்தில், சமிட் குழுமம் மற்றும் ஓரியன் குழுமம் போன்ற தனியார் நிறுவனங்கள் மின்சார உற்பத்தி, மற்றும் எந்திரங்கள், உலைகள் மற்றும் உபகரணங்களை வழங்குதல் ஆகிய இரு பகுதிகளிலுமே அதிகரித்து வந்த நிலையாக ஒரு முக்கியமான பங்கை ஆற்றி வருகின்றன.[250] 2009-இல் 5 கிகாவாட்டுகள் என்பதிலிருந்து 2022-இல் 25.5 கிகாவாட்டுகள் என்ற அளவுக்கு வங்காளதேசமானது தனது மின்சார உற்பத்திக் கொள்ளளவை அதிகரித்துள்ளது. 2041 வாக்கில் இதை மேற்கொண்டு 50 கிகாவாட்டுகளாக அதிகரிப்பதற்கு இந்நாடு திட்டமிட்டுள்ளது. செவ்ரான் மற்றும் செனரல் எலக்ட்ரிக் போன்ற அமெரிக்க நிறுவனங்களானவை வங்காளதேசத்தின் உள்நாட்டு இயற்கை எரிவாயு உற்பத்தியில் சுமார் 55%-ஐ வழங்குகின்றன. மின்சாரத் திட்டங்களில் மிகப் பெரிய முதலீட்டாளர்களில் சிலவாக இவை திகழ்கின்றன. வங்காளதேசத்தின் எரிவாயுவால் உற்பத்தி செய்யப்படும் நிறுவப்பட்ட மின்சார உற்பத்திக் கொள்ளளவில் 80%-ஆனது அமெரிக்காவில் தயாரிக்கப்பட்ட சுழல் இயந்திரங்களிலிருந்து வருகிறது.[251]
சுற்றுலா
[தொகு]
இந்நாட்டின் சுற்றுலாத் துறையானது விரிவடைந்து வருகிறது. மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் சுமார் 3.02%-க்குப் பங்களிக்கிறது.[252] 2019-ஆம் ஆண்டில் வங்காளதேசமானது பன்னாட்டு சுற்றுலாவால் ஐஅ$391 மில்லியன் (₹2,796.3 கோடி)யைப் பெற்றது.[253] மூன்று யுனெசுகோ உலகப் பாரம்பரியக் களங்களையும் (பள்ளிவாசல் நகரம், பௌத்த விகாரம் மற்றும் சுந்தரவனக்காடுகள்) மற்றும் ஏழு களங்களைத் தற்காலிகப் பட்டியலிலும் இந்நாடு கொண்டுள்ளது.[254] 2019-இல் உலக பயண மற்றும் சுற்றுலா மன்றத்தின் அறிக்கையானது, 2018-இல் வங்காளதேசத்தின் பயண மற்றும் சுற்றுலாத் துறையானது நேரடியாக 11,80,500 வேலைவாய்ப்புகளை வழங்கியது என்று குறிப்பிட்டது. இந்நாட்டின் மொத்த வேலைவாய்ப்பில் இது 1.9% ஆகும்.[255] இதே அறிக்கையில், வங்காளதேசம் ஓராண்டுக்கு சுமார் 1.25 இலட்சம் பன்னாட்டு சுற்றுலாப் பயணிகளின் வருகையைப் பெறுகிறது என்று குறிப்பிடப்பட்டது.[255] உள்நாட்டுச் செலவீனமானது 2012-இல் நேரடி பயண மற்றும் சுற்றுலாவின் மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் சுமார் 97.7%-ஐ உற்பத்தி செய்தது.[256]
மக்கள் தொகையியல்
[தொகு]| ஆண்டு | ம.தொ. | ஆ. ±% |
|---|---|---|
| 1960 | 5,18,28,660 | — |
| 1971 | 7,02,76,758 | +2.81% |
| 1980 | 8,80,16,432 | +2.53% |
| 1990 | 11,16,33,717 | +2.41% |
| 2000 | 13,45,44,304 | +1.88% |
| 2010 | 15,22,01,981 | +1.24% |
| 2023 | 17,14,66,990 | +0.92% |
| ஆதாரம்: உலக வங்கி[257] | ||
2022-ஆம் ஆண்டின் மக்கள் தொகைக் கணக்கெடுப்பில் வங்காளதேசமானது பதிவு செய்யப்பட்ட மக்கள் தொகையாக 16.98 கோடியைக் கொண்டுள்ளது.[10] 2023-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி இது 17.14 கோடியாக அதிகரித்தது.[258] உலகிலேயே எட்டாவது மிக அதிக மக்கள் தொகையுடைய நாடாகவும், ஆசியாவிலேயே ஐந்தாவது மிக அதிக மக்கள் தொகையுடைய நாடாகவும், உலகிலேயே மிக அதிக மக்கள் அடர்த்தியைக் கொண்ட நாடாகவும் இந்நாடு திகழ்கிறது. 2020-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி, 1,265 பேர்/கி. மீ.2 என்ற மக்கள் அடர்த்தியை இந்நாடு கொண்டிருந்தது.[259] உலகிலேயே மிக அதிக அளவுகளில் ஒன்றாக வங்காளதேசத்தின் கருவள வீதமானது ஒரு நேரத்தில் இருந்தது. ஆனால், தற்போது பெருமளவுக்கு வீழ்ச்சியைக் கண்டுள்ளது. 1985-இல் 5.5, 1995-இல் 3.7, 2022-இல் 1.9 என்று இருந்தது.[260] மக்கள் தொகையை இடமாற்றம் செய்யத் தேவையான 2.1 என்பதை விட இது குறைவானதாகும்.[261] இந்நாட்டின் மக்கள் தொகையில் பெரும்பாலானவர்கள் கிராமப்புறங்களில் வாழ்கின்றனர். 2023-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி மக்கள் தொகையில் வெறும் 40% மட்டுமே நகர்ப்புறங்களில் வாழ்கின்றனர்.[262] 2023 நிலவரபப்டி, வங்காளதேசமானது இடைமதிப்பு வயதாகத் தோராயமாக 28 ஆண்டுகளைக் கொண்டுள்ளது; மொத்த மக்கள் தொகையில் 26% 14 அல்லது அதற்குக் குறைந்த வயதைக் கொண்டுள்ளனர்;[263] 65 அல்லது அதற்கு மேற்பட்ட வயதுடையவர்களாக வெறும் 6% மட்டுமே உள்ளனர்.[264]
மக்கள் தொகையில் 99% ஆக வங்காளிகள் இருப்பதனால் வங்காளதேசமானது இன மற்றும் பண்பாட்டு ரீதியாக ஓர் ஒருமுக சமூகம் ஆகும்.[8] சக்மாக்கள், மர்மாக்கள், சந்தாலிகள், மிரோசு, தஞ்சங்கியாக்கள், பவூம்கள், திரிபுரிகள், காசிகள், குமிகள், குகிகள், காரோகள் மற்றும் பிட்ணுப்பிரியா மணிப்பூரிகள் உள்ளிட்டோர் ஆதிவாசி மக்கள் தொகையில் அடங்குவர். இதன் பூர்வகுடி மக்களின் சுயாட்சி வேண்டிய இயக்கத்தால் 1975 முதல் 1997 வரை சிட்டாகோங் குன்று மண்டலப் பகுதியானது அமைதியின்மையையும், கிளர்ச்சியையும் கண்து. 1997-இல் ஓர் அமைதி ஒப்பந்தம் கையொப்பமிடப்பட்டாலும் இப்பகுதியானது தொடர்ந்து இராணுவமயமாக்கப்பட்டு உள்ளது.[265] வங்காளதேசத்தில் தனித்திருக்கும் உருது பேசும் பாக்கித்தானியர்களுக்கு 2008-இல் இந்நாட்டின் உச்ச நீதிமன்றமானது குடியுரிமை வழங்கியது.[266] 2017-இலிருந்து ஏழு இலட்சத்துக்கும் மேற்பட்ட ரோகிங்கியா அகதிகளுக்கு வங்காளதேசமானது புகலிடம் அளித்துள்ளது. உலகிலேயே மிக அதிகமான அகதிகளின் எண்ணிக்கையில் ஒன்றாக இது உள்ளது.[153]
நகர மையங்கள்
[தொகு]வங்காளதேசத்தின் தலைநகரம் டாக்கா ஆகும். இந்த மிகப் பெரிய நகரமானது தங்களுக்குள் நகரத்தின் வடக்கு மற்றும் தெற்குப் பகுதிகளை மேலாண்மை செய்யும் இரு நகராட்சிகளால் மேற்பார்வையிடப்படுகிறது. நகரத் தந்தைகளைத் தேர்ந்தெடுக்கும் தேர்தல்களை நடத்தும் 13 மாநகராட்சிகள் இந்நாட்டில் உள்ளன: டாக்கா தெற்கு, டாக்கா வடக்கு, சிட்டகொங், கொமிலா, குல்னா, மைமன்சிங், சில்கெத், ராஜசாகி, பரிசால், இரங்க்பூர், காசிபூர், போக்ரா, நாராயண்கஞ்ச். நகரத் தந்தைகள் ஐந்தாண்டுப் பதவிக் காலத்திற்குத் தேர்ந்தெடுக்கப்படுகின்றனர். ஒட்டு மொத்தமாக வங்காளதேசத்தில் 506 நகர மையங்கள் உள்ளன. இதில் 43 நகரங்களானவை ஒரு இலட்சத்துக்கும் அதிகமான மக்கள் தொகையைக் கொண்டுள்ளன.
| வங்காளதேசம்-இன் பெரிய நகரங்கள் | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| தரவரிசை | வங்காளதேசம் | மதொ. | தரவரிசை | நகரம் | வங்காளதேசம் | மதொ. | |||
| 1 | டாக்கா | [[{{{div_1}}}]] | 1,02,78,882 | 11 | கொமிலா | [[{{{div_11}}}]] | 4,39,414 | ||
| 2 | சிட்டகொங் | [[{{{div_2}}}]] | 32,27,246 | ||||||
| 3 | காசிபூர் | [[{{{div_3}}}]] | 26,74,697 | ||||||
| 4 | நாராயண்கஞ்ச் | [[{{{div_4}}}]] | 9,67,724 | ||||||
| 5 | குல்னா | [[{{{div_5}}}]] | 7,18,735 | ||||||
| 6 | இரங்க்பூர் | [[{{{div_6}}}]] | 7,08,384 | ||||||
| 7 | மைமன்சிங் | [[{{{div_7}}}]] | 5,76,722 | ||||||
| 8 | இராசசாகி | [[{{{div_8}}}]] | 5,52,791 | ||||||
| 9 | சில்கெத் | [[{{{div_9}}}]] | 5,32,426 | ||||||
| 10 | போக்ரா | [[{{{div_10}}}]] | 5,42,420 | ||||||
மொழி
[தொகு]
வங்காளதேசத்தின் அலுவல், முக்கியமான மொழியாக வங்காள மொழி விளங்குகிறது. தங்களது தாய் மொழியாக மக்கள் தொகையில் 99%-க்கும் மேற்பட்டோரால் இது பேசப்படுகிறது.[267][268] வங்காளம் மொழியானது ஒரு கிளைமொழித் தொடர்மம் எனக் குறிப்பிடப்படுகிறது. நாடு முழுவதும் இம்மொழியின் பல்வேறு பேச்சு வழக்கு மொழிகள் பேசப்படுகின்றன. இந்நாட்டில் இரட்டை வழக்கானது காணப்படுகிறது. இதில் மக்களில் பெரும்பாலானவர்கள் தரப்படுத்தப்பட்ட பேச்சு வழக்கு வங்காள மொழியைப் புரிந்து கொள்ளவோ அல்லது பேசவோ முடியும் மற்றும் தங்களது பிராந்திய பேச்சு வழக்கு அல்லது வேறுபாட்டு மொழியில் பேச முடியும்.[269] இதில் தென்கிழக்குப் பகுதியான சிட்டகோனிய மொழி,[270] தெற்கு மாவட்டமான நவகாளியில் பேசப்படும் நவகாளி மொழி,[271][272] வடகிழக்குப் பகுதியான சில்கெத்தில் பேசப்படும் சில்கெத் வங்காள மொழி ஆகியவை அடங்கும்.[268]
வங்காளதேசத்தின் நீதித்துறை மற்றும் கல்வி விவகாரங்களில் ஒரு முக்கியமான பங்கை ஆங்கிலமானது ஆற்றுகிறது. பிரித்தானியப் பேரரசின் ஒரு பகுதியாக இந்நாட்டின் வரலாறு இதற்குக் காரணமாகும். ஆங்கிலமானது பரவலாகப் பேசப்பட்டு, புரிந்து கொள்ளப்படுகிறது. அனைத்து பள்ளிகள், கல்லூரிகள் மற்றும் பல்கலைக்கழகங்களில் இது ஒரு கட்டாயப் பாடமாகக் பயிற்றுவிக்கப்படுகிறது. அதே நேரத்தில், ஆங்கில வழிக் கல்வியில் பரவலான மாணவர்கள் பயில்கின்றனர்.[273]
அதிகரித்து வந்த நிலையாக அருகிய மொழிகளாகத் திகழ்ந்தாலும் சக்மா உள்ளிட்ட பழங்குடியின மொழிகளும் இந்நாட்டில் உள்ள மக்களால் பேசப்படுகின்றன. சக்மா மக்களால் பேசப்படும் மற்றொரு பூர்வகுடி கிழக்கு இந்திய-ஆரிய மொழி இதுவாகும்.[274] காரோ, மெய்தி, கொக்பரோக், ரகினே போன்றவை பிற பழங்குடியின மொழிகளாகும். ஆசுத்ரோ-ஆசிய மொழிகளில் மிகப் பரவலாக பேசப்படுவது பூர்வகுடி சந்தாலிகளின் சந்தாலி மொழியாகும்.[275] தனித்திருக்கும் பாக்கித்தானியர்கள் மற்றும் பழைய டாக்கா மக்களில் சில பிரிவினரால் உருதுவானது அவர்களது தாய் மொழியாக அடிக்கடிப் பயன்படுத்தப்படுகிறது. இருந்த போதிலும், உருதுவின் பயன்பாடானது இன்னும் தொடர்ந்து அதிகமாக இடித்துரைக்கப்படுகிறது.[276]
சமயம்
[தொகு]வங்காளதேச அரசின் சமயமாக இசுலாம் திகழ்கிறது.[277] எனினும், அரசியலமைப்பானது மதச்சார்பற்ற நிலை மற்றும் அனைத்து சமயங்களுக்குமான சம உரிமைகளை உறுதி செய்கிறது.[278][277] ஒவ்வொரு குடிமகனும் எந்த ஒரு சமயத்தையும் பின்பற்றுவதற்குச் சுதந்திரம் பெற்றுள்ளார்.
நாடு முழுவதும் பின்பற்றப்படும் மிகப் பெரிய சமயமாக இசுலாம் திகழ்கிறது. இச்சமயத்தை சுமார் 91.1% மக்கள் பின்பற்றுகின்றனர்.[6] வங்காளதேச குடிமக்களில் பெரும்பான்மையினர் வங்காள முசுலிம்கள் ஆவர். இவர்கள் சன்னி பிரிவைப் பின்பற்றுகின்றனர்.[279] முசுலிம்களைப் பெரும்பான்மையாகக் கொண்ட நாடுகளில் உலகிலேயே மூன்றாவது மிக அதிக மக்கள் தொகையுடைய நாடாகவும், ஒட்டு மொத்தமாக நான்காவது மிகப் பெரிய முசுலிம் மக்கள் தொகையைக் கொண்ட நாடாகவும் இந்நாடு திகழ்கிறது.[280]
வங்காள இந்துக்கள் இந்நாட்டின் இரண்டாவது மிகப் பெரிய சிறுபான்மையினச் சமூகமாகவும், உலகின் மூன்றாவது மிகப் பெரிய இந்து சமூகமாகவும் திகழ்கின்றனர். 2022-ஆம் ஆண்டின் மக்கள் தொகைக் கணக்கெடுப்பின் படி இந்நாட்டில் 7.95% மக்கள் இந்துக்களாக உள்ளனர்.[279][6] 2011-ஆம் ஆண்டின் மக்கள் தொகைக் கணக்கெடுப்பில் 8.54% இந்துக்கள் இருந்தனர்.
அதிகமாகப் பின்பற்றப்படும் மூன்றாவது சமயமாகப் பௌத்தம் திகழ்கிறது. வெறும் 0.6% மக்கள் இதைப் பின்பற்றுகின்றனர்.[6] சிட்டாகோங் மலை மண்டலங்களில் உள்ள பழங்குடியினக் குழுக்களில் வங்காளதேச பௌத்த சமயத்தவர்கள் செறிந்துள்ளனர். கடலோர சிட்டாகோங் முழுவதும் வங்காளப் பௌத்த சிறுபான்மையினர் வாழ்ந்து வருகின்றனர். இவர்கள் பெரும்பாலும் தேரவாத பௌத்தப் பள்ளியைப் பின்பற்றுகின்றனர்.[279]
0.3% மக்கள் பின்பற்றும் கிறித்தவமானது இந்நாட்டின் நான்காவது மிகப் பெரிய சமயமாகத் திகழ்கிறது. பெரும்பாலும் ஒரு சிறிய வங்காளக் கிறித்தவச் சிறுபான்மையினரால் இது பின்பற்றப்படுகிறது.[6] ஆன்மவாதம் அல்லது சமயமின்மை போன்ற பிற சமயங்கள் 0.1% மக்களால் பின்பற்றப்படுகின்றன.[279]
கல்வி
[தொகு].svg)
அனைத்து குழந்தைகளும் இலவச மற்றும் கட்டாயக் கல்வியை பெற வேண்டும் என அரசியலமைப்பானது குறிப்பிடுகிறது.[281] வங்காளதேசத்தில் கல்வியை மேற்பார்வையிடுவதாக கல்வி அமைச்சகம் திகழ்கிறது. தொடக்கக் கல்விக்கான கொள்கைகளை அமல்படுத்துவது மற்றும் உள்ளூர் அளவில் அரசு உதவி பெறும் பள்ளிகளுக்குப் பொறுப்பானதாக தொடக்க மற்றும் மக்கள் கல்வி அமைச்சகமானது திகழ்கிறது. தொடக்க மற்றும் உயர்நிலைக் கல்வியானது கட்டாயமானதாகும். இதற்கு அரசு நிதியுதவி வழங்குகிறது. பொதுப் பள்ளிகளில் கட்டணமின்றி கல்வி கற்பிக்கப்படுகிறது. 2021-இல் 76% எழுத்தறிவை வங்காளதேசம் பெற்றிருந்தது. ஆண்களுக்கு 79%, பெண்களுக்கு 71.9% என்று இந்த விகிதம் இருந்தது.[282][283][284] இந்நாட்டின் கல்வி அமைப்பானது மூன்று அடுக்குகளைக் கொண்டதாக உள்ளது. பெருமளவுக்கு மானியங்களைப் பெறுகிறது. தொடக்க, உயர்நிலை மற்றும் மேல்நிலைகளில் பல பள்ளிகளை அரசாங்கமானது நடத்துகிறது. பல தனியார் பள்ளிகளுக்கு மானியம் வழங்குகிறது. எனினும், கல்விக்கு அரசாங்கம் செலவழிக்கும் தொகையானது உலகிலேயே மிகக் குறைவானதாக உள்ளது. மொத்த நாட்டு உற்பத்தியில் வெறும் 1.8%-யே வங்காளதேசம் கல்விக்குச் செலவிடுகிறது.[285]
கல்வியானது ஐந்து நிலைகளாகப் பிரிக்கப்பட்டுள்ளது: தொடக்க (ஒன்று முதல் ஐந்தாம் வகுப்பு), இளையோர் உயர்நிலை (ஆறு முதல் எட்டாம் வகுப்பு), உயர்நிலை (ஒன்பது மற்றும் பத்தாம் வகுப்பு), மேல்நிலை (11 மற்றும் 12-ஆம் வகுப்பு) மற்றும் மூன்றாம் நிலை, அதாவது பல்கலைக்கழக நிலை.[286] இளையோர் உயர்நிலைக்குச் செல்ல தொடக்கக் கல்வி நிறைவுத் தேர்வில் தொடக்கக் கல்வி மாணவர்கள் தேர்ச்சி பெற வேண்டும். ஒன்பதாம் வகுப்பில் சேர்க்கப்படுவதற்கு இளையோர் பள்ளிச் சான்றிதழ் தேர்வில் இளையோர் உயர்நிலை மாணவர்கள் தேர்ச்சி பெற வேண்டும். அதே நேரத்தில், பத்தாம் வகுப்பு மாணவர்கள் 11-ஆம் வகுப்பிற்குச் செல்ல உயர்நிலைப் பள்ளி சான்றிதழ் தேர்வில் தேர்ச்சி பெற வேண்டும். இறுதியாக, மாணவர்கள் கல்லூரி அல்லது பல்கலைக்கழகங்களுக்கு விண்ணப்பிக்க 12-ஆம் வகுப்பில் மேல்நிலைச் சான்றிதழ் தேர்வில் தேர்ச்சி பெற வேண்டும்.[287]
பல்கலைக்கழகங்களானவை மூன்று பொதுவான வகைகளாக உள்ளன: அரசு (அரசு நடத்துபவை மற்றும் பல்கலைக்கழக மானியக் குழுவால் நிதி பெறுபவை), தனியார் (தனியார் நடத்தும் பல்கலைக்கழகங்கள்) மற்றும் பன்னாட்டு (பன்னாட்டு அமைப்புகளால் செயல்படுத்தப்படுவது மற்றும் நிதி பெறுவது). இந்நாடு 55 அரசு,[288] 115 தனியார்[289] மற்றும் 2 பன்னாட்டுப் பல்கலைக்கழகங்களைக் கொண்டுள்ளது.[290] மாணவர் சேர்க்கையின் அடிப்படையில் உலகிலேயே இரண்டாவது மிகப் பெரிய பல்கலைக்கழகமாக வங்காளதேசத்தின் தேசியப் பல்கலைக்கழகம் திகழ்கிறது.[291] 1921-இல் நிறுவப்பட்ட டாக்கா பல்கலைக்கழகமானது இந்நாட்டில் உள்ளவற்றிலேயே மிகப் பழமையான அரசுப் பல்கலைக்கழகம் ஆகும்.[292] பொறியியல் மற்றும் தொழில்நுட்பவியல் கல்லூரிக்கான உயர்தரப் பல்கலைக்கழகமாக பியூஈடி திகழ்கிறது. 1966-இல் நிறுவப்பட்ட சிட்டகாங் பல்கலைக்கழகமானது இந்நாட்டிலேயே மிகப் பெரிய வளாகத்தைக் கொண்டுள்ளது.[293] 1841-இல் நிறுவப்பட்ட தாக்கா கல்லூரியானது இந்தியத் துணைக்கண்டத்திலேயே மிகப் பழமையான கல்வி அமைப்புகளில் ஒன்றாகும்.[294] மருத்துவக் கல்வியானது 39 அரசு, 6 ஆயுதப்படை மற்றும் 68 தனியார் மருத்துவக் கல்லூரிகளால் வழங்கப்படுகிறது. அனைத்து மருத்துவக் கல்லூரிகளும் சுகாதார மற்றும் குடும்பநல அமைச்சகத்துடன் இணைக்கப்பட்டவையாகும்.[295]
சுகாதாரம்
[தொகு]
.jpg)
வங்காளதேசமானது அதன் அரசியலமைப்பின் படி சுகாதாரச் சேவைகளை இதன் அனைத்து குடிமக்களின் ஓர் அடிப்படை உரிமையாக உறுதி செய்கிறது.[296] வங்காளதேசத்தின் மிகப் பெரிய அமைப்பு ரீதியிலான சுகாதாரச் சேவைகளை வழங்குவதாக சுகாதார மற்றும் குடும்ப நல அமைச்சகமானது திகழ்கிறது.[297] இது சுகாதார சேவைப் பிரிவு, மற்றும் மருத்துவக் கல்லூரி மற்றும் குடும்ப நலப் பிரிவு என்று இரு பிரிவுகளைக் கொண்டுள்ளது.[298] வங்காளதேசத்தில் சுகாதார வசதிகளானவை தேவைப்படுவதை விடக் குறைவாக உள்ளவையாகக் கருதப்படுகின்றன. பொருளாதார வளர்ச்சியடைந்தது மற்றூம் வறுமை விகிதங்களானவை பெருமளவுக்குக் குறைந்த போது மருத்துவ வசதிகள் மேம்பட்டுள்ள போதும் இந்நிலை உள்ளது.[297] அலுவல்பூர்வமாகப் பயிற்றுவிக்கப்பட்ட சேவை வழங்குனர்கள் மொத்த சுகாதாரப் பணியாளர்களில் ஒரு சிறிய சதவீதமாகவே இருப்பதால் வங்காளதேசமானது ஒரு கடுமையான சுகாதாரப் பணியாளர் பிரச்சனையை எதிர் கொண்டுள்ளது.[299] கிராம மருத்துவர்களின் சிகிச்சைப் பழக்கழக்கங்களில் குறிப்பிடத்தக்க குறைபாடுகள் உள்ளன. பரவலாக ஊறு விளைவிக்கக் கூடிய மற்றும் பொருந்தாத மருந்துகள் பரிந்துரைக்கப்படும் நிலை இங்கு உள்ளது.[300]
அரசாங்கத்திடமிருந்து போதுமான அளவுக்கு நிதி கிடைக்கப் பெறாததால் வங்காளதேசத்தின் மோசமடைந்த சுகாதார சுகாதார அமைப்பானது பாதிப்படைந்துள்ளது.[297] 2021-ஆம் ஆண்டு நிலவரப்படி மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் சுமார் 2.36%-ஆனது சுகாதாரத் துறைக்கு வழங்கப்படுகிறது.[301] சுகாதாரம் மீதான உள்நாட்டு பொது அரசாங்கச் செலவினமானது மொத்த வரவு செலவுத் திட்ட அறிக்கையில் 16.88%-ஆகத் திகழ்ந்தது.[302] அதே நேரத்தில், மொத்த வரவு செலவுத் திட்ட அறிக்கையில் பெரும்பாலான அளவாக, தோரயமாக 73% அன்றாடச் செலவுக்குப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன[303]. உள்நாட்டு தனியார் சுகாதாரச் செலவினமானது ஒட்டு மொத்த சுகாதாரச் செலவினத்தில் சுமார் 75.48%-ஆக இருந்தது.[304] 10,000 மக்களுக்கு வெறும் 5.3 அறுவை சிகிச்சை மருத்துவர்களும், சுமார் ஆறு மருத்துவர்களும்[305] மற்றும் 1,000 மக்களுக்கு ஆறு செவிலியர்களும் உள்ளனர்.[306] அதே நேரத்தில், 1,000 பேருக்கு ஒன்பது மருத்துவப் படுக்கைகள் உள்ளன.[307][308] சிறப்பு அறுவை சிகிச்சைப் பணியாளர்களானார்கள் 1,00,000 பேருக்கு வெறும் மூன்று பேர் என்ற அளவிலேயே உள்ளனர்.[309] சமூக சுகாதாரப் பணியாளர்கள் 1,000 பேருக்கு சுமார் ஐந்து பேர் என்ற அளவில் உள்ளனர்.[310]
2022-ஆம் ஆண்டில் மக்கள் தொகையில் தோராயமாக 60% பேர் குடிநீருக்கான வாய்ப்பைப் பெற்றிருந்தனர்.[311] 2002-இல் குடி நீரில் பாதியளவானது ஆசனிக்கால் மாசடைந்திருந்தது என்று மதிப்பிடப்பட்டது. லிட்டருக்கு 10 சிறு கிராம்கள் என்ற அளவை இது தாண்டியிருந்தது.[312] உலகிலேயே மிக மோசமான காற்றுத் தரங்களில் ஒன்றால் வங்காளதேசமானது பாதிக்கப்பட்டுள்ளது. மக்கள் தொகை அடர்த்தி மிகுந்த நகரப் பகுதிகளிலேயே இம்மாசுபாடு பெரும்பாலும் அடர்த்தியாக உள்ளது. குறிப்பாக, தலைநகரான டாக்கா மற்றும் அதன் மெற்றோ பகுதியில் இந்நிலை உள்ளது.[313] 2009-இல் காற்று மாசுபட்டின் கடுமையான பாதிப்புகள் காரணமாக வங்காளதேசத்தில் தோராயமாக 80,000 முதல் 90,000 வரை இறப்புகள் ஏற்பட்டன என்று உலக வங்கி மதிப்பிட்டது. இறப்பு மற்றும் மாற்றுத் திறனாளியாவதற்கான இரண்டாவது மிக முக்கியக் காரணமாக இது திகழ்ந்தது. இந்நாட்டின் மொத்த உள்நாட்டு உற்பத்தியில் தோராயமாக 4 முதல் 4.4% செலவைக் காற்று மாசுபாடு ஏற்படுத்தியுள்ளது.[314]
2022-ஆம் ஆண்டு நிலவரப் படி வங்காளதேசத்தில் ஒட்டு மொத்த ஆயுட்கால எதிர்பார்ப்பானது 74 ஆண்டுகளாக (ஆண்களுக்கு 72 ஆண்டுகள், பெண்களுக்கு 76 ஆண்டுகள்) உள்ளது.[315] ஒப்பீட்டளவில் உயர்ந்த ஒரு வயதுக்குக் கீழான குழந்தைகள் இறப்பு வீதம் (1,000 பிறப்புகளுக்கு 24 இறப்பு) மற்றும் ஐந்து வயதுக்குக் கீழான குழந்தைகள் இறப்பு வீதம் (1,000 இறப்புகளுக்கு 29 இறப்பு) என்ற அளவைக் கொண்டுள்ளது.[316][317] 2020-ஆம் ஆண்டு நிலவரப் படி, மகப்பேறு மரணமானது தொடர்ந்து அதிகமாக உள்ளது. 1,00,000 குழந்தைப் பிறப்புகளுக்கு 123 மகப்பேறு மரணங்கள் நிகழ்வதாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது.[318] தங்களது சொந்த சுகாதார அமைப்பு மீது இந்நாட்டின் குடிமக்கள் திருப்தியடையாதது, நம்பிக்கையற்ற தன்மை கொண்டுள்ளதன் காரணமாகப்[319] பல்வேறு நாடுகளுக்கு மருத்துவச் சுற்றுலாவுக்கான ஒரு முக்கியமான ஆதாரச் சந்தையாக வங்காளதேசம் திகழ்கிறது. குறிப்பாக, இந்தியாவிற்கு இவர்கள் சிகிச்சை பெற வருகின்றனர்.[320]
இந்நாட்டில் மக்கள் இறப்புக்கான முக்கியமான காரணங்களாக குருதி ஊட்டக்குறை இதய நோய், பக்கவாதம் மற்றும் நீடித்த சுவாச நோய் ஆகியவை உள்ளன; 62% மற்றும் 60% என்ற அளவில் முறையே அனைத்து வயது வந்த ஆண்கள் மற்றும் பெண்களின் இறப்புகளுக்குக் காரணமாக அமைகின்றன.[321] ஊட்டக்குறைபாடானது வங்காளதேசத்தின் ஒரு முக்கியமான மற்றும் நீடித்த பிரச்சனையாக உள்ளது. இப்பிரச்சனை முதன்மையாகக் கிராமப்புறப் பகுதிகளைப் பாதிக்கிறது. மக்கள் தொகையில் பாதிப் பேருக்கும் மேற்பட்டவர்கள் இதனால் பாதிக்கப்பட்டுள்ளனர். கடுமையான ஆபத்தான ஊட்டக் குறைபாடானது 4.50 இலட்சம் குழந்தைகளைப் பாதிக்கிறது. அதே நேரத்தில், கிட்டத்தட்ட 20 இலட்சம் குழந்தைகள் மிதமான ஆபத்தான ஊட்டச்சத்துக் குறைபாட்டால் பாதிக்கப்பட்டுள்ளனர். ஐந்து வயதுக்கும் குறைவான வயதுடைய குழந்தைகளில் 52% குருதிச்சோகையாலும், 41% வளர்ச்சி குன்றுதலாலும், 16% தசை மற்றும் கொழுப்புத் திசுக்கள் வீணாகும் நோய்களாலும், 36% போதிய எடையின்மையாலும் பாதிக்கப்பட்டுள்ளனர். பெண்களில் கால் பங்கினர் உடல் எடை குறைந்தவர்களாகவும், சுமார் 15% குறைந்த உயரம் உடையவர்களாகவும், அதே நேரத்தில் பாதிக்கும் மேற்பட்டவர்கள் குருதிச்சோகையாலும் பாதிக்கப்படுகின்றனர்.[322] 2024 உலகளாவிய பட்டினிச் சுட்டெண்ணில் மொத்தம் பட்டியலிடப்பட்ட 127 நாடுகளில் 84-ஆவது இடத்தை வங்காளதேசமானது பெற்றது.[323]
பண்பாடு
[தொகு]விடுமுறைகளும், விழாக்களும்
[தொகு]பகேலா பைசாக் (வங்காளப் புத்தாண்டு) உள்ளிட்டவை பாரம்பரிய விழாக்களில் அடங்கும். வங்காளப் பண்பாட்டில் இது ஒரு முதன்மையான விழாவாகும். பரவாலான் நிகழ்ச்சிகளுடன் இது கொண்டாடப்படுகிறது.[324] பகேலா பால்கனானது வேலன்டைன் தினத்துடன் (காதலர் தினம்) ஒத்துப் போகிறது. இசை, நடனம் மற்றும் பிற பண்பாட்டு நிகழ்வுகள் காட்டப்படுவதுடன் இது கொண்டாடப்படுகிறது.[325] நபன்னா மற்றும் போவுசு பர்போன் உள்ளிட்டவை பிற விழாக்களாகும். பயிர்களின் புதிய அறுவடைகளைக் கொண்டாட இது நடத்தப்படுகிறது.[326] பட்டங்களைப் பறக்க விடுவதன் மூலம் வங்காள நாட்காட்டியின் ஒன்பதாம் மாதத்தில் தை மாதத்தின் முடிவை ஒத்து கொண்டாடப்படும் வருடாந்திர விழாவாக சக்ரைன் உள்ளது. தமிழர்களின் பொங்கலுடனும், இந்தியா மற்றும் நேபாளத்தில் கொண்டாடப்படும் மகர சங்கராந்தியுடன் இந்த விழா ஒத்துப் போகிறது.[327]
சமய விழாக்களில் முசுலிம்களைப் பெரும்பாலாகக் கொண்ட இந்நாட்டின் இரு மிகப் பெரிய விழாக்களாக இரமலான் மாதத்தின் முடிவைக் குறிக்கும் ஈகைத் திருநாளும், தியாக விழாவான தியாகத் திருநாளும் கொண்டாடப்படுகின்றன.[328] இரு விழாக்களும் நீண்ட தேசிய விடுமுறைகளுடன் கொண்டாடப்படுகின்றன.[329] மீலாதுன் நபி,[330] முஃகர்ரம் மாதத்தின் பத்தாவது நாளான ஆசூரா தினம்,[331] சாந்த் ராத்[332] மற்றும் சாப்-ஈ-பரத், இசுரா மற்றும் மிஃராச் பயணம், இரமலானின் போது கொண்டாடப்படும் சாப்-ஈ-காதிர் மற்றும் பிசுவா இச்தேமா உள்ளிட்டவை பிற முசுலிம் விழாக்களாகும்.[333] மிகப் பரவலாகக் கொண்டாடப்படும் இந்துக்களின் விழா துர்கா பூசையாகும்.[334] கிருட்டிண செயந்தி, காளி பூசை, வசந்த பஞ்சமி மற்றும் தேரோட்டம் உள்ளிட்டவை பிற முதன்மையான இந்து விழாக்களாகும்.[335][336] நாடு முழுவதும் உள்ள பௌத்த சமயத்தவருக்கான மிகப் பெரிய விழாவாக கௌதம புத்தரின் பிறப்பைக் குறிக்கும் விழாவான புத்த பூர்ணிமா விளங்குகிறது.[337] கிறித்தவர்களுக்கு மத்தியில் போரோ தின் என்றறியப்படும் கிறித்துமசுவும், உயிர்ப்பு ஞாயிறும் மிகப் பரவலாகக் கொண்டாடப்படும் விழாக்கள் ஆகும்.[338]
1952 வங்காள மொழி இயக்கத்தின் தியாகிகளை நினைவுகூர்வதற்காக 21 பெப்பிரவரி அன்று மொழி இயக்க நாளானது கொண்டாடப்படுகிறது. தேசப்பற்றுள்ள தேசிய விழாக்களில் இதுவும் ஒன்றாகும்.[339] 1999-இல் இவ்விழாவானது ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனத்தால் பன்னாட்டுத் தாய்மொழி நாளாக அறிவிக்கப்பட்டது.[340] பாக்கிதானிடமிருந்து பெற்ற சுதந்திரத்தை அறிவித்ததை நினைவுகூர்வதற்காக 26 மார்ச்சு நாளானது சுதந்திர தினமாகக் கொண்டாடப்படுகிறது.[341] வங்காளதேச விடுதலைப் போரில் பெற்ற வெற்றியைக் கொண்டாடுவதற்காக 16 திசம்பர் அன்று வெற்றி நாளானது கொண்டாடப்படுகிறது.[341] மேலே குறிப்பிட்ட கடைசி மூன்று விழாக்களின் போது உயிரிழந்த தியாகிகளுக்கு மரியாதை செலுத்துவதற்காக சாகித் மினார் மற்றும் சாதியோ இசுமிருதி சௌதோவில் பொது மக்கள் கூடுகின்றனர்.[342][343]
இலக்கியம்
[தொகு]
வங்காள இலக்கியமானது வங்காளப் பண்பாட்டில் ஒரு முக்கியமான பங்காக உள்ளது. வங்காள மொழியின் மிகப் பழைய எஞ்சியிருக்கும் எடுத்துக்காட்டுகளில் 10-ஆம் முதல் 12-ஆம் நூற்றாண்டுகள் வரையில் காலமிடப்படும் சர்யாபத் கவிதைகள் உள்ளன.[345]:40 வங்காள சுல்தானகத்தின் காலத்தின் போது நடுக்கால வங்காள எழுத்தாளர்கள் அரேபிய மற்றும் பாரசீக இலக்கியங்களால் தாக்கம் பெற்றிருந்தனர்.[346] மங்கள-காவியங்கள் உள்ளிட்டவை நடுக்கால இலக்கியச் சாதனைகளாகக் கருதப்படுகின்றன.[347] வித்தியாபதி, சந்திதாசன், கோவிந்ததாசன், பலராம தாசன் போன்ற எழுத்தாளர்களால் வைணவ பதவலி இயக்கமானது (இது சங்க இலக்கியங்களின் அகத்திணையில் தன் தோற்றத்தைக் கொண்டிருந்தது) தலைமை தாங்கப்பட்டது. சர்யாபத் காலத்திலிருந்து கவிதைச் சாதனையின் ஒரு குறிப்பிடத்தக்க உச்சத்தைக் குறித்ததாக சந்திதாசனின் ஸ்ரீ கிருஷ்ண கீர்த்தனைகள் எழுதப்பட்டன.[347] இராமாயணத்தை கிரீத்திபாசு ஓஜா மொழி பெயர்த்தது, மகாபாரதத்தை காசிராம் தாசன் மொழி பெயர்த்தது மற்றும் பாகவதத்தை மலதார் பாசு மொழி பெயர்த்தது உள்ளிட்டவை பிற முக்கியமான நூல் வேலைப்பாடுகள் ஆகும்.[347] பிப்பிரதாசு பிபிலை,[348]:349 விஜய் குப்தா,[349]:104 ஷா முகம்மது சகிர், சைனுதீன் மற்றும் அப்துல் அக்கீம் போன்ற எழுத்தாளர்கள் முக்கியமான நபர்களாகத் திகழ்ந்தனர்.[347] அலவோல் ஒரு புலவராகக் கருதப்படுகிறார். நடுக் காலத்தைச் சேர்ந்த ஏராளமான கவிதைகளைப் படைத்த கவிஞர் இவராவார்.[347]
18-ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதி முதல் 20-ஆம் நூற்றாண்டின் தொடக்கப் பகுதி வரை நீடித்திருந்த வங்காள மறுமலர்ச்சி காலமானது நவீன வங்காள இலக்கியத்தின் மீது குறிப்பிடத்தக்க தாக்கத்தை ஏற்படுத்தியது. வங்காள இலக்கியத்தில் வெற்று வரி என்ற கருதுகோளை மைக்கேல் மதுசூதன் தத் உருவாக்கினார்.[350] முதல் முக்கியமான வங்காள முசுலிம் எழுத்தாளர் மீர் மொசரப் ஒசைன் ஆவார்.[351] சூபித்துவம் மற்றும் சதனாவைப் பின்பற்றிய ஒரு பக்கிரியான லாலன் பௌல்கள் மீது தாக்கத்தை ஏற்படுத்தினார்.[352] வாங்காள சமூகத்தின் அம்சங்கள் குறித்து சரத்சந்திர சட்டோபாத்யாயா எழுதியுள்ளார்.[353]
இலக்கியத்திற்கான நோபல் பரிசை வென்ற முதல் ஆசியர் மற்றும் ஐரோப்பியர் அல்லாத வெற்றியாளார் இரவீந்திரநாத் தாகூர் ஆவார்.[354] ஐரோப்பியக் குடியேற்றம் மற்றும் பாசிசத்திற்கு எதிராக அரசியல் கிளர்ச்சிக்கு ஆதரவளித்த ஒரு புரட்சிகரக் கவிஞராக காசி நசுருல் இசுலாம் இந்நாட்டில் கருதப்படுகிறார்.[355] தாகூர் மற்றும் நசுருலுக்குப் பிறகு மிகவும் அறியப்பட்ட வங்காளக் கவிஞர் ஜிபனானந்த தாசன் ஆவார்.[356] வங்காளதேசத்தின் முன்னோடிப் பெண்ணிய எழுத்தாளராக பேகம் ரோக்கியா கருதப்படுகிறார்.[357] தன்னுடைய பல இனம், மொழி சார்ந்த பார்வைகளுக்காக சையது முசுதபா அலி குறிப்பிடப்படுகிறார்.[358] ஒரு புகழ் பெற்ற நாடோடிக் கவிஞராக சசிமுதீன் திகழ்ந்தார். இவர் பிரபலமாகப் பள்ளி காபி (நாட்டுப்புறக் கவிஞர்) என்று அழைக்கப்பட்டார்.[359] "இசுலாமிய மறுமலர்ச்சியின்" கவிஞராக பரூக் அகமது கருதப்படுகிறார்.[360] சையது வலியுல்லா ஒரு குறிப்பிடத்தக்க புதின எழுத்தாளர் ஆவார்.[361]
20-ஆம் நூற்றாண்டின் பிற்பகுதியில் தோன்றிய இரு மிகச் சிறந்த வங்காளதேசக் கவிஞர்களாக சம்சூர் இரகுமானும், அல் மகுமூதுவும் கருதப்படுகின்றனர். சுதந்திரத்திற்குப் பிந்தைய சகாப்தத்தில் மிக முக்கியமான சிந்தனைசார் அறிஞராக அகமது சோபா கருதப்படுகிறார். [362]ஒரு முக்கியமான பெண்ணிய எழுத்தாளராக சூஃபியா கமல் திகழ்ந்தார்.[363] சுதந்திரத்திற்குப் பிந்தைய வங்காளதேசத்தில் ஒரு மிகப் பிரபலமான எழுத்தாளராக உமாயூன் அகமது திகழ்ந்தார்.[361] தன்னுடைய புனைவு சார், இயற்கை வழுவா கருதுகோள்களின் பயன்பாட்டிற்காகப் பரவலாகப் பாராட்டப்பட்டவராக சாகிதுல் சாகிர் திகழ்ந்தார்.[364] அக்தேருசமான் எலியாசு, சவ்கத் ஒசுமான், சையது சம்சுல் அக் உள்ளிட்டோர் பிற முக்கியமான எழுத்தாளர்கள் ஆவர்.[361] நவீன சகாப்தத்தில் ஏராளமான படைப்புகளைப் படைத்த பெண் எழுத்தாளராக செலினா ஹொசைன் திகழ்கிறார்.[365] முகம்மது சாபர் இக்பால் ஒரு முன்னோடி அறிவியல் புனைவு எழுத்தாளராகத் திகழ்கிறார்.[366] ஒரு பிரபலமான சமகால இலக்கிய நபராக அனிசுல் கோக்கு திகழ்கிறார்.[367] வங்காளக் கல்வி அமைப்பால் நடத்தப்படும் வருடாந்திர எகுசேய் புத்தகத் திருவிழா மற்றும் டாக்கா இலக்கிய விழா ஆகிய விழாக்கள் தெற்காசியாவின் மிகப் பெரிய இலக்கிய விழாக்களில் சிலவாக உள்ளன.[368]
கட்டடக்கலை
[தொகு]
வங்காளதேசத்தின் கட்டடக்கலையானது வங்காளப் பகுதி மற்றும் பரந்த இந்தியத் துணைக்கண்டத்துடன் பிண்ணப்பட்டுள்ளது. இந்நாட்டின் பண்பாடு, சமயம் மற்றும் வரலாற்றால் இது தாக்கம் பெற்றுள்ளது.[369] பொ. ஊ. மு. மூன்றாம் நூற்றாண்டிற்குக் காலமிடப்படும் மகாசுதங்கரில் இந்து, பௌத்த கட்டடக்கலை எச்சங்களானவை கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன.[370]:157 வாரி-படேசுவர் இடுபாடுகளின் கல் திருகைகளில் நந்திபடா மற்றும் சுவசுத்திக்கா சின்னங்களானவை கண்டுபிடிக்கப்பட்டுள்ளன. இவை இரும்புக் காலத்திலிருந்தே (பொ. ஊ. மு. 400-இலிருந்து பொ. ஊ. மு. 100 வரை) இப்பகுதியில் இந்து சமயம் பின்பற்றப்பட்டதைக் காட்டுகின்றன.[371] எட்டாம் நூற்றாண்டில் பௌத்த பாலப் பேரரசின் ஆட்சியின் கீழ் கட்டப்பட்ட சோமபுரம் மகாவிகாரையானது இசுலாமுக்கு முந்தைய சகாப்தத்தின் ஒரு மிகச் சிறந்த கட்டடக்கலை எடுத்துக்காட்டாகும்.[372] மைனாமதியில் உள்ள சால்பான் பீகார் மற்றும் பிக்ராம்பூரிலுள்ள பிக்ராம்பூர் விகாரை உள்ளிட்டவை பிற பௌத்த விகாரங்களாகும்.[370]:164–167 சமீபத்திய அகழ்வாய்வுகளானவை இப்பகுதியில் இருந்த இந்து, பௌத்த மற்றும் சைன மக்களுக்கு என்று கட்டப்பட்ட இசுலாமுக்கு முந்தைய சிறிய கோயில்கள் இருந்ததற்கான புதிய ஆதாரங்களையும் வெளிக் கொணர்ந்துள்ளன.[373] இந்திய-இசுலாமிய கட்டடக் கலையானது 13-ஆம் நூற்றாண்டிலிருந்து இங்கு காணப்படுகிறது. குறிப்பாக, வங்காள சுல்தானத்தின் தனித்துவமான பள்ளிவாசல் கட்டடக்கலையில் காணப்படுகிறது. பேகர்காட்டின் பள்ளிவாசல் நகரத்தில் உள்ள அறுபது தூண் பள்ளிவாசல் மற்றும் பிற கட்டடங்கள் ஓர் எடுத்துக்காட்டாகத் திகழ்கின்றன. இது ஒரு யுனெசுகோ உலகப் பாரம்பரியக் களம் ஆகும்.[374][373]
இப்பகுதியில் முகலாயக் கட்டடக்கலை பரவியதை வங்காள சுபாவின் காலமானது கண்டது. பழைய டாக்காவில் உள்ள பாரா கத்ரா மற்றும் சோட்டோ கத்ரா, முகம்மதுபூரிலுள்ள சாத்கம்பூஜ் பள்ளிவாசல், மற்றும் கர்சன் மண்டபத்தில் உள்ள மூசா கான் பள்ளிவாசல் உள்ளிட்டவை டாக்காவிலுள்ள இவ்வகைக் கட்டடங்களுக்கு எடுத்துக்காட்டுகள் ஆகும்.[375][376] பழைய டாக்காவில் உள்ள லால்பக் கோட்டை, முன்சிகஞ்சிலுள்ள இத்ராக்பூர் கோட்டை மற்றும் நாராயண்கஞ்சில் உள்ள ஹாஜிகஞ்ச் கோட்டை மற்றும் சோனாகண்டா கோட்டை உள்ளிட்டவை குறிப்பிடத்தக்க முகலாய சகாப்தக் கோட்டைகளாகும்.[377] கண்டசேவ் கோயில் மற்றும் தாகேஸ்வரி தேசிய கோயில் ஆகியவை பிந்தைய நடுக்கால இந்துக் கோயில் கட்டடக்கலைக்கு மிகச் சிறந்த எடுத்துக்காட்டுகள் ஆகும்.[378][379]
வங்காள நாட்டார் கட்டடக் கலையானது ஓரடுக்கு மனைகளை அமைப்பதில் முன்னோடியாகத் திகழ்ந்ததற்காகக் குறிப்பிடப்படுகிறது.[380] சோனார்கானில் உள்ள பனம் நகரானது சுல்தானகம், முகலாயப் பேரரசு, பிரித்தானியப் பேரரசு மற்றும்ஐரோப்பியக் குடியேற்றப் பாரம்பரியங்களின் கலவை ஆகியவற்றிலிருந்து பெற்ற கட்டடக்கலைத் தாக்கங்களை வெளிக் காட்டுகிறது.[381]:22 பிரித்தானிய ஆட்சியின் போது இந்திய-சரசனியப் பாணியானது செழித்து வளர்ச்சியடைந்தது.[382] டாக்கா பல்கலைக்கழகத்தின் கர்சன் மண்டபம், சிட்டாகோங் நீதிமன்றக் கட்டடம், இரங்க்பூர் பட்டண மண்டபம் மற்றும் இராஜசாகி கல்லூரி உள்ளிட்டவை இதற்கான எடுத்துக்காட்டுகளாகும். மேற்குறிப்பிட்ட பாணியில் பல அரண்மனைகளை ஜமீன்தார்கள் கட்டமைத்தனர். அக்சான் மன்சில், பலியாத்தி ஜமீன்தார் பாரி, தாஜ்கத் அரண்மனை, ரோஜாத் தோட்ட அரண்மனை, திகபடியா அரண்மனை, புதியா இராஜ்பாரி, நாட்டோர் இராஜ்பாரி மற்றும் மொகேரா ஜமீன்தார் பாரி உள்ளிட்டவை இதற்கான எடுத்துக்காட்டுகளாகும். வங்காளதேசம் மற்றும் தெற்காசியாவில் நவீன கட்டடக்கலை இயக்கத்தின் ஒரு முன்னோடியாக முசாருல் இசுலாம் கருதப்படுகிறார்.[383] சேர்-ஈ-பங்களா நகரில் தேசிய நாடாளுமன்றக் கட்டடத்தை வடிவமைத்த ஒரு குறிப்பிடத்தக்க அயல்நாட்டுக் கட்டடக்கலை நிபுணராக லூயிசு கான் திகழ்கிறார்.[384]
காட்சிக் கலைகளும், கைவினைப் பொருட்களும், ஆடைகளும்
[தொகு]_LACMA_AC1994.131.1.jpg)
வங்காளதேசத்தில் கலையின் பதிவு செய்யப்பட்ட வரலாறானது பொ. ஊ. மு. மூன்றாம் நூற்றாண்டிற்குத் தடையமிடப்படுகிறது. அக்காலத்தில் இப்பகுதியில் சுடுமண் பாண்டச் சிற்பங்கள் உருவாக்கப்பட்டன. செவ்வியல் பண்டைக் காலத்தில் குறிப்பிடத்தக்க சிற்பம் சார்ந்த இந்து, சைன மற்றும் பௌத்தக் கலைகளானவை பாலப் பேரரசு மற்றும் சென் பேரரசின் ஆட்சி காலங்களில் வளர்ச்சியடைந்தன. 14-ஆம் நூற்றாண்டிலிருந்து இசுலாமியக் கலையானது பரிணாமமடைவதை வங்காள சுல்தானகமானது கண்டது. முகலாய ஆட்சியின் போது நேர்த்தியான மசுலின் துணி மீதான ஒரு தனித்துவமான வடிவமைப்பான ஜம்தானியானது டாக்காவில் பாரசீக உருப்படிவங்கள் மீது நெய்யப்பட்டது.[385]:239 2013-இல் யுனெசுகோவால் புலப்படாத பண்பாட்டுப் பாரம்பரியம் என்று இது வகைப்படுத்தப்பட்டது.[386] நுட்பமான வடிவங்களை உருவாக்க அதன் மென்மை மற்றும் திறனுக்காக புகழ் பெற்ற ஒரு நேர்த்தியான பட்டான இராசசாகி பட்டையும் வங்காளதேசம் உற்பத்தி செய்கிறது.[387]:158 தந்தம், பித்தளை மற்றும் மட்பாண்டங்கள் வங்காளதேசப் பண்பாட்டில் ஆழ்ந்த பாரம்பரியங்களைக் கொண்டுள்ளன.[388]:483–485 வங்காளத்தில் மெத்தை உறைகளுக்கு என்று பயன்படுத்தப்படும் நூற்றாண்டுகள்-பழமையான சித்திரத்தையல் பாரம்பரியமான நாக்சி காந்தாவானது வங்காளதேசம் முழுவதும் உருவாக்கப்படுகிறது.[389]:44
வங்காளதேசத்தில் புத்தியல் ஓவிய இயக்கமானது சுதந்திரத்துக்குப் பிந்தைய கிழக்கு வங்காளத்தில் வடிவமைப்பைப் பெறத் தொடங்கியது. குறிப்பாக சைனுல் அபேதினின் முன்னோடி வேலைப்பாடுகளுடன் தொடங்கியது.[390] சேக் மொகம்மெது சுல்தான், மொகம்மது கிப்ரியா, சபியுதீன் அகமேது, சகாபுதீன் அகமெது, கனாக் சான்பா சாக்மா,[391] கய்யும் சௌதுரி, இரசீத் சௌதுரி, குவாம்ருல் அசன், இரபீக்குன் நபி மற்றும் சையத் சகாங்கீர் உள்ளிட்டோர் இந்நாட்டின் பிற முன்னணி ஓவியர்கள் ஆவர்.[390]
வங்காளதேசத்தில் நவீன சிற்பக்கலையின் முன்னோடியாக நொவேரா அகமது திகழ்கிறார்.[392] நிதின் குன்டு, சையது அப்துல்லா கலீத், அமீதுசமான் கான், சமிம் சிக்தர், பெர்தௌசி பிரியபாசினி மற்றும் அப்துல் ரசாக் உள்ளிட்டோர் பிற முக்கியமான சிற்பக் கலைஞர்கள் ஆவர்.[393] டாக்கா பல்கலைக்கழகத்தின் நேர்த்தியான கலைகளுக்கான ஆசிரியர் குழுவால் பகேலா பைசாக்கில் நடத்தப்படும் வருடாந்திர மங்கள் சோபசத்ராவானது (வங்காளப் புத்தாண்டு அணிவகுப்பு) 2016-இல் யுனெசுகோவால் ஒரு புலப்படாத பண்பாட்டுப் பாரம்பரியமாகப் பட்டியலிடப்பட்டது.[394] புகைப்படக் கலையானது ஒரு கலை வடிவமாக 21-ஆம் நூற்றாண்டில் துரிதமான வளர்ச்சியைக் கண்டுள்ளது. ஈராண்டுக்கு ஒரு முறை நடத்தப்படும் சோபி மேலாவானது ஆசியாவின் மிகப் பெரிய புகைப்படக் கலை விழாவாகக் கருதப்படுகிறது.[395]
ஆண்களுக்கான மிகப் பொதுவான அலுவல் முறை சாராத உடையாகக் கைலி உள்ளது.[396] அதே நேரத்தில், விழாக்கள் மற்றும் விடுமுறை நாள்களில் குர்த்தா (பஞ்சாபி) மற்றும் பைசாமா ஆகியவை அணியப்படுகின்றன.[397] உள்நாட்டளவில் தைக்கப்பட்ட சூட்டுகள் (முழு ஆடை), கழுத்துப் பட்டிகள் மற்றும் கால் சட்டைகள் ஆகியவை அலுவல் முறை சார்ந்த நிகழ்வுகளில் ஆண்களால் சம்பிரதாயத்திற்காக அணியப்படுகின்றன. திருமண விழாக்களில் பாரம்பரிய செர்வானி மற்றும் சுரிதார் ஆகியவை தலைப்பாகையுடன் சேர்த்து அணியப்படுகின்றன.[398] பெண்கள் பொதுவாகச் சல்வார்-கமீசை ஒரு நாள் உடன் ஓர்னாவுடன் (துப்பட்டா) சேர்த்து அணியபப்டுகின்றன. அதே நேரத்தில், மிக அதிகப்படியான அலுவல் சார்ந்த நிகழ்வுகளில் புடவையானது பெண்களால் அணியப்படுகிறது.[398] சில பெண்கள் இசுலாமிய பாணி ஆடைகளை அணியும் முறையைப் பின்பற்றுகின்றனர்.[399]
நிகழ்த்தல் கலைகள்
[தொகு].jpg)
பொ. ஊ. நான்காம் நூற்றாண்டிற்குக் காலமிடப்படும் ஒரு வரலாற்றுடன், பல்வேறு வடிவங்களை உள்ளடக்கியதாக வங்காளதேசத்தின் அரங்குக் கலைகள் உள்ளன.[400] விவரிப்பு வடிவங்கள், பாடல் மற்றும் நடன வடிவங்கள், இயல்பு கடந்த கதாபாத்திர வடிவங்கள், சுருள் ஓவியங்களுடன் கூடிய நிகழ்த்தல்கள், கைப்பாவை அரங்கு மற்றும் ஊர்வல வடிவங்கள் உள்ளிட்டவற்றை இது உள்ளடக்கியுள்ளது.[400] வங்காள நாட்டுப்புற அரங்கின் மிகப் பிரபலமான வடிவம் சத்ரா ஆகும்.[401] கதகளி, பரதநாட்டியம், ஒடிசி[402] மற்றும் மணிப்புரி உள்ளிட்ட இந்தியப் பாரம்பரிய நடனங்களின் பல்வேறு வடிவங்கள் தவிர்த்து பூர்வீக நடனப் பாரம்பரியங்களானவை நாடு முழுவதும் உருவாகியுள்ளன.[398]
வங்காளதேசத்தின் இசையானது செவ்வியல், மிதமான-செவ்வியல், பக்தி மற்றும் பிரபல இசை என்று வகைப்படுத்தப்படலாம். வங்காளதேசத்தின் செவ்வியல் இசையானது இந்தியத் துனைக் கண்டம் முழுவதும் காணப்படும் பக்தி இசையின் பொதுவான வடிவங்களால் பிரதிநிதித்துவப்படுத்தப்படலாம். இந்துசுதானி இசை வகையின் துருபத் மற்றும் கயால் போன்றவற்றை இதற்கு எடுத்துக்காட்டாகக் குறிப்பிடலாம். கவ்வாலி மற்றும் கீர்த்தனை போன்றவை பிற முக்கியமான இசை வடிவங்களாகும்.[398] ரவீந்திர சங்கீதமும், நசுருல் சங்கீதமும் தங்களது பிரபலத் தன்மையைத் தக்க வைத்துக் கொண்டுள்ளன.[403] பூர்வீக கிராமிய இசை என்பது பௌல் மருளியல் பாரம்பரியத்தை அம்சமாகக் கொண்டுள்ளது. 18-ஆம் நூற்றாண்டில் லாலனால் இது பிரபலப்படுத்தப்பட்டது. புலப்படாத பண்பாட்டுப் பாரம்பரியத்தின் ஒரு தலை சிறந்த படைப்பாக யுனெசுகோவால் இது பட்டியலிடப்பட்டுள்ளது.[404][405] பதியாலி, பாவையா, தமைல், கவிகன், சரிகன், சரி கான், மர்பதி மற்றும் கோம்பிரா உள்ளிட்டவை பாடல் வரிகளை அடிப்படையாகக் கொண்ட நாட்டுப்புற இசையின் பூர்வகுடி வடிவங்களாகும்.[398][405]
ஏக்தாரா, தோதாரா, தோல், பன்சூரி (ஒரு வகைப் புல்லாங்குழல்), மந்திரா, கஞ்சாணி, சரிந்தா, காமாக், துக்துகி, சூரி, ஜுன்ஜுனி மற்றும் மசீரா போன்ற இசைக் கருவிகளைக் கொண்டு நாட்டுப்புற இசையானது இசைக்கப்படுகிறது.[405] சித்தார், தபேலா, சரோத் மற்றும் சந்தூர் போன்ற இசைக் கருவிகளைப் பயன்படுத்தும் இந்தியப் பாரம்பரிய இசையின் ஒரு செழிப்பான பாரம்பரியத்தை வங்காளதேசமானது கொண்டுள்ளது.[406] வங்காள நாட்டுப்புற இசைப் பாரம்பரியங்களைப் பாதுகாப்பாக வைத்திருந்ததில் வங்காளதேச சில்பகலா நிலையம் மற்றும் சாயனௌத் போன்ற இசை அமைப்புகளும், பள்ளிகளும் முக்கியப் பங்குகளை ஆற்றியுள்ளன.[405]
இந்நாட்டின் மிகச் சிறந்த இரு பின்னணிப் பாடகர்களாக சபீனா யாசுமீனும், ரூனா லைலாவும் கருதப்படுகின்றனர்.[407] மற்றொரு முக்கியப் பின்னணிப் பாடகரான ஆந்திரே கிசோர் "பின்னணிப் பாடல்களின் மன்னன்" என்று கருதப்படுகிறார்.[408] "பாப் சாம்ராட்" மற்றும் "ராக் குரு" என்று பெயரிடப்பட்ட ஆசம் கான் வங்காளதேச ராக் இசையைத் தோற்றுவித்த ஒரு நபர் ஆவார்.[409] அயூப் பச்சு மற்றும் சேம்சு போன்ற இசையமைப்பாளர்கள் தேசிய அளவிலான பிரபலத் தன்மையைப் பெற்றுள்ளனர்.[410][411] இண்டி ராக் இசையில் ஒரு செல்வாக்குப் பெற்ற நபராக சயான் சௌதூரி அர்னோப் திகழ்கிறார்.[412] அபீப் வாகித் மற்றும் தகுசன் இரகுமான் கான் உள்ளிட்டோர் 21-ஆம் நூற்றாண்டின் பிரபலமான பாப் இசைப் பாடகர்களாகத் திகழ்கின்றனர்.[413][414] ஆர்ட்செல் மற்றும் வார்பேசு உள்ளிட்டவை அதிக தாக்கத்தை ஏற்படுத்திய கனமாழை இசைக் குழுக்களாகக் கருதப்படுகின்றன.[415][416]
ஊடகமும், திரைத்துறையும்
[தொகு]வங்காளதேசத்தில் பத்திரிகையின் வரலாறானது 1860-ஆம் ஆண்டிற்குக் காலமிடப்படுகிறது. அந்த ஆண்டு டாக்காவில் முதல் அச்சுப் பத்திரிகையானது நிறுவப்பட்டது.[417] வணிக ரீதியான மற்றும் அரசு ஊடகங்கள் உட்பட ஒரு பன்முகத் தன்மையுடைய ஊடகத் துறையை வங்காளதேசமானது கொண்டுள்ளது.[418] பங்களாதேசு சங்பாத் சங்சுதா (பிஎசுஎசு) மற்றும் பிடிநியூசு24.காம் உள்ளிட்டவை வங்காளதேசத்தில் உள்ள முக்கியமான செய்தி முகமைகளாகும்.[419] ஊடக நுகர்வின் மிகப் பிரபலமான வடிவமாகத் தொலைக்காட்சி விளங்குகிறது.[418] நாடு முழுவதுமான ஒளிபரப்புடன் இந்நாட்டின் ஒரேயொரு அரசு தொலைக்காட்சி இணையமாக பங்களாதேசு டெலிவிசன் (பிடிவி) திகழ்கிறது.[420] ஏடிஎன் பங்களா, சேனல் ஐ, என்டிவி, ஆர்டிவி, எகுசேய் டிவி, எகத்தோர் டிவி, சமுனா டிவி மற்றும் சோமோய் டிவி உள்ளிட்டவை தனியார் தொலைக்காட்சி நிறுவனங்கள் ஆகும்.[419] இரண்டாவது மிக அதிக அளவில் பயன்படுத்தப்படுவதாக அச்சு ஊடகமானது திகழ்கிறது. பத்திரிகைகளானவை தனியாரால் நடத்தப்படுகின்றன. இதில் த டெய்லி இசுடார், டாக்கா டிரிப்யூன், த பைனான்சியல் எக்சுபிரசு, பங்களாதேசு பிரதிதீன், கலேர் கந்தோ, புரோதோம் அலோ, த டெய்லி இத்தேபக் மற்றும் சுகந்தோர் உள்ளிட்டவை பத்திரிக்கைகளாகும்.[419][418]
அரசாங்கத்தால் நடத்தப்படும் ஒற்றை வானொலிச் சேவையாக பங்களாதேசு பெதர் திகழ்கிறது.[421][418] ரேடியோ பூர்டி, ரேடியோ டுடே, ரேடியோ ஆமர் மற்றும் ஏபிசி ரேடியோ உள்ளிட்டவை பிரபலமான தனியார் வானொலி நிலையங்களாகும். வானொலி அலைவரிசைகளின் பிரபலத் தன்மையானது இந்நாட்டில் பெருமளவுக்குக் குறையத் தொடங்கியுள்ளது.[419][418] பிபிசி நியூசு (பிபிசி பங்களா), சிஎன்என், வாய்சு ஆப் அமெரிக்கா மற்றும் அல் சசீரா உள்ளிட்டவை பிரபலமான அயல்நாட்டு ஊடகங்களாகும்.[418] வங்காளதேச செயற்கைக்கோள் தொலைக்காட்சி அலைவரிசைகளில் ஒரு பெரும் இருப்பை இந்தியத் தொலைக்காட்சித் தொடர்கள் கொண்டுள்ளன.[422][418] தணிக்கை செய்ய அரசாங்கத்தின் முயற்சிகள் மற்றும் பத்திரிகையாளர்கள் இடர்ப்பாடுகளுக்கு உள்ளதால் ஆகியவற்றின் காரணமாக இந்நாட்டில் பத்திரிக்கைச் சுதந்திரமானது தொடர்ந்து ஒரு முதன்மையான கவலைக்குரிய விசயமாகத் திகழ்கிறது. 2026-ஆம் ஆண்டின் ஊடகச் சுதந்திரச் சுட்டெண்ணில் பட்டியலிடப்பட்ட 180 நாடுகளில் 152-ஆவது இடத்தை வங்காளதேசமானது பெற்றது. உலகில் மிகக் குறைந்த தரநிலைகளில் இதுவும் ஒன்றாகும்.[423]
வங்காள திரைப்படமானது 1898-இல் திரையிடப்பட்ட ஓர் ஒலியற்ற படக்காட்சிப் பெட்டியிலிருந்து தொடங்குகிறது.[424]:129[425] 1900-களிலிருந்து பல பேசாப் படங்களின் தயாரிப்புகளுக்கு டாக்கா நவாப்புகள் புரவலர்களாக விளங்கினர்.[425] டாக்காவின் முதல் நிரந்தரத் திரையரங்கான பிக்சர் அவுசானது 1913 மற்றும் 1914-க்கு இடைப்பட்ட ஆண்டில் தனது செயல்பாட்டைத் தொடங்கியது.[424]:130 சுகுமாரி (பொருள்: நல்ல பெண்) என்ற திரைப்படமானது 1929-ஆம் ஆண்டு வெளியிடப்பட்டது. வங்காளதேசத்தில் தயாரிக்கப்பட்ட முதல் திரைப்படம் இதுவாகும்.[424]:130 முதல் முழு நீளத் திரைப்படமான த லாசுட் கிசுவானது 1931-இல் வெளியிடப்பட்டது.[424]:130[425] 1947-இல் மொத்தம் 80 திரையரங்குகள் இந்நாட்டில் பட்டியலிடப்பட்டன.[424]:130 கிழக்குப் பாக்கித்தானில் வெளியிடப்பட்ட முதல் வங்காள மொழித் திரைப்படமான முக் ஓ முகோசு (முகமும், முகமுடியும்) 1956-ஆம் ஆண்டு வெளியிடப்பட்டது.[424]:130[425] ஆகாசு அர் மதி (வானமும், பூமியும்) என்ற இரண்டாவது வங்காள மொழித் திரைப்படமானது 1959-ஆம் ஆண்டு வெளியிடப்பட்டது.
வங்காளதேச திரைப்பட வளர்ச்சி நிறுவனமானது டாக்காவில் 1957-1958-இல் கிழக்குப் பாக்கித்தான் திரைப்பட வளர்ச்சி நிறுவனம் என்ற பெயரில் தொடங்கப்பட்டது. ஒரு முழுநேர திரைப்படத் தயாரிப்பு அரங்காக இது தொடங்கப்பட்டது.[424]:130[425] சாகிர் ரைகான் தனது திரை வாழ்க்கை முழுவதும் தாக்கத்தை ஏற்படுத்திய பல திரைப்படங்களை இயக்கினார். இதில் குறிப்பிடத்தக்கவையாக கோகோனோ அசேனி (1961), சங்கம் (1964, பாக்கித்தானின் முதல் வண்ணத் திரைப்படம்) மற்றும் சிபோன் தேக்கே நியோவா (1970) உள்ளிட்டவற்றைக் குறிப்பிடலாம்.[425] டாக்காவில் உள்ள திரைத்துறையானது 1960-களிலிருந்து வங்காள முசுலிம் திரைப்படங்களுக்கான ஓர் அடித்தளமாகத் தன்னைத் தானே நிலை நிறுத்திக் கொண்டது.[424]:130 சுதந்திரத்திற்குப் பிந்தைய முதல் படமான ஓரா எகரோ சோன் ஆனது சாசி நசுருல் இசுலாமால் இயக்கப்பட்டு, 1972-இல் வெளியிடப்பட்டது.[425] திரைத்துறையின் உச்சத்தில் 1996 மற்றும் 2003 ஆகிய ஆண்டுகளுக்கு இடையில் ஒவ்வொரு ஆண்டும் சுமார் 80 திரைப்படங்கள் தயாரிக்கப்பட்டன. இந்த எண்ணிக்கையானது அதற்குப் பிறகு தொடர்ந்து குறைந்து கொண்டு வந்துள்ளது.[424]:130[425] கான் அதாவுர் இரகுமான், ஆலம்கீர் கபீர், அம்சத் ஒசைன், உமாயூன் அகமது, மோர்சேதுல் இசுலாம், தன்வீர் மொகம்மேல், தரேக்கு மசூத், சலாகுத்தீன் லவ்லு, எனாமுல் கரீம் நிர்சார் உள்ளிட்டோர் இந்நாட்டின் முக்கிய திரைப்பட இயக்குநர்கள் ஆவர்.[424]:130 தனது திரைப்படமான மாதிர் மோய்னாவுக்காக (பொருள்: களிமண் பறவை) 2022 கான் திரைப்பட விழாவில் பிப்ரேசியால் தரேக்கு மசூத் கௌரவிக்கப்பட்டார். வங்காளதேசத்தில் திரைத்துறையின் வளர்ச்சிக்குத் திரைக் கூட்டுறவு அமைப்புகளானவை பங்களித்துள்ளன.[426]
சமையல் பாணி
[தொகு]
வங்காளதேச சமையல் பாணியானது இந்நாட்டின் புவியியல் அமைவிடம், காலநிலை மற்றும் வரலாற்றால் வடிவமைக்கப்பட்டுள்ளது.[427]:14 இந்நாட்டு மக்களின் முதன்மையான உணவு சோறு ஆகும். மீனுடன் சேர்த்து அடிப்படை உணவாக இது விளங்குகிறது. இலைகளுடைய காய்கறிகளின் வேறுபட்ட வகைகள், உருளைக்கிழங்குகள், சுரைக்காய் வகைகள் மற்றும் மைசூர்ப் பருப்புகள் (பருப்பு) ஒரு முக்கியமான பங்கை ஆற்றுகின்றன. மாட்டிறைச்சி, ஆட்டிறைச்சி, கோழியிறைச்சி, வாத்து இறைச்சி ஆகியவற்றைக் கொண்டு சமைக்கப்படும் குழம்புகளானவை பொதுவாக உட்கொள்ளப்படுகின்றன.[428] இவற்றுடன் சேர்த்து புர்டாக்களின் பல வகைகள் (மசியப்பட்ட காய்கறிகள்),[429] பாஜிக்கள் (நன்றாகப் பொரிக்கப்பட்ட காய்கறிகள்), மற்றும் தர்கறிகள் (குழம்புக் காய்கறிகள்) உண்ணப்படுகின்றன.[427]:8 குர்மாக்கள், கலியாக்கள், பிரியாணிகள், புலாவுகள், தேகாரிகள், கிச்சூரிகள் உள்ளிட்டவை முகலாயத் தாக்கம் பெற்ற உணவு வகைகளாக விளங்குகின்றன.[428]
பயன்படுத்தப்படும் பல்வேறு நறுமணப் பொருட்களில் மஞ்சள், வெந்தயம், கருஞ்சீரகம், கொத்தமல்லி, சோம்பு, ஏலக்காய் மற்றும் மிளகாய்ப் பொடி ஆகியவை பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. இந்நாட்டில் உள்ள ஒரு மிகப் பிரபலமான நறுமணப் பொருள் கலவையானது பாஞ்ச் போரான் ஆகும். சிவப்பு வெங்காயங்கள், பச்சை மிளகாய்கள், பூண்டு, இஞ்சி, கொத்தமல்லி மற்றும் புதினா உள்ளிட்டவை சுவையூட்டிகளாகவும், மூலிகைகளாகவும் உள்ளன.[427]:12 தேங்காய்ப்பால், கடுகு பசை, கடுகு, கடுகு எண்ணெய், நெய், ஊறுகாய்கள்[428] மற்றும் சட்னிகள் ஆகியவையும் இந்நாட்டின் சமையல் பாணியில் பரவலாகப் பயன்படுத்தப்படுகின்றன.[427]:13–14
புரதத்திற்கான முதன்மையான ஆதாரமாக மீன் விளங்குகிறது. இதற்கு இந்நாட்டின் ஆறுகள் நிறைந்த புவியியலும் காரணமாகும். அதன் முட்டைகளுடன் சேர்த்து மீனானது பொதுவாக உட்கொள்ளப்படுகிறது. பள்ளு மீன் இந்நாட்டின் தேசிய மீனாகும். இது பரவலாக உட்கொள்ளப்படுகிறது. ரோகு, சுறா கெளுத்தி, திலாப்பியா உள்ளிட்டவை பிற அதிக அளவில் உட்கொள்ளப்படும் மீன்கள் ஆகும்.[430] கல் இறால்கள், சென்னாக்கூனிகள் மற்றும் கருவாடுகள் (சுத்கி) ஆகியவையும் உள்நாட்டு சமையல் பாணியில் ஒரு முக்கியமான பங்கை ஆற்றுகின்றன.[427]:8 சிட்டாகோங்கில் காலா பூனா மற்றும் மெசுபான் உள்ளிட்ட மாட்டிறைச்சியை அடிப்படையாகக் கொண்ட உணவுகளாக உள்ளன. மெசுபானியானது பாரம்பரியமாக மிகப் பிரபலமான உணவாகத் திகழ்கிறது. மெசுபானி கோசுது எனும் என்பது ஒரு காரம் நிறைந்த மாட்டிறைச்சிக் குழம்பு பரிமாறப்படுவதில் முக்கியப் பொருட்களாக உள்ளன.[427]:10[428][431] சில்கெத் பகுதியில் உணவுப் பொருட்களை ஊற வைப்பதற்காக சத்கோரா எலுமிச்சைகள் பயன்படுத்தப்படுகின்றன. இவற்றைப் பயன்படுத்தி உருவாக்கப்படும் குறிப்பிடத்தக்க எடுத்துக்காட்டு மாட்டிறைச்சி அத்கோரா ஆகும்.[431] சிட்டாகோங் குன்று மண்டலங்களில் உள்ள பழங்குடியினச் சமூகங்கள் மத்தியில் மூங்கில் தளிர்களுடன் சேர்த்து சமைக்கப்படுவதானது பிரபலமானதாக உள்ளது.[432] இறைச்சியை அடிப்படையாகக் கொண்ட தனது உணவுகளில் சுயி சாலைப் (குழல் மிளகாய்) பயன்படுத்துவதற்காக குல்னா பகுதி அறியப்படுகிறது.[431][428] நாட்டுப்புறப் பாங்கான உரொட்டியின் ஒரு வகையான கலை ருட்டி இராசசாகியின் சபாய் நவாப்கஞ்சில் பரவலாக உட்கொள்ளப்படுகிறது.[433]
இரோசோகொல்லா, இரோசுமலாய், சோம்சோம், சோந்தேசு, மிசுதி டோய் மற்றும் கோலாசாம், சிலேபி போன்ற மிட்டாய்கள் உள்ளிட்ட ஒரு பரவலான இனிப்பு உணவுகளையும் வங்காளதேசமானது கொண்டுள்ளது.[434] அரிசி அல்லது பழங்களுடன் சேர்த்துக் கொதிக்க வைக்கப்படும் பாரம்பரியமாக இனிப்புகளாக பித்தாக்கள் உள்ளன. [435]அல்வா, செமாய் மற்றும் பலூடா ஆகியவை சமய விழாக்களின் போது உட்கொள்ளப்படும் பிரபலமான இனிப்புகளாக உள்ளன. இதில் கடைசி இரண்டும் சேமியாவின் இரு வேறுபட்ட வடிவங்களாகும்.[436][437][438] ருட்டி, நாண், பராத்தா, லுச்சி மற்றும் பகர்கானி உள்ளிட்டவை முதன்மையான உள்நாட்டு ரொட்டித் துண்டு வகைகளாக உள்ளன.[439][428] இந்நாட்டில் மிகப் பொதுவாக உட்கொள்ளப்படும் பானமாக தேநீர் உள்ளது. குழு விவாதங்களின் போது பொதுவாக இது உட்கொள்ளப்படுகிறது.[440] போர்கானி, மாத்தா, லசி ஆகியவை பாரம்பரியமாக உட்கொள்ளப்படும் பிரபலமான பானங்களாகும்.[441][442] கபாப்களும் பரவலாகப் பிரபலமாக உள்ளன. குறிப்பாக, சீக் கபாப், சப்லி கபாப், சமி கபாப், சிக்கன் டிக்கா மற்றும் சாசிலிக் ஆகியவற்றுடன் சேர்த்து சாப்களின் பல்வேறு வகைகளும் பிரபலமாக உள்ளன.[428] சோட்போட்டி, சால் முரி, சிங்காரா,[443] சமோசா மற்றும் புச்கா உள்ளிட்டவை பிரபலமான தெருக்கடை உணவுகளாகும்.[444]
விளையாட்டுகள்
[தொகு].jpg)
வங்காளதேசத்தின் கிராமப்புறங்களில் சடுகுடு, போலி கேலா, இலத்தி கேலா மற்றும் நோவுகா பைச்சி போன்ற பல பாரம்பரிய பூர்வகுடி விளையாட்டுகள் தொடர்ந்து ஓரளவுக்குப் பிரபலமாக உள்ளன. கபடி இந்நாட்டின் தேசிய விளையாட்டாக இருக்கும் அதே நேரத்தில்,[445] துடுப்பாட்டமானது நாட்டின் மிகப் பிரபலமான விளையாட்டாகப் பரவலாகக் குறிப்பிடப்படுகிறது. இந்நாட்டின் தேசியத் துடுப்பாட்ட அணியானது அதன் முதல் துடுப்பாட்ட உலகக் கிண்ணத்தை 1999-ஆம் ஆண்டில் விளையாடியது. அடுத்த ஆண்டு தேர்வுத் துடுப்பாட்ட நிலை இந்நாட்டு அணிக்கு வழங்கப்பட்டது. 2015-ஆம் ஆண்டின் துடுப்பாட்ட உலகக் கிண்ணத்தின் காலிறுதியையும், 2017 ஐசிசி வாகையாளர் வெற்றிக் கிண்ணத்தின் அரையிறுதியையும், ஆசியக் கிண்ணத்தின் இறுதியை மூன்று முறையும் - 2012, 2016, 2018 ஆகிய ஆண்டுகளில் - வங்காளதேசமானது அடைந்துள்ளது. இந்நாட்டின் துடுப்பாட்ட வீரர்களில் மிகச் சிறந்த பன்முக வீரர்களில் ஒருவராக சகீப் அல் அசன் பரவலாகக் கருதப்படுகிறார்.[446] 2020-இல் வங்காளதேச 19 வயதுக்குட்பட்டோருக்கான தேசிய துடுப்பாட்ட அணியானது ஆண்களுக்கான 19 வயதுக்குட்பட்டோருக்கான துடுப்பாட்ட உலகக் கிண்ணத்தை வென்றது.[447][448] வங்காளதேச 19 வயதுக்குட்பட்டோருக்கான தேசியத் துடுப்பாட்ட அணியானது 2023 மற்றும் 2024 ஆகிய இரு ஆண்டுகளும் தொடர்ந்து 19 வயதுக்குட்பட்டோருக்கான ஆசியக் கோப்பையை வென்றது.[449][450] 2018-இல் வங்காளதேசப் பெண்கள் துடுப்பாட்ட அணியானது 2018 பெண்கள் டி20 ஆசியக் கோப்பையை வென்றது.[451]
துடுப்பாட்டத்தைத் தொடர்ந்து வங்காளதேசத்தில் இரண்டாவது மிகப் பிரபலமான விளையாட்டாக கால்பந்து விளங்குகிறது.[452] ஒரு கால்பந்து அணி உருவான முதல் நிகழ்வானது 1971-ஆம் ஆண்டின் விடுதலைப் போரின் போது சாதின் பங்களா கால்பந்து அணி தோன்றியதாக இருந்தது.[453] 25 சூலை 1971 அன்று அணித் தலைவரான சக்காரியா பிண்டு இந்தியாவில் இவர்களது போட்டிக்கு முன்னர் அயல்நாட்டு நிலத்தில் வங்காளதேசக் கொடியை ஏற்றிய முதல் நபராக உருவானார்.[454] சுதந்திரத்தைத் தொடர்ந்து தேசியக் கால்பந்து அணியானது 1973-இல் இதன் முதல் போட்டியில் விளையாடியது. இறுதியாக ஆசியக் கோப்பைக் கால்பந்துக்குத் (1980) தகுதி பெற்றது. இவ்வாறு தகுதி பெற்ற இரண்டாவது தெற்காசிய அணியாகத் திகழ்ந்தது.[455] 2003 எசுஏஎப்எப் தங்கக் கோப்பை மற்றும் 1999 தெற்காசிய விளையாட்டுப் போட்டிகள் உள்ளிட்டவற்றில் பெற்ற வெற்றிகள் வங்காளதேசக் கால்பந்து அணியின் குறிப்பிடத்தக்க சாதனைகளாக உள்ளன. வங்காளதேசப் பெண்கள் தேசியக் கால்பந்து அணியானது 2022 மற்றும் 2024 ஆகிய ஆண்டுகளில் தொடர்ந்து எசுஏஎப்எப் பெண்கள் வெற்றிக் கோப்பையை வென்றது.[456]
2019 தெற்காசிய விளையாட்டுப் போட்டிகளில் விற்கலைப் போட்டிகளில் (தனிநபர் மற்றும் குழு) அனைத்து 10 தங்கப் பதக்கங்களையும் வங்காளதேச வில்லாளர்களான எதி கதூன் மற்றும் உரோமன் சனா வென்றனர்.[457] இந்நாட்டின் தேசிய விளையாட்டு மன்றமானது 42 விளையாட்டுக் கூட்டமைப்புகளை ஒழுங்குபடுத்தி வருகிறது.[458] வங்காளதேசத்தில் சதுரங்கமும் மிகப் பிரபலமாக உள்ளது. சதுரங்கத்தில் ஐந்து கிராண்டுமாசுடர்களை வங்காளதேசாமானது கொண்டுள்ளது. அவர்களில் தெற்காசியவின் முதல் கிராண்டுமாசுடரான நியாசு முர்சேத்தும் அடங்குவார்.[459] 2010-இல் மலையேற்ற வீரரான மூசா இப்ராகிம் எவரெசுட்டு சிகரத்தின் உச்சியை அடைந்த முதல் வங்காளதேச மலையேற்ற வீரராக உருவானார்.[460] ஏழு கொடுமுடிகள் மற்றும் கே-2 கொடுமுடி ஆகியவற்றின் உச்சியை அடைந்த முதல் வங்காளதேச மலையேற்ற வீரராக வாசுபியா நசிரீன் திகழ்ந்தார்.[461][462] மே 2026-இல் மக்காலு சிகரத்தை அடைந்த முதல் வங்காளதேசத்தவராக பாபர் அலி உருவானார்.[463]
குறிப்புகள்
[தொகு]- ↑ /ˌbæŋɡləˈdɛʃ, ˌbɑːŋ-/ (ⓘ); வங்காளம்: বাংলাদেশ, romanised: Bāṅlādēś, பலுக்கல்: [ˈbaŋlaˌdeʃ] ⓘ
- ↑ வங்காளம்: গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ, romanised: Gôṇôprôjātôntrī Bāṅlādēś, பலுக்கல்: [ɡɔnopɾodʒat̪ɔnt̪ɾi‿baŋlad̪eʃ]
மேற்கோள்கள்
[தொகு]- ↑ "The Constitution of the People's Republic of Bangladesh". Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs. Archived from the original on 10 November 2019. Retrieved 1 February 2017.
- ↑ বাংলা ভাষা প্রচলন আইন, ১৯৮৭ [Bengali Language Implementation Act, 1987]. bdlaws.minlaw.gov.bd (in Bengali). Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs. Archived from the original on 7 January 2024. Retrieved 7 January 2024.
- ↑ Ara, Rowshon (March 2020). "A Foreign Language or the Second Language: The Future of English in Bangladesh". International Journal of Language Education 4 (1): 81–95. doi:10.26858/ijole.v4i2.10458. வார்ப்புரு:ERIC.
- ↑ Islam, Mohammad Nurul; Hashim, Azirah (2019). "Historical Evolution of English in Bangladesh". Journal of Language Teaching and Research 10 (2): 247. doi:10.17507/jltr.1002.05.
- ↑ "Ethnic population in 2022 census" (PDF). Archived from the original (PDF) on 8 July 2024. Retrieved 9 June 2024.
- 1 2 3 4 5 6 "Population and Housing Census 2022: Preliminary Report" (PDF). Bangladesh Bureau of Statistics. August 2022. p. 16. Archived from the original (PDF) on 8 July 2024. Retrieved 25 September 2024.
- ↑ "Bangladesh country profile". BBC News. 4 March 2011. Retrieved 18 February 2025.
- 1 2 3 4 "Bangladesh". த வேர்ல்டு ஃபக்ட்புக் (2026 ed.). நடுவண் ஒற்று முகமை. Retrieved 13 November 2021. (Archived 2021 edition)
- 1 2 "Bangladesh and the IMF". IMF. Retrieved 2026-05-02.
- 1 2 "Population and Housing Census 2022: Post Enumeration Check (PEC) Adjusted Population" (PDF). Bangladesh Bureau of Statistics. 18 April 2023. Archived (PDF) from the original on 30 May 2023. Retrieved 30 May 2023.
- ↑ "Report: 68% Bangladeshis live in villages". Dhaka Tribune. 28 November 2023 இம் மூலத்தில் இருந்து 6 February 2024 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20240206021005/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/332419/report-68%25-bangladeshis-live-in-villages.
- 1 2 3 4 "World Economic Outlook Database (April 2026 Edition)". www.imf.org. அனைத்துலக நாணய நிதியம். 14 April 2026. Retrieved 19 April 2026.
- ↑ "Gini index - Bangladesh". World Bank. Retrieved 2026-03-31.
- ↑ "Human Development Report 2025" (PDF) (in ஆங்கிலம்). ஐக்கிய நாடுகள் வளர்ச்சித் திட்டம். 6 May 2025. Archived (PDF) from the original on 6 May 2025. Retrieved 6 May 2025.
- ↑ Reporter, S. D. (12 July 2025). "Bangladesh may not have a mega monument but what it has is captivating". Sinar Daily.
- ↑ "Battle Of Begums: All About Rivalry Between Khaleda Zia And Sheikh Hasina" (in en). NDTV இம் மூலத்தில் இருந்து 2025-12-30 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20251230091627/https://www.ndtv.com/world-news/battle-of-begums-all-about-rivalry-between-khaleda-zia-and-sheikh-hasina-10087241.
- ↑ Mudgal, Aryan (2025-12-30). "'Battle of the Begums': Khaleda Zia and Sheikh Hasina's rivalry over the years". Hindustan Times (in ஆங்கிலம்). Retrieved 2026-05-15.
- ↑ "Notation of song aaji bangladesher hridoy". Archived from the original on 4 September 2015. Retrieved 10 September 2015.
- ↑ "Bangladesh: early history, 1000 B.C.–A.D. 1202". Bangladesh: A country study. அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். September 1988. Archived from the original on 7 December 2013. Retrieved 1 December 2014.
Historians believe that Bengal, the area comprising present-day Bangladesh and the Indian state of மேற்கு வங்காளம், was settled in about 1000 B.C. by Dravidian-speaking peoples who were later known as the Bang. Their homeland bore various titles that reflected earlier tribal names, such as Vanga, Banga, Bangala, Bangal, and Bengal.
- ↑ "Vanga | ancient kingdom, India". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 30 July 2016. Retrieved 24 April 2023.
- ↑ Keay, John (2000). India: A History. Atlantic Monthly Press. p. 220. ISBN 978-0-87113-800-2.
In C1020 ... launched Rajendra's great northern escapade ... peoples he defeated have been tentatively identified ... 'Vangala-desa where the rain water never stopped' sounds like a fair description of Bengal in the monsoon.
- 1 2 Sen, Sailendra Nath (1999) [First published 1988]. Ancient Indian History and Civilization. New Age International. p. 281. ISBN 978-81-224-1198-0. Archived from the original on 16 January 2023. Retrieved 25 July 2023.
- 1 2 Ahmed, Salahuddin (2004). Bangladesh: Past and Present. APH Publishing. p. 23. ISBN 978-81-7648-469-5. Archived from the original on 6 February 2023. Retrieved 14 May 2016.
- ↑ "But the most important development of this period was that the country for the first time received a name, ie Bangalah." Banglapedia: Islam, Bengal பரணிடப்பட்டது 23 சூலை 2015 at the வந்தவழி இயந்திரம்
- ↑ Sircar, D.C. (1971) [First published 1960]. Studies in the Geography of Ancient and Medieval India (2nd ed.). Motilal Banarsidass. p. 135. ISBN 978-81-208-0690-0. Archived from the original on 6 February 2023. Retrieved 19 April 2016.
- ↑ Land of Two Rivers, நிதீசு சென்குப்தா
- ↑ RIYAZU-S-SALĀTĪN: A History of Bengal பரணிடப்பட்டது 15 திசம்பர் 2014 at the வந்தவழி இயந்திரம், குலாம் உசேன் சலீம், The Asiatic Society, Calcutta, 1902.
- ↑ Heitzman, James; Worden, Robert (eds.). "EARLY HISTORY, 1000 B.C.-A.D. 1202". Bangladesh: A Country Study. Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். Retrieved 13 January 2025.
- 1 2 3 4 Heitzman, James; Worden, Robert (eds.). "ISLAMIZATION OF BENGAL, 1202–1757". Bangladesh: A Country Study. Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Nanda, J.N. (2005). Bengal: the unique state. Concept Publishing Company. ISBN 978-81-8069-149-2.
- ↑ Raychaudhuri, Tapan; Habib, Irfan (eds). The Cambridge Economic History of India: Volume 1, c.1200–c.1750. Cambridge University Press, 1982.
- 1 2 Ray, Indrajit (2011). Bengal Industries and the British Industrial Revolution (1757–1857). Routledge. ISBN 978-1-136-82552-1. Retrieved 30 May 2019.
- ↑ Ray, Indrajit (November 2009). "Identifying the woes of the cotton textile industry in Bengal: tales of the nineteenth century". The Economic History Review (Wiley) 62 (4): 857–892. doi:10.1111/j.1468-0289.2009.00444.x. https://archive.org/details/sim_economic-history-review_2009-11_62_4/page/857.
- ↑ Ghose, Ajit Kumar (1982). "Food Supply and Starvation: A Study of Famines with Reference to the Indian Sub-Continent". Oxford Economic Papers (ஒக்ஸ்போர்ட் பல்கலைக்கழகப் பதிப்பகம்) 34 (2): 368–389. doi:10.1093/oxfordjournals.oep.a041557. பப்மெட்:11620403. https://archive.org/details/sim_oxford-economic-papers_1982-07_34_2/page/368.
- ↑ Dyson, Tim (2018). A population history of India: from the first modern people to the present day (1st ed.). Oxford: Oxford University Press. pp. 80–81. ISBN 978-0-19-882905-8.
However, in assessing the likely scale of the mortality ... there were no demographic data for any significant part of Bengal. Indeed, many Company administrators seldom ventured from Calcutta. The few local reports on famine deaths were for small and unrepresentative populations. Also, as we noted in Chapter 4, cultivators could be very mobile, and they often abandoned their villages at times of famine. Much of any 'depopulation' was undoubtedly caused by out-migration. In addition, birth rates tend to fall during famines, and this too would have reduced the population ... To sum up, the 1769–70 famine was certainly exceptional in terms of Bengal's experience during the eighteenth century (although crop losses from a cyclone and a shift in a river course also contributed to many famine deaths in 1787–88). It is very unlikely, however, that the 1769–70 crisis involved the deaths of 10 million people. Indeed, on Datta's assessment, even a figure of 5 million may well lie outside the plausible range. However, famine mortality and large-scale out-migration did cause significant depopulation in large parts of Bengal—from which it evidently took several years to recover. As late as 1773, Company officials regarded the revival of the province's economy as requiring substantial return-migration from adjacent territories—including the, then, independent state of Awadh.
- ↑ Irschick, Eugene F. (2018), A History of the New India: Past and Present, Routledge, pp. 73–, ISBN 978-1-317-43617-1,
In addition, deaths among the cultivating population were much lower than previous figures, which suggested a loss of one third of the population. Famine mortality in the Burdwan zamindari in central Bengal was not severe and agriculturists who left came back or were replaced.
- ↑ Peers, Douglas M. (2006). India under colonial rule: 1700–1885. Pearson Education. ISBN 978-0-582-31738-3.
- ↑ Chatterji, Joya (1999). "The Fashioning of a Frontier: The Radcliffe Line and Bengal's Border Landscape, 1947–52". Modern Asian Studies (கேம்பிறிட்ஜ் பல்கலைக்கழகப் பதிப்பகம்) 33 (1): 185–242. doi:10.1017/S0026749X99003066.
- ↑ Heitzman, James; Worden, Robert (eds.). "PAKISTAN PERIOD, 1947–71". Bangladesh: A Country Study. Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். p. 4. Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Sobhan, Rehman (1962). "The Problem of Regional Imbalance in the Economic Development of Pakistan". Asian Survey 2 (5): 31–37. doi:10.2307/3023445. https://archive.org/details/asian-survey_1962-07_2_5/page/31.
- ↑ Baxter, p. 72
- ↑ David S. Lewis; Darren J. Sagar (1992). Political Parties of Asia and the Pacific: A Reference Guide. Longman. p. 36. ISBN 978-0-582-09811-4. Retrieved 30 July 2017."its present name in December 1953"
- ↑ Heitzman, James; Worden, Robert (eds.). "The "Revolution" of Ayub Khan, 1958–66". Bangladesh: A Country Study. Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். p. 4. Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Sayeed, Khalid B. (1961). "Pakistan's Basic Democracy". Middle East Journal 15 (3): 249–263. https://archive.org/details/sim_middle-east-journal_summer-1961_15_3/page/249.
- ↑ Vale, Lawrence J. (2008). Architecture, Power and National Identity (2nd ed.). Routledge. p. 291. ISBN 978-1-134-72921-0. Retrieved 14 May 2016.
- ↑ Raic, D. (2002). Statehood and the Law of Self-Determination. Martinus Nijhoff Publishers. p. 336. ISBN 978-90-411-1890-5. Retrieved 20 January 2017.
- ↑ Thomas, Raju G.C. (2003). Yugoslavia Unraveled. Lexington Books. p. 322. ISBN 978-0-7391-0757-7.
- ↑ Syed Badrul Ahsan (2 June 2010). "The sky, the mind, the ban culture". The Daily Star இம் மூலத்தில் இருந்து 22 December 2015 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20151222114353/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=140968.
- ↑ Muscat, Robert J. (2015). Investing in Peace: How Development Aid Can Prevent or Promote Conflict. Routledge. ISBN 978-1-317-46729-8. Archived from the original on 4 April 2023. Retrieved 20 January 2017.
- ↑ Islam, Nurul (22 June 2014). "The Two Economies thesis: Road to the Six Points Programme". The Daily Star இம் மூலத்தில் இருந்து 7 November 2022 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20221107182453/https://www.thedailystar.net/the-two-economies-thesis-road-to-the-six-points-programme-29679.
- ↑ "Two Economies to Two Nations: Rehman Sobhan's Journey to Bangladesh". CPD. 30 August 2015. Archived from the original on 7 November 2022. Retrieved 5 April 2023.
- ↑ "Bangladesh – Emerging Discontent, 1966–70". Archived from the original on 23 June 2011. Retrieved 11 December 2015.
- ↑ "Maulana Bhashani was the first to declare 'Independence' of East Pakistan - Sindh Courier". 29 September 2022.
- ↑ "Bangladesh's Independence: The Forgotten Declaration of 4 December".
- ↑ Bose, Sarmila (2005). "Anatomy of Violence: Analysis of Civil War in East Pakistan in 1971". எக்னாமிக் அண்டு பொலிடிகல் வீக்லி 40 (41): 4463–4471.
- ↑ "Zia's declaration". The Daily Star. 7 April 2014. https://www.thedailystar.net/zias-declaration-19001.
- ↑ Saikia, Yasmin (2004). "Beyond the Archive of Silence: Narratives of Violence of the 1971 Liberation War of Bangladesh". History Workshop Journal 58 (58): 275–287. doi:10.1093/hwj/58.1.275. https://archive.org/details/sim_history-workshop-journal_autumn-2004_58/page/275.
- ↑ Chakma, Parbon; Saumik, Rafid Azad (4 November 2022). "50 Years of Bangladesh Constitution In a nutshell". The Daily Star. Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Heitzman, James; Worden, Robert (eds.). "Fall of the Bangabandhu, 1972–75". Bangladesh: A Country Study. Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். Retrieved 13 January 2025.
- 1 2 3 4 Shah, Aqil (2016). "Democracy Deadlocked in Bangladesh". Current History 115 (780): 130–135. doi:10.1525/curh.2016.115.780.130.
- ↑ Heitzman, James; Worden, Robert (eds.). "The Zia Regime and Its Aftermath, 1977–82". Bangladesh: A Country Study. Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். Retrieved 13 January 2025.
- ↑ "BNP vows to continue movement". The Daily Star. UNB. 1 September 2018. https://www.thedailystar.net/news/politics/bnp-vows-continue-movement-for-democracy-restore-1627522.
- ↑ Heitzman, James; Worden, Robert (eds.). "THE ERSHAD PERIOD: Achieving Stability, 1982–83". Bangladesh: A Country Study. Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Heitzman, James; Worden, Robert (eds.). "Emerging Opposition, 1983–86". Bangladesh: A Country Study. Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Heitzman, James; Worden, Robert (eds.). "Relaxation of Martial Law, 1986–87". Bangladesh: A Country Study. Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Heitzman, James; Worden, Robert (eds.). "More Opposition Pressure". Bangladesh: A Country Study. Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Rowlatt, Justin (11 February 2018). "Bangladesh grows tired of the Battling Begums". BBC News. பிபிசி. Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Herman, Steve (1 November 2009). "Bangladesh's Sheikh Hasina Wins Landslide Election". வாய்ஸ் ஆஃப் அமெரிக்கா. Retrieved 14 February 2025.
- ↑ Ethirajan, Anbarasan; Wong, Tessa (6 August 2024). "Sheikh Hasina: The pro-democracy icon who became an autocrat". BBC News. பிபிசி. Retrieved 15 January 2025.
- ↑ "Bangladesh ruling party wins elections marred by boycott, violence". CNN. 6 January 2014. Retrieved 14 February 2025.
- ↑ "Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins landslide in disputed vote". BBC News. பிபிசி. 31 December 2018. Retrieved 14 February 2025.
- ↑ Anbarasan, Ethirajan; Ng, Kelly (8 January 2024). "Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote". BBC News. பிபிசி. Retrieved 14 February 2025.
- ↑ "Bangladesh's Sheikh Hasina forced to resign: What happened and what's next?". Al Jazeera. 5 August 2024. Retrieved 14 February 2025.
- ↑ Hussain, Samira; Drury, Flora (8 August 2024). "Yunus sworn in as interim Bangladesh leader". BBC News. பிபிசி. Retrieved 14 February 2025.
- ↑ "From a marginal force to opposition party: The rise of Bangladesh Jamaat-e-Islami". The Business Standard. Retrieved 19 February 2026.
- ↑ Bashar, Omar K. M. R.; Khan, Habibullah (March 2009). "Liberalisation and Growth in Bangladesh: An Empirical Investigation". The Bangladesh Development Studies (Bangladesh Institute of Development Studies (BIDS)) 32 (1): 61–76. doi:10.57138/XTYK4544.
- ↑ "Bangladesh 2nd largest economy in South Asia". The Daily Star. 8 January 2019. Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Babones, Salvatore (20 October 2020). "Angst and Denial in India as It's Now Officially Poorer Than Bangladesh". Foreign Policy. Retrieved 13 January 2025.
- ↑ "What milestones have Bangladesh crossed in 50 years". 26 March 2021. Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Bangladesh: Reducing Poverty and Sharing Prosperity". World Bank. Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Country Profile – Poverty and Inequality Platform". உலக வங்கிக் குழுமம். https://pip.worldbank.org/country-profiles/BGD.
- ↑ "New directions for human development in Bangladesh". United Nations. 17 December 2023. Retrieved 12 February 2025.
- ↑ Uddin, Jasim (12 September 2024). "Green RMG factories: How Bangladesh became a global champion". பிசினஸ் ஸ்டாண்டர்ட். Retrieved 13 January 2025.
- ↑ "Rohingya Refugee Crisis Explained". ஐக்கிய நாடுகள் சபையின் மனித உரிமைகள் ஆணையம் (UNCHR). 22 August 2024. Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Aditi Rajagopal (8 February 2020). "How the World's Largest Delta Might Slowly Go Under Water". Discovery. Archived from the original on 8 February 2020. Retrieved 9 March 2020.
- ↑ "No Place Like Home – BANGLADESH: LAND OF RIVERS". Environmental Justice Foundation. Archived from the original on 30 September 2020. Retrieved 10 March 2020.
- ↑ Suvedī, Sūryaprasāda (2005). International watercourses law for the 21st century. Ashgate Publishing. pp. 154–166. ISBN 978-0-7546-4527-6.
- ↑ Ali, A. (1996). "Vulnerability of Bangladesh to climate change and sea level rise through tropical cyclones and storm surges". Water, Air, & Soil Pollution 92 (1–2): 171–179. doi:10.1007/BF00175563. Bibcode: 1996WASP...92..171A. https://archive.org/details/sim_water-air-and-soil-pollution_1996-11_92_1-2/page/171.
- 1 2 "Bangladesh". த வேர்ல்டு ஃபக்ட்புக் (2026 ed.). நடுவண் ஒற்று முகமை. Retrieved 15 May 2007. (Archived 2007 edition)
- ↑ Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194. Food and Agriculture Organization of the United Nations. 2023. Archived from the original on 11 September 2024. Retrieved 19 September 2024.
- ↑ "Global Forest Resources Assessment 2020, Bangladesh". Food Agriculture Organization of the United Nations. Archived from the original on 19 September 2024. Retrieved 19 September 2024.
- ↑ "Map of Dinajpur". kantaji.com. Archived from the original on 13 July 2011. Retrieved 17 April 2015.
- ↑ Alexander, David E. (1999) [1993]. "The Third World". Natural Disasters. Kluwer Academic Publishers. p. 532. ISBN 978-0-412-04751-0.
- ↑ "Beset by Bay's Killer Storms, Bangladesh Prepares and Hopes பரணிடப்பட்டது 2 செப்டெம்பர் 2024 at the வந்தவழி இயந்திரம் ". Los Angeles Times. 27 February 2005
- ↑ Haggett, Peter (2002) [2002]. "The Indian Subcontinent". Encyclopedia of World Geography. Marshall Cavendish. pp. 2, 634. ISBN 978-0-7614-7308-4. கணினி நூலகம் 46578454. Archived from the original on 28 March 2024. Retrieved 25 July 2023.
- ↑ Raju, M. N. A. (10 March 2018). "Disaster Preparedness for Sustainable Development in Bangladesh". Daily Sun இம் மூலத்தில் இருந்து 24 July 2021 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20210724074442/https://www.daily-sun.com/arcprint/details/294175/Disaster-Preparedness-for-Sustainable-Development-in-Bangladesh/2018-03-10.
- ↑ "Bangladesh flood death toll nears 500, thousands ill". ராய்ட்டர்ஸ். 15 August 2007 இம் மூலத்தில் இருந்து 5 February 2008 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20080205073714/http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/DHA30252.htm.
- ↑ Kulp, Scott A.; Strauss, Benjamin H. (29 October 2019). "New elevation data triple estimates of global vulnerability to sea-level rise and coastal flooding". Nature Communications 10 (1): 4844. doi:10.1038/s41467-019-12808-z. பப்மெட்:31664024. Bibcode: 2019NatCo..10.4844K.
- ↑ "Report: Flooded Future: Global vulnerability to sea level rise worse than previously understood". climatecentral.org. 29 October 2019. Archived from the original on 2 November 2019. Retrieved 3 November 2019.
- ↑ Chaturvedi, Sanjay (29 April 2016). Climate Change and the Bay of Bengal. Flipside Digital Content Company Inc. ISBN 978-981-4762-01-4. Archived from the original on 28 March 2024. Retrieved 25 July 2023.
- ↑ Bangladesh Climate Change Strategy and Action Plan, 2008 (PDF). Ministry of Environment and Forests Government of the People's Republic of Bangladesh. 2008. ISBN 978-984-8574-25-6. Archived from the original (PDF) on 7 October 2009.
- ↑ Glennon, Robert. "The Unfolding Tragedy of Climate Change in Bangladesh". Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 23 November 2017.
- ↑ "Bangladesh Delta Plan 2100". The Dutch water sector. 20 May 2019. Archived from the original on 13 May 2023. Retrieved 24 September 2019.
- ↑ "Bangladesh Delta Plan (BDP) 2100" (PDF). Archived (PDF) from the original on 9 October 2022.
- ↑ Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne et al. (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience 67 (6): 534–545. doi:10.1093/biosci/bix014. பப்மெட்:28608869.
- 1 2 Bangladesh | history – geography :: Plant and animal life பரணிடப்பட்டது 3 பெப்ரவரி 2014 at the வந்தவழி இயந்திரம். Encyclopædia Britannica.
- ↑ "Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India". Bangladesh High Commission, New Delhi. Archived from the original on 20 August 2013.
- ↑ "Protected Area Profile for Bangladesh from the World Database of Protected Areas". World Database on Protected Areas. 2026. Retrieved 22 February 2026.
- ↑ "The Sundarbans". ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம் (in ஆங்கிலம்). Retrieved 2026-02-21.
- ↑ Rahman, Mohammed Mahabubur; Rahman, Md. Motiur; Guogang, Zhang; Islam, Kazi Shakila (1 March 2010) (in en). A Review of the Present Threats to Tropical Moist Deciduous Sal (Shorea Robusta) Forest Ecosystem of Central Bangladesh. doi:10.1177/194008291000300108. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/194008291000300108. பார்த்த நாள்: 2026-02-21.
- ↑ Kuddus, Abdul (2025-03-03). "Is St Martin's actually a 'coral island', what do researchers say?". புரோதோம் அலோ (in ஆங்கிலம்). Retrieved 2026-02-21.
- ↑ Soraya Auer; Anika Hossain (7 July 2012). "Lost Wards of the State". The Daily Star இம் மூலத்தில் இருந்து 14 February 2015 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20150214120509/http://archive.thedailystar.net/magazine/2012/07/01/cover.htm.
- ↑ Peter Haggett (2001). Encyclopedia of World Geography. Marshall Cavendish. p. 2620. ISBN 978-0-7614-7289-6. Archived from the original on 28 March 2024. Retrieved 20 January 2017.
- 1 2 "Bears in Bangladesh". Bangladesh Bear Project. Archived from the original on 14 February 2015. Retrieved 14 February 2015.
- ↑ "6,000 Rare, Large River Dolphins Found in Bangladesh". National Geographic. March 2009. Archived from the original on 12 October 2014. Retrieved 13 February 2015.
- ↑ Hossain, Muhammad Selim (23 May 2009). "Conserving biodiversity must for survival". The Daily Star இம் மூலத்தில் இருந்து 30 May 2015 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20150530100603/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=89375.
- ↑ Suny, Rabby Us; Sarkar, Oliver Tirtho; Hasan, Md. Abid (2023). "Political Economy of River Ecocide in Bangladesh: A Study in the Context of Dhaleshwari River". Politics of Climate Change. pp. 83–103. doi:10.1142/9789811263750_0005. ISBN 978-981-12-6374-3.
- ↑ Zaman, Samia (7 June 2023). "The Bangladesh Environmental Humanities Reader: by Samina Luthfa, Mohammad Tanzimuddin Khan, and Munasir Kamal, Lanham, Lexinton Books, 2022 ISBN 978-1-4985-9913-9 and 978-1-4985-9914-6". Environmental Politics 32 (4): 752–754. doi:10.1080/09644016.2023.2192149.
- 1 2 "Bangladesh – Country Profile". cbd.int. Archived from the original on 17 February 2015. Retrieved 16 February 2015.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Siddiquee, Ayaan Shams (6 January 2024). "Explained: The branches of Bangladesh's government". The Daily Star. Retrieved 20 January 2025.
- ↑ Jahan, Rounaq (2014). "The Parliament of Bangladesh: Representation and Accountability". The Journal of Legislative Studies 21 (2): 250–269. doi:10.1080/13572334.2014.975470.
- ↑ "61.Supreme command". Laws of Bangladesh. Legislative and Parliamentary Affairs Division. Retrieved 21 January 2025.
- ↑ "The Dhaka University Order, 1973 (President's Order)". Laws of Bangladesh. Legislative and Parliamentary Affairs Division. Retrieved 21 January 2025.
- 1 2 "65. Establishment of Parliament". Laws of Bangladesh. Legislative and Parliamentary Affairs Division. Retrieved 21 January 2025.
- ↑ Hasan, Rashidul (4 May 2024). "Women MPs in reserved seats: How empowered are they really?". The Daily Star. Retrieved 20 January 2025.
- ↑ "Article 70 of Constitution: It's a safeguard for democracy". The Daily Star. 26 May 2018. Retrieved 20 January 2025.
- ↑ "54.Speaker to act as President during absence, etc". Laws of Bangladesh. Legislative and Parliamentary Affairs Division. Retrieved 21 January 2025.
- 1 2 "THE JUDICIARY". Laws of Bangladesh. Legislative and Parliamentary Affairs Division. Retrieved 21 January 2025.
- ↑ "111.Binding effect of Supreme Court judgments". Laws of Bangladesh. Legislative and Parliamentary Affairs Division. Retrieved 21 January 2025.
- ↑ "Huge case backlog only hurting citizens". The Daily Star. 28 April 2023. Retrieved 20 January 2025.
- ↑ "Bangladesh | The Global State of Democracy". www.idea.int (in ஆங்கிலம்). Retrieved 2025-10-16.
- ↑ "Home | The Global State of Democracy". www.idea.int. Retrieved 2025-10-16.
- ↑ "Global State of Democracy Indices | The Global State of Democracy". www.idea.int. Retrieved 2025-10-16.
- ↑ "National Web Portal of Bangladesh". Bangladesh Government. 15 September 2015. Archived from the original on 23 September 2015. Retrieved 23 September 2015.
- ↑ "Rangpur becomes a divivion". bdnews24.com. 25 January 2010 இம் மூலத்தில் இருந்து 3 September 2015 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20150903184553/http://bdnews24.com/bangladesh/2010/01/25/rangpur-becomes-a-division.
- 1 2 "Bangladesh changes English spellings of five districts". bdnews24.com. 2 April 2018 இம் மூலத்தில் இருந்து 15 December 2020 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20201215091950/https://bdnews24.com/bangladesh/2018/04/02/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts.
- ↑ Local Government Act, No. 20, 1997
- ↑ "Health Bulletin 2016" (PDF). Directorate General of Health Services. p. 14. Archived (PDF) from the original on 13 June 2017. Retrieved 7 April 2022.
- ↑ "Population Projection of Bangladesh: Dynamics and Trends, 2011–2061" (PDF). Bangladesh Bureau of Statistics. November 2015. pp. 25–28. Archived (PDF) from the original on 9 October 2022.
- ↑ Hassan, Asif Muztaba (16 December 2021). "Bangladesh at 50: On the Path to Becoming a Middle Power". The Diplomat. Archived from the original on 26 September 2022. Retrieved 26 September 2022.
- ↑ Rahman, Mustafizur; Moazzem, Khondaker Golam; Chowdhury, Mehruna Islam; Sehrin, Farzana (September 2014). "Connecting South Asia and Southeast Asia: A Bangladesh Country Study" (PDF). ஆசிய வளர்ச்சி வங்கி. Archived (PDF) from the original on 9 October 2022. Retrieved 26 September 2022.
- ↑ Karim, Tariq A. (21 May 2022). "Understanding the Importance of Bangladesh in the Bay of Bengal and the Indo-Pacific". National Bureau of Asian Research. Archived from the original on 26 September 2022. Retrieved 26 September 2022.
- ↑ Sajen, Shamsuddoza (18 April 2020). "Bangladesh enters Commonwealth". The Daily Star. Archived from the original on 26 September 2022. Retrieved 26 September 2022.
- ↑ Chaudhury, Dipanjan Roy (26 September 2014). "Bangladesh marks 40 years as Member State of the UN". United Nations. Archived from the original on 26 September 2022. Retrieved 26 September 2022.
- ↑ "Roundtable on 'Non Traditional Security Threats in the Indo-Pacific Region' – NTS-Asia". 30 August 2022. Archived from the original on 28 September 2022. Retrieved 28 September 2022.
- ↑ De, Prabir; Bhattacharyay, Biswa N. (September 2007). "Prospects of India–Bangladesh Economic Cooperation: Implications for South Asian Regional Cooperation" (PDF). ஆசிய வளர்ச்சி வங்கி. Archived (PDF) from the original on 9 October 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ "Bangladesh an example of religious harmony: OIC". The Daily Star. 21 March 2021. Archived from the original on 27 September 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ "Bangladesh receives "International Peace Award" as D-8 founding member". The Daily Star. 1 August 2022. Archived from the original on 27 September 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ "Regional Trade and Connectivity in South Asia Gets More Than $1 Billion Boost from World Bank". Archived from the original on 28 September 2022. Retrieved 28 September 2022.
- ↑ "Ultimate goal is to join ASEAN as a full member" (in en). The Financial Express. https://today.thefinancialexpress.com.bd/trade-market/ultimate-goal-is-to-join-asean-as-a-full-member-1743783067.
- ↑ "Will Bangladesh join Asean? Maritime arbitration wins favour Dhaka". South China Morning Post (in ஆங்கிலம்). 2024-09-05. Retrieved 2025-07-17.
- ↑ Rahman, Mohammad Tariqur (8 February 2025). "Perhaps: Should Bangladesh be a member of ASEAN?". ApakhabarTV. Retrieved 17 July 2025.
- 1 2 "Bangladesh Is Not My Country". மனித உரிமைகள் கண்காணிப்பகம். 5 August 2018. Archived from the original on 27 September 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ "Bangladesh and Myanmar Resume Talks on Rohingya Repatriation". Archived from the original on 28 September 2022. Retrieved 28 September 2022.
- ↑ "Bangladesh tells UN that Rohingya refugees must return to Myanmar". Al Jazeera. 17 August 2022. Archived from the original on 26 September 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ "India-Bangladesh Bilateral Relations" (PDF). வெளியுறவுத் துறை அமைச்சகம் (இந்தியா). March 2021. Archived (PDF) from the original on 9 October 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ "India and Bangladesh Conflict over the Ganges River | Climate-Diplomacy". January 1957. Archived from the original on 23 October 2022. Retrieved 23 October 2022.
- ↑ Karim, Sajid (November 2020). Transboundary Water Cooperation between Bangladesh and India in the Ganges River Basin: Exploring a Benefit-sharing Approach (PDF) (Master's). உப்சாலா பல்கலைக்கழகம். Archived (PDF) from the original on 9 October 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ Banerji, Anuttama (9 April 2021). "India Must Settle the Teesta River Dispute With Bangladesh for Lasting Gains". The Diplomat. Archived from the original on 27 September 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ Kamruzzaman, Md. (11 February 2021). "'Unlawful killings' along India border: Bangladeshi families seek justice". Anadolu Agency. Archived from the original on 27 September 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ Anik, Syed Samiul Basher (22 December 2020). "Bangladesh sees highest border deaths in 10 years". Dhaka Tribune. Archived from the original on 27 September 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ Janjua, Haroon (30 March 2021). "Should Pakistan apologize to Bangladesh for the 1971 war?". DW News. Deutsche Welle. Archived from the original on 27 September 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ Bhattacharjee, Joyeeta (27 June 2018). "Decoding China-Bangladesh relationship". Observer Research Foundation. Archived from the original on 27 September 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ Shazzad, Hussain (10 February 2022). "50 Years of Japan-Bangladesh Ties: From Economic to Strategic Partnership". The Diplomat. Archived from the original on 26 September 2022. Retrieved 26 September 2022.
- ↑ "Bangladesh and Saudi Arabia have extremely cordial relations – Rizvi". 27 March 2013. Archived from the original on 28 September 2022. Retrieved 28 September 2022.
- ↑ "Experts: Middle East remains key to Bangladesh's fortunes in a changing world". Dhaka Tribune. 29 June 2022. Archived from the original on 27 September 2022. Retrieved 27 September 2022.
- ↑ "Middle East dual shock spillover on Bangladesh's remittance". 19 July 2020. Archived from the original on 28 September 2022. Retrieved 28 September 2022.
- ↑ "COP26 and Bangladesh: Time to Consolidate Climate Diplomacy". SOAS Blog. 11 October 2021. Archived from the original on 28 September 2022. Retrieved 28 September 2022.
- ↑ "The Military and Democracy in Bangladesh". press-files.anu.edu.au. Archived from the original on 10 October 2017. Retrieved 19 September 2017.
- ↑
- International Institute for Strategic Studies (14 February 2018). The Military Balance 2018. Routledge. ISBN 978-1-85743-955-7.
- ↑ Including service and civilian personnel. See Bangladesh Navy. Retrieved 17 July 2007.
- ↑ "Contribution of Uniformed Personnel to UN by Country and Personnel Type" (PDF). United Nations. 4 April 2023. Archived (PDF) from the original on 12 May 2023. Retrieved 12 May 2023.
- ↑ "Military expenditure (% of GDP) – Bangladesh". World Bank. Archived from the original on 7 February 2022. Retrieved 7 February 2022.
- ↑ Alif, Abdullah (11 June 2020). "Budget FY21: Military spending increases by Tk2,327 crore". Dhaka Trbiune இம் மூலத்தில் இருந்து 7 February 2022 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20220207231443/https://archive.dhakatribune.com/business/economy/2020/06/11/military-spending-increases-by-tk2-327-crore.
- ↑ Balachandran, P.K. (12 April 2017). "Rivals India and China woo Bangladesh with aid totalling $46 b". Daily FT இம் மூலத்தில் இருந்து 28 July 2017 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20170728123712/http://www.ft.lk/article/609166/Rivals-India-and-China-woo-Bangladesh-with-aid-totalling---46-b.
- ↑ Bhattacharjee, Joyeeta (May 2020). "Migration, river management, radicalisation: What does the future hold for India-Bangladesh relations?". Observer Research Foundation. Archived from the original on 7 February 2022. Retrieved 7 February 2022.
- ↑ "Bangladesh and India's Northeast: A security perspective". The Daily Star. 15 October 2011. Archived from the original on 8 February 2022. Retrieved 14 February 2022.
- ↑ Anu Anwar, Michael Kugelman (1 December 2021). "The U.S. Should Deepen Ties With Bangladesh". Foreign Policy. Archived from the original on 7 February 2022. Retrieved 14 February 2022.
- ↑ Kinne, Brandon J. (15 August 2018). "Defense Cooperation Agreements and the Emergence of a Global Security Network". International Organization 72 (4): 799–837. doi:10.1017/S0020818318000218.
- ↑ Paul, Bimal Kanti (2005). "Bangladeshi American Response to the 1998 Status of Forces Agreement (SOFA): An Assessment". The Professional Geographer 57 (4): 495–505. doi:10.1111/j.1467-9272.2005.00494.x. Bibcode: 2005ProfG..57..495P. https://archive.org/details/sim_professional-geographer_2005-11_57_4/page/495.
- ↑ Ashraf, Nazmul (11 May 2002). "U.S. keen on military ties with Dhaka | Uae". Gulf News. Archived from the original on 7 February 2022. Retrieved 14 February 2022.
- ↑ "US wants 2 defence deals with Bangladesh". The Daily Star. 18 October 2019 இம் மூலத்தில் இருந்து 7 February 2022 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20220207162327/https://www.thedailystar.net/frontpage/us-wants-2-defence-deals-bangladesh-1815466.
- ↑ "Bangladesh ratifies nuclear weapons prohibition treaty". Dhaka Tribune. 28 September 2020 இம் மூலத்தில் இருந்து 20 September 2020 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20200920163951/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/government-affairs/2019/09/28/bangladesh-ratifies-nuclear-weapons-prohibition-treaty.
- ↑ "Detail". bti-project.org. Archived from the original on 26 June 2019. Retrieved 15 August 2019.
- ↑ "The rise and fade of NGOs?". 26 October 2021. Archived from the original on 8 January 2022. Retrieved 8 January 2022.
- ↑ "Bangladesh's NGOs at 50: a conversation between David Lewis and Naomi Hossain". LSE International Development. 25 October 2021. Archived from the original on 8 January 2022. Retrieved 8 January 2022.
- ↑ "Is our civil society dead?". Dhaka Tribune இம் மூலத்தில் இருந்து 8 January 2022 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20220108225153/https://www.dhakatribune.com/op-ed/2021/12/30/is-our-civil-society-dead.
- ↑ Caurla, Christian; Islam, Arafatul; Conrad, Naomi; Schülke, Birgitta (3 April 2023). "'Death squad': Inside Bangladesh's Rapid Action Battalion". DW News. Retrieved 21 January 2025.
- ↑ "The Constitution of the People's Republic of Bangladesh | 35. Protection in respect of trial and punishment". bdlaws.minlaw.gov.bd. Archived from the original on 8 January 2022. Retrieved 8 January 2022.
- ↑ Mashraf, Ali (29 September 2020). "Jonny's custodial death case: Lessons learned from the verdict". The Daily Star. Archived from the original on 8 January 2022. Retrieved 8 January 2022.
- ↑ "Bangladesh: Prisoner of conscience faces prolonged detention: Shahidul Alam". பன்னாட்டு மன்னிப்பு அவை. 11 September 2018. Archived from the original on 8 January 2022. Retrieved 8 January 2022.
- ↑ பன்னாட்டு மன்னிப்பு அவை(9 January 2003). "Bangladesh: Senior Awami League politician in danger of torture". செய்திக் குறிப்பு.
- ↑ Mahmud, Faisal. "Bangladesh to tone down 'draconian' digital security law". Al Jazeera. Archived from the original on 2 September 2024. Retrieved 26 February 2024.
- ↑ "Bangladesh: IPI welcomes repeal and replacement of Digital Security Act". 18 August 2023. Archived from the original on 26 February 2024. Retrieved 26 February 2024.
- ↑ "Treasury Sanctions Perpetrators of Serious Human Rights Abuse on International Human Rights Day". United States Department of the Treasury. Archived from the original on 26 February 2023. Retrieved 8 January 2022.
- ↑ "Bangladesh: Country Profile". Freedom House. 30 March 2022. Archived from the original on 12 February 2015. Retrieved 18 February 2015.
- ↑ Bangladesh பரணிடப்பட்டது 12 பெப்ரவரி 2015 at the வந்தவழி இயந்திரம். Freedom House. Retrieved 27 April 2015.
- ↑ "Bangladesh – Country report – Freedom in the World – 2016". Freedom House. 27 January 2016. Archived from the original on 10 June 2016. Retrieved 12 May 2016.
- ↑ "Democracy Index 2014: Democracy and its discontents". தி எக்கனாமிஸ்ட் இம் மூலத்தில் இருந்து 9 October 2022 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.sudestada.com.uy/Content/Articles/421a313a-d58f-462e-9b24-2504a37f6b56/Democracy-index-2014.pdf.
- ↑ "Global Peace Index 2022" (PDF). Institute for Economics & Peace. June 2022. pp. 10–11. Archived (PDF) from the original on 9 October 2022. Retrieved 16 June 2022.
- ↑ Ridwanul Hoque (5 August 2015). "Clashing ideologies". D+C, development and cooperation. Archived from the original on 22 December 2015. Retrieved 21 December 2015.
- ↑ "Modern slavery in Bangladesh". Perth, Western Australia: Walk Free. Retrieved 21 January 2025.
- ↑ "Corruption Perceptions Index 2018 – Transparency International". Transparency International. Archived from the original on 30 January 2019. Retrieved 29 January 2017.
- ↑ Corruption in Service Sectors: National Household Survey 2015 பரணிடப்பட்டது 7 சனவரி 2017 at the வந்தவழி இயந்திரம், Transparency International Bangladesh, Dhaka, 2016, p. 1
- ↑ Corruption in Service Sectors: National Household Survey 2015 பரணிடப்பட்டது 7 சனவரி 2017 at the வந்தவழி இயந்திரம், Transparency International Bangladesh, Dhaka, 2016, p. 12
- ↑ Corruption in Service Sectors: National Household Survey 2015 பரணிடப்பட்டது 7 சனவரி 2017 at the வந்தவழி இயந்திரம், Transparency International Bangladesh, Dhaka, 2016, p. 21
- ↑ The Business of Bribes: Bangladesh: The Blowback of Corruption பரணிடப்பட்டது 9 ஆகத்து 2017 at the வந்தவழி இயந்திரம், Public Broadcasting Services, Arlington, Virginia, 2009
- ↑ "Overview of corruption and anti-corruption in Bangladesh". U4. Archived from the original on 8 November 2015. Retrieved 9 December 2015.
- ↑ "ACC largely ineffective". The Daily Star. 21 May 2014 இம் மூலத்தில் இருந்து 29 July 2020 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20200729013717/https://www.thedailystar.net/acc-largely-ineffective-25194.
- ↑ "Anti Corruption Commission and Political Government: An Evaluation of Awami League Regime (2009–2012) | Government and Politics, JU". govpoliju.com. Archived from the original on 18 November 2018. Retrieved 1 June 2016.
- ↑ Ahmed, Zobaer (16 December 2021). "Bangladesh at 50: From 'basket case' to rising economic star". DW News. Deutsche Welle. Retrieved 30 September 2022.
- ↑ "A Journey Together: Bangladesh and World Bank Celebrate Historic Partnership". உலக வங்கிக் குழுமம். 22 January 2023. Retrieved 9 January 2025.
Bangladesh has made enormous strides in the past 50 years – from one of the poorest nations at birth, it is now one of the fastest-growing economies.
- ↑ "Labor force, total – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 30 September 2022.
- ↑ "Unemployment, total (% of total labor force) (modeled ILO estimate) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 30 September 2022.
- ↑ Sakib, Shanaullah (19 October 2024). "Respite from fall in forex reserves, dollar market stable". புரோதோம் அலோ. Retrieved 9 January 2025.
- ↑ Hasan, Md. Mehedi (2 January 2025). "Remittance hit all-time high in 2024". The Daily Star. https://www.thedailystar.net/business/economy/news/remittance-hit-all-time-high-2024-3789871.
- ↑ Byron, Rejaul Karim (30 March 2023). "Labour Force Survey 2022: Agriculture still main job generator". The Daily Star. Retrieved 11 January 2025.
- ↑ Akinrebiyo, Femi (16 February 2024). "Bangladesh's leap from poverty to textile powerhouse offers lessons for countries in Africa". உலகப் பொருளாதார மன்றம். Retrieved 11 January 2025.
Right now, though, 84% of Bangladeshi export revenues come from apparel alone.
- ↑ Imandar, Nikhil (7 September 2024). "Fast fashion drove Bangladesh – now its troubled economy needs more". BBC News. பிபிசி. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ Choudhury, Serajul Islam (2 June 2024). "A symbol of our degradation". The Daily Star. Retrieved 9 January 2025.
- ↑ Mahmud, Iftekhar (17 June 2023). "Rice production rising high in Bangladesh". புரோதோம் அலோ. https://en.prothomalo.com/bangladesh/bw4ldbvrb4.
- ↑ Mahmud, Iftekhar (10 June 2024). "Bangladesh globally second in freshwater fish production". The Daily Star. https://en.prothomalo.com/bangladesh/good-day-bangladesh/sk7ow1u6en.
- ↑ Chowdhury, Dwoha; Halder, Sukanta (22 August 2023). "Long-term plan behind high tea production". The Daily Star. https://www.thedailystar.net/business/economy/news/long-term-plan-behind-high-tea-production-3399926.
- ↑ "Floriculture: A lucrative sector in Bangladesh". Business Standard. 12 September 2020. Archived from the original on 1 October 2022. Retrieved 1 October 2022.
- ↑ Ahaduzzaman; Sarkar, Prottasha; Anjum, Aniqa; Khan, Easir A. (7 December 2017). "Overview of Major Industries in Bangladesh". Journal of Chemical Engineering 30 (1): 51–58. doi:10.3329/jce.v30i1.34798.
- ↑ Haroon, Jasim Uddin (11 December 2024). "China Bangladesh's top trading partner in FY24". The Financial Express. Retrieved 11 January 2025.
- ↑ "Public sector needs to keep pace with private sector". Business Standard. 20 January 2022. Archived from the original on 6 October 2022. Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "DS30 Index | Dhaka Stock Exchange". dse.com.bd.
- ↑ Islam, Shadique Mahbub (25 June 2024). "A tale of two capital markets". பிசினஸ் ஸ்டாண்டர்ட். Retrieved 9 January 2025.
- ↑ "Mobile Phone Subscribers in Bangladesh". AMTOB. Retrieved 9 January 2025.
- ↑ "Infrastructure enhancements will underpin growth in Dhaka". Economist Intelligence Unit. 30 September 2020. Retrieved 12 January 2025.
- 1 2 Ahmed, Shakil (20 October 2024). "Why is it taking so long to stabilise the economy?". The Daily Star. Retrieved 12 January 2025.
- ↑ Ahmed, Sadiq (22 May 2024). "Why is it taking so long to stabilise the economy?". The Daily Star. Retrieved 12 January 2025.
- ↑ Rahman, Asifur; Karmaker, Konkon (11 September 2024). "Power supply may not improve anytime soon". The Daily Star. Retrieved 12 January 2025.
- ↑ "Bangladesh ranking in the Global Innovation Index 2025". www.wipo.int (in ஆங்கிலம்). Retrieved 2025-10-21.
- ↑ "How 100% electrification changed the rural game". Business Standard. 14 March 2022. Archived from the original on 4 October 2022. Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Electricity now in every house". The Daily Star. 22 March 2022. Archived from the original on 30 November 2022. Retrieved 2 October 2022.
- ↑ "Bangladesh Solar Home Systems Provide Clean Energy for 20 million People". World Bank. Archived from the original on 1 October 2022. Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Palki: An affordable locally assembled Electric Vehicle on its way". The Daily Star. 26 August 2022. Archived from the original on 2 September 2024. Retrieved 2 October 2022.
- ↑ Mang, Heinz-Peter. "Situation Analysis of Agro-Industrial Biogas Plants in Bangladesh" (PDF). sreeda.gov.bd. Archived (PDF) from the original on 18 June 2022. Retrieved 12 October 2022.
- ↑ Mohiuddin (19 May 2024). "Rooppur nuclear power plant: Power generation deferred". புரோதோம் அலோ. Retrieved 8 January 2025.
- ↑ "Natural Gas – Underexplored in Bangladesh?". GEO ExPro. 15 December 2021. Archived from the original on 3 October 2022. Retrieved 3 October 2022.
- ↑ "Bangladesh: Asia's New Energy Superpower?". Archived from the original on 29 December 2016. Retrieved 3 October 2022.
- ↑ "Imported LNG to be 24 times more expensive than local gas: CPD". Business Standard. 13 February 2022. Archived from the original on 3 October 2022. Retrieved 3 October 2022.
- ↑ "Bangladesh halts expensive spot LNG imports despite load-shedding". Reuters. 20 July 2022. https://www.reuters.com/article/bangladesh-lng-power-idINL1N2Z10R7.
- ↑ Imam, Badrul (26 December 2021). "Let us not become dependent on LNG import". The Daily Star. Archived from the original on 3 October 2022. Retrieved 3 October 2022.
- ↑ "Bangladesh is being 'killed by economic conditions elsewhere in the world'". Financial Times (London). 24 August 2022 இம் மூலத்தில் இருந்து 26 November 2022 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20221126085309/https://www.ft.com/content/a9b8d051-a126-469c-b1ad-b0d29a8d53eb.
- ↑ "Bangladesh halts expensive spot LNG imports despite load-shedding". ராய்ட்டர்ஸ். 20 July 2022. Retrieved 8 January 2025.
- ↑ Paul, Ruma; Chow, Emily (1 February 2023). "Bangladesh to restart spot LNG buying as prices ease – sources". ராய்ட்டர்ஸ். Retrieved 8 January 2025.
- ↑ "Summit signs 22-year PPA for upcoming 583 MW gas power plant; GE to co-develop plant in Bangladesh". GE News. Archived from the original on 23 October 2022. Retrieved 23 October 2022.
- ↑ "Bangladesh – Power and Energy". 20 July 2022. Archived from the original on 5 October 2022. Retrieved 5 October 2022.
- ↑ Byron, Rejaul Karim; Hasan, Mahmudul (28 November 2021). "Tourism's share 3.02% in GDP". The Daily Star. Retrieved 30 September 2022.
- ↑ "International tourism, receipts (current US$) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 30 September 2022.
- ↑ "Tentative Lists". Archived from the original on 6 August 2012. Retrieved 6 September 2017.
- 1 2 "Travel & Tourism Competitiveness Index 2019 edition: Bangladesh" (PDF). World Travel and Tourism Council. Retrieved 18 December 2019.
- ↑ "Travel & Tourism Economic Impact 2013: Bangladesh" (PDF). World Travel and Tourism Council. Archived from the original (PDF) on 7 October 2013.
- ↑ "Population, total – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 19 January 2025.
- ↑ "Population, total – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 4 April 2025.
- ↑ "Population density (people per sq. km of land area) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 4 October 2022.
- ↑ "Fertility rate, total (births per woman) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 4 October 2022.
- ↑ Bora, Jayanta Kumar; Saikia, Nandita; Kebede, Endale Birhanu; Lutz, Wolfgang (2023). "Revisiting the causes of fertility decline in Bangladesh: The relative importance of female education and family planning programs". Asian Population Studies 19: 81–104. doi:10.1080/17441730.2022.2028253.
- ↑ "Urban population (% of total population) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 4 October 2022.
- ↑ "Population ages 0–14 (% of total population) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 4 October 2022.
- ↑ "Population ages 65 and above (% of total population) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 4 October 2022.
- ↑ Rashiduzzaman, M. (1998). "Bangladesh's Chittagong Hill Tracts Peace Accord: Institutional Features and Strategic Concerns". Asian Survey 38 (7): 653–70. doi:10.2307/2645754. https://archive.org/details/sim_asian-survey_1998-07_38_7/page/653.
- ↑ Shadman, Onchita; Schönbauer, Roland (23 February 2015). "How a Bangladesh court ruling changed the lives of more than 300,000 stateless people". Retrieved 27 January 2025.
- ↑ Population and Housing Census 2022: Report on Socio-Economic and Demographic Survey 2023 (PDF). Bangladesh Bureau of Statistics. June 2024. p. xx. ISBN 978-984-35-2977-0. Archived from the original (PDF) on 9 June 2024. Retrieved 9 June 2024.
- 1 2 "Ethnicity and Linguistic Diversity". Bangladesh: a country study. (1989). Federal Research Division, அமெரிக்கக் காங்கிரசு நூலகம். இணையக் கணினி நூலக மையம் 49223313.
- ↑ Khan, Sameer Ud Dowla (21 February 2018). "Amago Basha". The Daily Star. https://www.thedailystar.net/supplements/amar-ekushey-2018/amago-bhasha-1537534.
- ↑ Masica, Colin (1991). The Indo-Aryan Languages. Cambridge: Cambridge University Press. p. 16. "The dialect of Chittagong, in southeast Bangladesh, is different enough to be considered a separate language."
- ↑ Sarwar, Fatina, Noakhali Dialect: Its Prospect of Standardization
- ↑ Rashel, Md. Mostafa (September 2011). "Phonological Analysis of Chatkhil Dialect in Noakhali District, Bangladesh". Theory and Practice in Language Studies 1 (9): 1051–1061. doi:10.4304/tpls.1.9.1051-1061. http://www.academypublication.com/issues/past/tpls/vol01/09/09.html/. பார்த்த நாள்: 6 January 2025.
- ↑ Rahman, Mohammad Mosiur; Islam, Md Shaiful; Karim, Abdul; Chowdhury, Takad Ahmed; Rahman, Muhammad Mushfiqur; Seraj, Prodhan Mahbub Ibna; Singh, Manjet Kaur Mehar (2019). "English language teaching in Bangladesh today: Issues, outcomes and implications". Language Testing in Asia 9. doi:10.1186/s40468-019-0085-8.
- ↑ Chakma, Sujana (2014). Chakma language: survival from being extinct in Bangladesh (Thesis). hdl:10361/3983.[page needed]
- ↑ Seung, Kim; Kim, Amy (2010). "The Santali cluster in Bangladesh: a sociolinguistic survey" (PDF). Survey Report. SIL International. Retrieved 24 September 2022.
- ↑ Ashrafi, Shah Tazria (19 January 2021). "How the Urdu language and literature slipped into darkness in Bangladesh". TRT World (Opinion). Retrieved 24 September 2022.
- 1 2 "The Constitution of the People's Republic of Bangladesh (part I)". Laws of Bangladesh. Retrieved 12 January 2025.
- ↑ "The Constitution of the People's Republic of Bangladesh (part II)". Laws of Bangladesh. Retrieved 12 January 2025.
- 1 2 3 4 "2022 Report on International Religious Freedom: Bangladesh". ஐக்கிய அமெரிக்காவின் வெளியுறவுத்துறை. Retrieved 8 January 2025.
- ↑ "Muslim Population by Country". Pew Research. 27 January 2011. Archived from the original on 26 July 2013. Retrieved 23 October 2013.
- ↑ "The Constitution of the People's Republic of Bangladesh: Article 17 (Free and compulsory education)". Legislative and Parliamentary Affairs Division, Ministry of Law, Justice and Parliamentary Affairs. Retrieved 27 January 2025.
- ↑ "Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 9 February 2025.
- ↑ "Literacy rate, adult male (% of males ages 15 and above) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 9 February 2025.
- ↑ "Literacy rate, adult female (% of females ages 15 and above) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 9 February 2025.
- ↑ "Government expenditure on education, total (% of GDP) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 12 January 2025.
- ↑ T. Neville Postlethwaite (1988). The Encyclopedia of Comparative Education and National Systems of Education. Pergamon Press. p. 130. ISBN 978-0-08-030853-1.
- ↑ Mamun, Mohammed A.; Griffiths, Mark D. (2022). "Young Teenage Suicides in Bangladesh—Are Mandatory Junior School Certificate Exams to Blame?". International Journal of Mental Health and Addiction 20 (3): 1627–1631. doi:10.1007/s11469-020-00275-3.
- ↑ "List of Public Universities". University Grants Commission of Bangladesh. Retrieved 9 February 2025.
- ↑ "List of Private Universities". University Grants Commission of Bangladesh. Retrieved 9 February 2025.
- ↑ "List of International Universities". University Grants Commission of Bangladesh. Retrieved 9 February 2025.
- ↑ Hossain, Shaikh Shohag (2 November 2024). "Why on-campus programmes matter for National University". பிசினஸ் ஸ்டாண்டர்ட்.
- ↑ Mujib, Rasheek Tabassum (2 July 2021). "The conception and birth of Dhaka University". The Daily Star. Retrieved 9 February 2025.
- ↑ Mahmud, Tarek (19 October 2017). "Chittagong University: A model of campus tourism". Dhaka Tribune. Archived from the original on 7 October 2022. Retrieved 4 October 2022.
- ↑ Nand, Dipan; Rahaman, Arafat (9 September 2023). "Dhaka's educational heritage". The Daily Star. Retrieved 9 February 2025.
- ↑ "Three more medical colleges renamed by Health Ministry". Dhaka Tribune. 19 November 2024. Retrieved 9 February 2025.
- ↑ "Chapter-5 | Health Services Division" (PDF). Ministry of Finance (Bangladesh). Archived (PDF) from the original on 9 October 2022. Retrieved 1 October 2022.
- 1 2 3 World Health Organization Regional Office for the Western Pacific (17 July 2015). "Bangladesh health system review". Health Systems in Transition 5 (3).
- ↑ "Health Ministry split into 2 divisions". New Age. 20 March 2017. Retrieved 1 October 2022.
- ↑ Ahmed, Syed Masud; Hossain, Md. Awlad; Chowdhury, Ahmed Mushtaque Raja; Bhuiya, Abbas Uddin (22 January 2011). "The health workforce crisis in Bangladesh: shortage, inappropriate skill-mix, and inequitable distribution". Human Resources for Health (BioMed Central) 9 (3): 3. doi:10.1186/1478-4491-9-3. பப்மெட்:21255446.
- ↑ Mahmood, Shehrin S.; Iqbal, Mohammad; Hanifi, S. M. A.; Wahed, Tania; Bhuiya, Abbas (6 July 2010). "Are 'Village Doctors' in Bangladesh a curse or a blessing?". BMC International Health and Human Rights (BioMed Central) 10 (18): 18. doi:10.1186/1472-698X-10-18. பப்மெட்:20602805.
- ↑ "Current health expenditure (% of GDP) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Domestic general government health expenditure (% of current health expenditure) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Out-of-pocket expenditure (% of current health expenditure) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Domestic private health expenditure (% of current health expenditure) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 4 October 2022.
- ↑ "Physicians (per 1,000 people) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Nurses and midwives (per 1,000 people) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 7 January 2025.
- ↑ Islam, Md. Taimur; Talukder, Anup Kumar; Siddiqui, Md. Nurealam; Islam, Tofazzal (14 October 2020). "Tackling the COVID-19 pandemic: The Bangladesh perspective". Journal of Public Health Research 9 (4). doi:10.4081/jphr.2020.1794. பப்மெட்:33117758.
- ↑ "Hospital beds (per 1,000 people) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Specialist surgical workforce (per 100,000 population) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 7 January 2025.
- ↑ "Community health workers (per 1,000 people) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 7 January 2025.
- ↑ "People using safely managed drinking water services (% of population) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 7 January 2025.
- ↑ "Half of Bangladeshi drinking water is polluted with arsenic – and climate change is making it worse". Euronews. 18 January 2024. Retrieved 7 January 2025.
- ↑ Webster, Joseph; Sinha, Natalie; Meadows, Sarah (25 June 2024). "Bangladesh's air quality is among the world's worst. What can be done?". Atlantic Council. Retrieved 7 January 2025.
- ↑ "High Air Pollution Level is Creating Physical and Mental Health Hazards in Bangladesh: World Bank". உலக வங்கிக் குழுமம். 4 December 2022. Retrieved 7 January 2025.
- ↑ "Life expectancy at birth, total (years) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Mortality rate, infant (per 1,000 live births) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Mortality rate, under-5 (per 1,000 live births) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Maternal mortality ratio (modeled estimate, per 100,000 live births) – Bangladesh". உலக வங்கிக் குழுமம். Retrieved 1 October 2022.
- ↑ Andaleeb, Syed Saad; Siddiqui, Nazlee; Khandakar, Shahjahan (July 2007). "Patient satisfaction with health services in Bangladesh". Health Policy and Planning (ஒக்ஸ்போர்ட் பல்கலைக்கழகப் பதிப்பகம்) 22 (4): 263–273. doi:10.1093/heapol/czm017. பப்மெட்:17545252.
- ↑ "Bangladesh a key source market for medical tourism". The Daily Star. 4 May 2018. Retrieved 4 October 2022.
- ↑ Shawon, Md. Toufiq Hassan; Ashrafi, Shah Ali Akbar; Azad, Abul Kalam; Firth, Sonja M.; Chowdhury, Hafizur; Mswia, Robert G.; Adair, Tim; Riley, Ian et al. (12 March 2021). "Routine mortality surveillance to identify the cause of death pattern for out-of-hospital adult (aged 12+ years) deaths in Bangladesh: introduction of automated verbal autopsy". BMC Public Health (BioMed Central) 21 (491): 491. doi:10.1186/s12889-021-10468-7. பப்மெட்:33706739.
- ↑ "Malnutrition". International Centre for Diarrhoeal Disease Research, Bangladesh (ICDDR,B). Archived from the original on 1 October 2022. Retrieved 1 October 2022.
- ↑ "Global Hunger Index Scores by 2024 GHI Rank". Global Hunger Index (GHI). Retrieved 2024-12-11.
- ↑ Islam, Hiya (14 April 2021). "The Universal Appeal of Pahela Baishakh". The Daily Star. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ "DU celebrates Pohela Falgun with spring festival". Dhaka Tribune. 14 February 2025. Retrieved 15 February 2025.
- ↑ Chowdhury, Asrar (13 November 2014). "Nobanno: The Old Bangla New Year". The Daily Star. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ "Shakrain festival". The Daily Star. 19 January 2011. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ "What is Eid al-Adha and how is it celebrated?". Al Jazeera. 31 July 2020. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ "Five-day Eid vacation, two-day holiday for Durga puja". The Daily Star. 17 October 2024. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ Zamir, Muhammad (15 September 2024). "Various dimensions of Mawlid or Milad-un-nabi". The Financial Express. https://thefinancialexpress.com.bd/views/various-dimensions-of-mawlid-or-milad-un-nabi.
- ↑ "Ashura being observed in Bangladesh". பிசினஸ் ஸ்டாண்டர்ட். 29 July 2023. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ "A reminiscent tour of Chaand Raat through the decades". The Financial Express. 10 April 2024. https://thefinancialexpress.com.bd/lifestyle/culture/a-reminiscent-tour-of-chaand-raat-through-the-decades.
- ↑ "Shab-e-Barat to be observed on March 29". Dhaka Tribune. 14 March 2021. https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2021/03/14/shab-e-barat-to-be-observed-on-march-29.
- ↑ Zand, Sahar (9 October 2024). "The 'god makers': Bangladesh's devoted idol creators". BBC News. பிபிசி. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ "Janmashtami today". புரோதோம் அலோ. 26 August 2024. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ "Ratha Yatra festival begins across Bangladesh". Dhaka Tribune. 7 July 2024. https://www.dhakatribune.com/bangladesh/351359/ratha-yatra-festival-begins-across-bangladesh.
- ↑ "Buddha Purnima today". The Daily Star. 22 May 2024. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ Islam, Tousef; Gomez, Rexy Jason (25 December 2023). "Buddha Purnima today". பிசினஸ் ஸ்டாண்டர்ட். Retrieved 16 January 2025.
- ↑ Rahman, Mohammad Afzalur (21 February 2024). "How Ekushey was commemorated during the Pakistan period". The Daily Star. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ "International Mother Language Day". ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம். Retrieved 15 January 2025.
- 1 2 Rafa, Amrin Tasnim (26 March 2024). "The significance of Bangladesh's Independence Day and Victory Day". The Daily Star. Retrieved 15 January 2025.
- ↑ "Nation set to pay homage to language martyrs tomorrow". The Financial Express. 20 February 2024. https://www.tbsnews.net/bangladesh/nation-set-pay-homage-language-martyrs-tomorrow-795818.
- ↑ Sabbir, Ariful Islam (25 March 2023). "National Martyrs' Memorial ready for Independence Day observance". Dhaka Tribune. https://www.dhakatribune.com/bangladesh/307542/national-martyrs-memorial-ready-for-independence.
- ↑ "Kazi Nazrul Islam officially recognised as national poet". புரோதோம் அலோ. 3 January 2025. Retrieved 18 January 2025.
- ↑ Guhathakurta, Meghna; Schendel, Willem van, eds. (2013). The Bangladesh Reader: History, Culture, Politics. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-5318-8.
- ↑ Bari, Sarah Anjum (12 April 2019). "A Tale of Two Languages: How the Persian language seeped into Bengali". The Daily Star. Retrieved 18 January 2025.
- 1 2 3 4 5 Hussain, Azfar (18 January 2020). "Some Issues in Medieval Bangla Literature: Baru Chandidas and Vidyapati". The Daily Star. Retrieved 17 January 2025.
- ↑ Sengupta, Subodh Chandra; Bose, Anjali, eds. (1998). Sansad Bangali Charitabhidhan (Biographical dictionary) Vol I (in Bengali). Sahitya Samsad. ISBN 81-85626-65-0.
- ↑ Sengupta, Nitish K. (2011). Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib. Penguin Books India. ISBN 978-0-14-341678-4.
- ↑ Radice, William (2003). "The Significance of Madhusudan Dutt and his Epic". India International Centre Quarterly (India International Centre) 30 (1): 73–88.
- ↑ Syed, Abdul Mannan (2009). Bangla Sahitye Musalman বাংলা সাহিত্যে মুসলমান [Muslims in Bengali Literature] (in Bengali). Dhaka: Islamic Foundation. p. 20. ISBN 978-984-06-0478-4.
- ↑ Hussain, Azfar (17 October 2021). "Fakir Lalon Shah: Love, life and liberation". The Daily Star. Retrieved 17 January 2025.
- ↑ Dutt, A. K.; Dhussa, R. (1981). "Novelist Sarat Chandra's Perception of his Bengali Home Region: A Literary Geographic Study". GeoJournal (Springer) 5 (1): 429–461. doi:10.1007/BF00185242. Bibcode: 1981GeoJo...5...41D.
- ↑ Jewell, Richard (2000). "The Nobel Prize: History and Canonicity". The Journal of the Midwest Modern Language Association (Midwest Modern Language Association) 33 (1): 97–113. doi:10.2307/1315120.
- ↑ Rahaman, Habibur (June 2022). "Kazi Nazrul Islam and Decolonisation: Poetry as a Praxis of Political Intervention and Cultural Ecology". Asiatic (Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman Science and Technology University) 16 (1): 120–136.
- ↑ "Barishale Jibanananda Mela" (in bn). Prothom Alo (Dhaka: Transcom Group). 6 December 2015. http://www.prothomalo.com/entertainment/article/703870.
- ↑ Alam, S. M. Shamsul (1998). "Women in the Era of Modernity and Islamic Fundamentalism: The Case of Taslima Nasrin of Bangladesh". Signs (The University of Chicago Press) 23 (2): 429–461. doi:10.1086/495258. https://archive.org/details/sim_signs_winter-1998_23_2/page/429.
- ↑ "Syed Mujtaba Ali". The Daily Star. 18 September 2009. Retrieved 17 January 2025.
- ↑ Hussain, Azfar (14 March 2022). "More than a pastoral poet". The Daily Star. Retrieved 17 January 2025.
- ↑ "The poet of Islamic Renaissance". The Daily Star. 13 June 2013. Retrieved 17 January 2025.
- 1 2 3 Alim, Syed Fattahul (23 July 2012). "Pied Piper of Bangla literature". The Daily Star. Retrieved 18 January 2025.
- ↑ "In the circle of fire". The Daily Star. 29 October 2011. Retrieved 18 January 2025.
- ↑ Khan, Nahaly Nafisa (20 June 2021). "Feminism, activism, and literature: The legacy of Sufia Kamal". The Daily Star. Retrieved 17 January 2025.
- ↑ Tariq, Jahanara (28 July 2022). "Mundanities, magic realism, Bangladesh—Shahidul Zahir's novellas". The Daily Star. Retrieved 17 January 2025.
- ↑ "In conversation with Selina Hossain". The Daily Star. 5 December 2015. Retrieved 17 January 2025.
- ↑ Khan, Nahid (26 October 2023). "Muhammad Zafar Iqbal". The Daily Star. Retrieved 17 January 2025.
- ↑ Shazu, Shah Alam (6 February 2024). "The artist within Anisul Hoque". The Daily Star. Retrieved 17 January 2025.
- ↑ Ahsan, Syed Badrul (22 January 2023). "Lit Fest, Ekushey Boi Mela ... and our books". The Financial Express. Retrieved 17 January 2025.
- ↑ "Visual art and architecture in Bangladesh". Encyclopædia Britannica.
- 1 2 Susan L. Huntington (1984). The "Påala-Sena" Schools of Sculpture. Brill Publishers. ISBN 90-04-06856-2.
- ↑ Imam, Abu; Bulbul, Ahmed; Masood, Imran (2006). "Religious and Auspicious Symbols Depicted on Artifacts of Wari-Bateshwar". Pratnatattva (Jahangirnagar University) (12): 1–12.
- ↑ Zarif, Mannan Mashhur (17 October 2024). "Think you've seen it all? Wait till you visit this 8th-century gem in Bangladesh". The Daily Star. Retrieved 13 January 2025.
- 1 2 "From Sultanate to Mughal: The Architectural Legacy of Bengal". The Daily Star. 28 October 2024. Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Hasan, Perween (1989). "Sultanate Mosques and Continuity in Bengal Architecture". Muqarnas (Brill Publishers) 6: 58–74. doi:10.2307/1602281.
- ↑ "Mughal Mosques in Bangladesh". ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம். Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Sarkar, Tarun (17 April 2022). "Boro Katra, Chhoto Katra: Dhaka's key historic sites in ruins". The Daily Star. Retrieved 13 January 2025.
- ↑ "Mughal Forts on Fluvial Terrains in Dhaka". ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம். Retrieved 20 January 2025.
- ↑ Husain, ABM (ed.). Architecture: A History Through the Ages. Cultural Survey of Bangladesh Series. Vol. 2. வங்காளதேசத்தின் ஆசியச் சமூகம். p. 243. கணினி நூலகம் 298612818.
- ↑ Bakshi, Akhil (2004). Between Heaven and Hell: Travels Through Sri Lanka, Bangladesh, Bhutan, Nepal, and India: an Account of the Expedition Hands Across the Borders. Odyssey Books. p. 221. ISBN 81-900862-1-9.
- ↑ Groth, Paul (1999). "Making New Connections in Vernacular Architecture". Journal of the Society of Architectural Historians (University of California Press) 58 (3): 444–451. September 1999. doi:10.2307/991538. https://archive.org/details/sim_society-of-architectural-historians-journal_1999-09_58_3/page/444.
- ↑ Haque, AKM Muzzammil (February 2016). Historic Sonargaon এতিহাসিক সোনারগাঁ (in Bengali). Narayanganj: Bangladesh Folk Arts and Crafts Foundation. ISBN 978-984-34-0277-6.
- ↑ Groth, Paul (1984). "Architecture and the Representation of Empire: India, 1860–1910". Representations (University of California Press) (6): 37–65. doi:10.2307/2928537.
- ↑ "The Architectural Works of Muzharul Islam: an Outstanding Contribution to the Modern Movement in South Asia". ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம். Retrieved 13 January 2025.
- ↑ Lutolli, Blerim; Jashanica, Kaltrina (2022). "Kahn's light: The measurable and the unmeasurable of the Bangladesh National Assembly Building". Frontiers of Architectural Research 11: 89–102. doi:10.1016/j.foar.2021.09.005.
- ↑ Chakrabarti, Kunal; Chakrabarti, Shubhra, eds. (22 August 2013). Historical Dictionary of the Bengalis. Scarecrow Press. ISBN 978-0810-880-245.
- ↑ "Traditional art of Jamdani weaving". ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம். Retrieved 15 January 2025.
- ↑ "Encyclopedia of Women & Islamic Cultures". 4. Brill Publishers. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண் 978-90-04-11380-0.
- ↑ Glassie, Henry (2003). "Pottery, Bangladesh". South Asian Folklore: An Encyclopedia: Afghanistan, Bangladesh, India, Nepal, Pakistan, Sri Lanka. Routledge. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண் 0-415-93919-4.
- ↑ Sirajuddin, Muhammad (1992). Living Crafts in Bangladesh. Dhaka: Markup International. கணினி நூலகம் 29737195.
- 1 2 Hossain, Takir (2011). "Art movements between 1948 and 2000". The Daily Star. Retrieved 15 January 2015.
- ↑ Apurba Jahangir; Hossain, Anika (6 March 2015). "A FREE SPIRIT". The Daily Star. http://www.thedailystar.net/the-star/spotlight/free-spirit-5077.
- ↑ Sarker, Sujit (7 May 2015). "Novera, pioneer of progressiveness in Bangladesh". The Daily Star. Retrieved 15 January 2015.
- ↑ Alom, Zahangir (1 June 2018). "An opulent display of sculptures". The Daily Star. Retrieved 15 January 2025.
- ↑ "Mangal Shobhajatra on Pahela Baishakh". ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம். Retrieved 15 January 2025.
- ↑ Asad, Kazi Akib Bin (5 February 2015). "CHOBI MELA VIII". The Daily Star. Retrieved 15 January 2025.
Festival or not, it is the single largest photography event in Asia and has been since its inception in 2000.
- ↑ Mahbub, Rifat (2023). "Re-imagining the Ambivalent: The Political Trajectory of Lungi from Pre-Colonial East Bangla to Post-Independent Bangladesh". Spectrum (தாக்கா பல்கலைக்கழகம்) 17 (1): 47–65. doi:10.3329/spectrum.v17i1.68998.
- ↑ "The panjabi story". The Daily Star. 14 June 2016. Retrieved 15 January 2025.
- 1 2 3 4 5 "Bangladesh". பிரித்தானிக்கா கலைக்களஞ்சியம்.
- ↑ Kamaruzzaman, Md. (31 January 2022). "Hijab popularity budding among educated women in Bangladesh". Anadolu Agency. Retrieved 15 January 2025.
- 1 2 Ahmed, Syed Jamil (2000). Achinpakhi Infinity: Indigenous Theatre of Bangladesh. University Press. p. 396. ISBN 978-984-05-1462-5.
- ↑ Sarkar, Pabitra (1975). "Jatra: The Popular Traditional Theatre of Bengal". Journal of South Asian Literature (மிச்சிகன் மாநிலப் பல்கலைக்கழகம்) 10 (2/4): 87–107.
- ↑ Shahriar, Amir Hasan (8 November 2017). "Proma Abonti – A life dedicated to Odissi dance". The Daily Star. Retrieved 15 January 2024.
- ↑ Sarkar, Pabitra (1973). "Musical Literature of Bengal". Indian Literature (சாகித்திய அகாதமி) 16 (14–27): 14–27.
- ↑ "Baul songs". ஐக்கிய நாடுகள் கல்வி, அறிவியல், பண்பாட்டு நிறுவனம். Retrieved 15 January 2024.
- 1 2 3 4 Alom, Zahangir (14 April 2016). "The timeless appeal of folk music". The Daily Star. Retrieved 15 January 2025.
- ↑ London, Ellen (2004). Bangladesh. Gareth Stevens Pub. p. 29. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண் 0-8368-3107-1.
- ↑ Shazu, Shah Alam (17 November 2022). "Runa Laila's voice is a gift from God: Sabina Yasmin". The Daily Star. Retrieved 15 January 2024.
- ↑ Reeti, Sadia Khalid (5 November 2021). "Remembering 'Playback King' Andrew Kishore". Dhaka Tribune. Retrieved 15 January 2024.
- ↑ Adnin, Nazia (28 February 2020). "Remembering Azam Khan: The rock pioneer of Bangladesh". பிசினஸ் ஸ்டாண்டர்ட். Retrieved 15 January 2024.
- ↑ "Rock's leading light goes out". The Daily Star. 18 October 2018. https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/ayub-bachchu-passes-away-1648585.
- ↑ Shahnewaz, Sadi Mohammad (23 December 2017). "An Ode to the Guru of Rock". The Daily Star. Retrieved 28 September 2022.
- ↑ "Arnob unplugged: Candid insights into his artistic journey". The Daily Star. 10 May 2024. Retrieved 15 January 2025.
- ↑ "KING OF FUSION". The Daily Star. 23 November 2018. Retrieved 15 January 2024.
- ↑ Shahnewaz, Sadi Mohammad (24 August 2019). "TAHSAN opens up about career, future plans". The Daily Star. Retrieved 15 January 2024.
- ↑ Shahnewaz, Sadi Mohammad (18 May 2024). "Canada chants 'Artcell, Artcell!' as beloved band celebrates 25 years". The Daily Star. Retrieved 15 January 2024.
- ↑ "Warfaze celebrates 4 decades with concerts worldwide". The Daily Star. 19 August 2024. Retrieved 15 January 2024.
- ↑ Quayyum, Dr. Muhammad Abdul (6 January 2020). "Purbabanga Rangabhumi and the beginning of theatre in Dhaka". The Daily Star. Retrieved 14 January 2025.
- 1 2 3 4 5 6 7 "Country Case Study: Bangladesh" (PDF). BBC Media Action. பிபிசி. August 2012. Retrieved 14 January 2025.
- 1 2 3 4 "Bangladesh media guide". BBC News. பிபிசி. 16 August 2024. Retrieved 14 January 2025.
- ↑ Irani, Bilkis (20 November 2017). "The life and obscurity of BTV". Dhaka Tribune. Retrieved 14 January 2025.
- ↑ Hossain, Sajjad; Rahaman, Arafat (15 January 2023). "Radio Silence: Bangladesh Betar's external service inoperative for three years". The Daily Star. https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/radio-silence-bangladesh-betars-external-service-inoperative-three-years-3221291.
- ↑ Rahman, Anis (13 March 2020). "The politico-commercial nexus and its implications for television industries in Bangladesh and South Asia". Media, Culture & Society (SAGE Publishers) 42 (7–8): 1153–1174. doi:10.1177/016344372090818.
- ↑ "Index 2026 – Global score". எல்லைகளற்ற செய்தியாளர்கள் (in ஆங்கிலம்). Retrieved 2026-05-01.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Easmin, Mst. Farjana; Hossain, Afjal; Mandal, Anup Kumar (2018). "Determinants of Watching a Film: A Case Study on Dhallywood Film Industry, Bangladesh". Asian Business Review 8 (3): 131–138. doi:10.18034/abr.v8i3.164.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Tahnia, Rawnak; Rahman, Arin; Aziz, Deena Afroza; Reza, Arafat (28 January 2021). "Looking back on a forgotten industry". பிசினஸ் ஸ்டாண்டர்ட். Retrieved 14 January 2024.
- ↑ Sarkar, Shihab (31 May 2019). "How film societies influence cinema". The Financial Express. Retrieved 14 January 2025.
- 1 2 3 4 5 6 Osman, Shawkat (16 February 2009). খুনতি কড়াই: Bangladeshi Cuisine. Mapin Publishing. ISBN 978-1-890-20602-4.
- 1 2 3 4 5 6 7 Yesmin, Shaheda (6 December 2016). "Bangladesh cuisine part I – delectable and diverse". The Daily Star. Archived from the original on 6 December 2016. Retrieved 1 October 2022.
- ↑ Huda, Shahana (2 April 2019). "MASHED". The Daily Star. Archived from the original on 2 October 2022. Retrieved 2 October 2022.
Bhorta is just another staple for Bengalis...
- ↑ Rahman, Md. Naimur; Islam, Abu Reza Md Towfiqul (28 December 2020). "Consumer fish consumption preferences and contributing factors: empirical evidence from Rangpur city corporation, Bangladesh". Heliyon (Cell Press) 6 (12). doi:10.1016/j.heliyon.2020.e05864. பப்மெட்:33426347. Bibcode: 2020Heliy...605864R.
- 1 2 3 Akbar, Ahsan (21 March 2021). "From kala bhuna to shatkora curry – let's all get a taste for Bangladesh". தி கார்டியன். Archived from the original on 2 September 2024. Retrieved 2 October 2022.
- ↑ "Bamboo shoots now a popular delicacy for tourists". பிசினஸ் ஸ்டாண்டர்ட். 16 August 2020. Archived from the original on 2 October 2022. Retrieved 2 October 2022.
- ↑ "Kalai Ruti, a northwestern must eat". Dhaka Tribune. 9 January 2020. Retrieved 9 January 2026.
- ↑ Karim, Elita (24 June 2016). "The Concept of Desserts in Bangladesh". The Daily Star. Retrieved 2 October 2022.
- ↑ "Winter Pitha". The Daily Star. 24 November 2015. Retrieved 2 October 2022.
- ↑ Khondokar, Faiza (15 March 2022). "Shab-e-Barat: The night of fortune and forgiveness". The Daily Star. Retrieved 2 October 2022.
- ↑ "Variations on Vermicelli". The Daily Star. 5 July 2016. Retrieved 24 April 2023.
- ↑ "Dina's Table". The Daily Star. 4 June 2019. Retrieved 11 January 2025.
- ↑ Tariq, Jahanara (24 April 2018). "Bread 101". The Daily Star. Retrieved 2 October 2022.
- ↑ Amatya, Suki; Mahin, Tamanna; Sadaaf, Bushra Humaira; Sarkar, Supriti (12 December 2017). "Coffee: a lifestyle or just another alternative to tea?". The Daily Star. Retrieved 1 October 2022.
- ↑ Jyoti Prakash, Tamang (2016). Ethnic Fermented Foods and Alcoholic Beverages of Asia. Springer. pp. 77–89. ISBN 978-81-322-2800-4.
- ↑ Sarkar, Supriti (13 February 2018). "Tis' the season (almost) for Lassi". The Daily Star. Retrieved 24 April 2023.
- ↑ "All about shingaras". The Daily Star. 18 August 2023. https://www.thedailystar.net/my-dhaka/news/all-about-shingaras-3396736.
- ↑ Haider, M. H. (9 March 2010). "street food 101". The Daily Star. https://archive.thedailystar.net/lifestyle/2010/03/02/centre.htm.
- ↑ Faroqi, Gofran (2012). "Kabadi". In Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. (eds.). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.). வங்காளதேசத்தின் ஆசியச் சமூகம்.
- ↑ "Why Shakib Al Hasan is one of cricket's greatest allrounders". இஎஸ்பிஎன் கிரிக்கின்ஃபோ. 24 March 2020. https://www.espncricinfo.com/story/stats-analysis-why-shakib-al-hasan-is-one-of-cricket-s-greatest-allrounders-1219732.
- ↑ "U19s Cricket World Cup: Bangladesh beat India in final to win first title". BBC Sport. 9 February 2020. https://www.bbc.com/sport/cricket/51437334.
- ↑ Minhaz Uddin Khan (9 February 2020). "Young Tigers become World Champions". Dhaka Tribune. https://www.dhakatribune.com/sport/cricket/2020/02/09/u19wc-final-tilak-out-india-103-2-after-29-overs.
- ↑ "Bangladesh reach second consecutive U-19 Asia Cup final with dominant win over Pakistan". Business Standard (in ஆங்கிலம்). 6 December 2024. Retrieved 2025-01-05.
- ↑ "Under-19 Asia Cup winners list: Bangladesh win second title in Dubai over India". The Indian Express (in ஆங்கிலம்). 8 December 2024. Retrieved 2025-01-05.
- ↑ "Champions of Asia T20 Cup 2018: Bangladesh Women's Cricket Team". The Daily Star. 12 June 2018 இம் மூலத்தில் இருந்து 29 August 2018 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20180829153434/https://www.thedailystar.net/star-live/women-asia-cup-t20-champions-2018-bangladesh-womens-cricket-team-got-victory-1590118.
- ↑ "Football ... the game which makes us come alive". The Financial Express. 14 December 2022. https://thefinancialexpress.com.bd/views/columns/football-the-game-which-makes-us-come-alive.
- ↑ "'Shadhin Bangla Football Dal': A team like no other". Business Standard. 16 December 2019 இம் மூலத்தில் இருந்து 15 August 2022 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20220815160845/https://www.tbsnews.net/sports/shadhin-bangla-football-dal-team-no-other.
- ↑ "I am luckier than Pele: Zakaria Pintoo". New Age. 26 March 2021 இம் மூலத்தில் இருந்து 18 February 2022 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20220218173354/https://www.newagebd.net/article/133717/i-am-luckier-than-pele-zakaria-pintoo.
- ↑ Iqbal, Niar (6 April 2020). "যে ম্যাচগুলো 'আফসোস' বাংলাদেশের ফুটবলে". Prothom Alo (in Bengali). Archived from the original on 10 September 2023.
- ↑ "Bangladesh retain SAFF Women's Champs title" (in en). The Financial Express இம் மூலத்தில் இருந்து 2025-12-08 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20251208052130/https://today.thefinancialexpress.com.bd/first-page/bangladesh-retain-saff-womens-champs-title-1730307628.
- ↑ "Ety, Sana complete Bangladesh's clean sweep in archery". The Daily Star. 9 December 2019. https://www.thedailystar.net/sports/athletics/bangladesh-win-all-10-golds-in-archery-sa-games-2019-1837909.
- ↑ "All Affiliated National Federation/Association". National Sports Council. Archived from the original on 21 January 2013. Retrieved 25 January 2013.
- ↑ "Bangladesh Chess Federation". bdchessfed.com. Archived from the original on 29 January 2020. Retrieved 17 January 2020.
- ↑ "Musa conquers Everest". The Daily Star. 24 May 2010 இம் மூலத்தில் இருந்து 27 October 2017 அன்று. பரணிடப்பட்டது.. https://web.archive.org/web/20171027015045/https://www.thedailystar.net/news-detail-139787.
- ↑ Mary Anne Potts (27 May 2016). "Bangladeshi Climber Shares Her Spiritual Journey for the Women of Her Country". National Geographic. Archived from the original on 19 November 2019.
- ↑ "Wasfia Nazreen becomes first Bangladeshi to summit K2". The Daily Star. 22 July 2022. Retrieved 16 January 2024.
- ↑ "Babar Ali becomes first Bangladeshi to summit Mount Makalu". The Business Standard. 2026-05-02. Retrieved 2026-05-02.
ஆதாரங்கள்
[தொகு]- Ahmed, Salahuddin (2004). Bangladesh: Past and Present. APH Publishing. ISBN 978-81-7648-469-5.
- Baxter, Craig (1997). Bangladesh, from a Nation to a State. Westview Press. ISBN 978-0-8133-3632-9. கணினி நூலகம் 47885632.
- Lewis, David (2011). Bangladesh: Politics, Economy and Civil Society. Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-50257-3.
மேலும் படிக்க
[தொகு]- Ahmed, Nizam. The Parliament of Bangladesh (Routledge, 2018).
- Ali, S. Mahmud (2010). Understanding Bangladesh. Columbia University Press. ISBN 978-0-231-70143-3.
- Ghosh, Manash (2021). Bangladesh War: Report from Ground Zero. Niyogi Books. ISBN 978-93-91125-37-0.
- Baxter, Craig. Bangladesh: From a nation to a state (Routledge, 2018).
- Bose, Sarmila (2012). Dead Reckoning Memories of the 1971 Bangladesh War. Hachette UK. ISBN 978-93-5009-426-6.
- Chakrabarty, Bidyut (2004). The Partition of Bengal and Assam, 1932-1947: Contour of Freedom. Routledge. ISBN 978-1-134-33274-8.
- Grover, Verinder (2000). Bangladesh: Government and Politics. Deep and Deep Publications. ISBN 978-81-7100-928-2.
- Guhathakurta, Meghna; van Schendel, Willem, eds. (2013). The Bangladesh Reader: History, Culture, Politics. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-5304-1.
- Hasnat, G. N. Tanjina; Kabir, Md. Alamgir; Hossain, Md. Akhter (2018). "Major Environmental Issues and Problems of South Asia, Particularly Bangladesh". Handbook of Environmental Materials Management. pp. 1–40. doi:10.1007/978-3-319-58538-3_7-1. ISBN 978-3-319-58538-3.
- Iftekhar Iqbal (2010) The Bengal Delta: Ecology, State and Social Change, 1840–1943 (Palgrave Macmillan) பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண் 0-230-23183-7
- Islam, Saiful; Khan, Md. Ziaur Rahman (March 2017). "A Review of Energy Sector of Bangladesh". Energy Procedia 110: 611–618. doi:10.1016/j.egypro.2017.03.193. Bibcode: 2017EnPro.110..611I.
- Jannuzi, F. Tomasson, and James T. Peach. The agrarian structure of Bangladesh: An impediment to development (Routledge, 2019).
- Khan, Muhammad Mojlum (2013). The Muslim Heritage of Bengal: The Lives, Thoughts and Achievements of Great Muslim Scholars, Writers and Reformers of Bangladesh and West Bengal. Kube Publishing. ISBN 978-1-84774-052-6.
- Mookherjee, Nayanika (2015). The Spectral Wound: Sexual Violence, Public Memories, and the Bangladesh War of 1971. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-5949-4.
- M. Mufakharul Islam (edited) (2004) Socio-Economic History of Bangladesh: essays in memory of Professor Shafiqur Rahman, 1st Edition, Asiatic Society of Bangladesh, இணையக் கணினி நூலக மையம் 156800811
- M. Mufakharul Islam (2007) Bengal Agriculture 1920–1946: A Quantitative Study (Cambridge University Press), பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண் 0-521-04985-7
- Prodhan, Mohit (2016). "The educational system in Bangladesh and scope for improvement". Journal of International Social Issues 4 (1): 11–23. https://www.winona.edu/socialwork/Media/Prodhan%20The%20Educational%20System%20in%20Bangladesh%20and%20Scope%20for%20Improvement.pdf.
- Raghavan, Srinath (2013). 1971: A Global History of the Creation of Bangladesh. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-72864-6.
- Rashid, Haroun Er (1977). Geography of Bangladesh. University Press. கணினி நூலகம் 4638928.
- Riaz, Ali. Bangladesh: A political history since independence (Bloomsbury Publishing, 2016).
- Riaz, Ali (2010). Political Islam and Governance in Bangladesh. Routledge. ISBN 978-1-136-92624-2.
- Riaz, Ali; Rahman, Mohammad Sajjadur (2016). Routledge Handbook of Contemporary Bangladesh. Routledge. ISBN 978-1-317-30877-5.
- Schendel, Willem van (2009). A History of Bangladesh. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-86174-8.
- J. Shelley, Israt; Takahashi-Nosaka, Misuzu; Kano-Nakata, Mana; S. Haque, Mohammad; Inukai, Yoshiaki (2016). "Rice Cultivation in Bangladesh: Present Scenario, Problems, and Prospects". Journal of International Cooperation for Agricultural Development 14. doi:10.50907/jicad.14.0_20.
- Sirajul Islam (edited) (1997) History of Bangladesh 1704–1971(Three Volumes: Vol 1: Political History, Vol 2: Economic History Vol 3: Social and Cultural History), 2nd Edition (Revised New Edition), The Asiatic Society of Bangladesh, பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண் 984-512-337-6
- Sirajul Islam (Chief Editor) (2003) Banglapedia: A National Encyclopedia of Bangladesh. (10 Vols. Set), (written by 1300 scholars & 22 editors) The Asiatic Society of Bangladesh, பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண் 984-32-0585-5
- Sisson, Richard; Rose, Leo E. (1991). War and Secession: Pakistan, India, and the Creation of Bangladesh. University of California Press. ISBN 978-0-520-07665-5.
- Sogra, Khair Jahan (2014). The Impact of Gender Differences on the Conflict Management Styles of Managers in Bangladesh: An Analysis. Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-4438-6854-9.
- Umar, Badruddin (2006). The Emergence of Bangladesh: Rise of Bengali nationalism, 1958–1971. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-597908-4.
- Van Schendel, Willem. A history of Bangladesh (Cambridge University Press, 2020).
- Uddin, Sufia M. (2006). Constructing Bangladesh: Religion, Ethnicity, and Language in an Islamic Nation. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-7733-3.
- Wahid, Abu N.M.; Weis, Charles E. (1996). The Economy of Bangladesh: Problems and Prospects. Praeger. ISBN 978-0-275-95347-8.
அரசாங்கம்
[தொகு]- Government – Official website of the Government of Bangladesh
- Presidency – official website of the president of Bangladesh
- Chief Adviser – official website of the Chief Adviser of Bangladesh
- Cabinet – official website of the Cabinet Division of Bangladesh
- Parliament – official website of the Parliament of Bangladesh
- Supreme Court – official website of the Supreme Court of Bangladesh
- Statistics – official website of Bangladesh Bureau of Statistics
வரலாறு
[தொகு]- "History" – Bengali history at Bangladesh Freedom Fighter Welfare Trust
சுற்றூலா
[தொகு]- Beautiful Bangladesh – Bangladesh's official tourism portal
வரைபடங்கள்
[தொகு]- [[commons:Atlas of {{{1}}}|Wikimedia Atlas of வார்ப்புரு:PAGENAME-T]]
Geographic data related to வங்காளதேசம் at OpenStreetMap
வெளி இணைப்புகள்
[தொகு]| வங்காளதேசம் பற்றிய நூலக ஆதாரங்கள் |
- Key Development Forecasts for Bangladesh from International Futures
.svg)
| பன்னாட்டு | |
|---|---|
| தேசிய | |
| புவிசார் | |
| கலைஞர் | |
| மக்கள் | |
| மற்றவை | |
