பகாவுல்லா

பகாவுல்லா
Baháʼu'lláh
பகாவுல்லா; Baháʼu'lláh
	1868-இல் பகாவுல்லா
சுய தரவுகள்
பிறப்பு	மிர்சா உசைன்-ʻஅலி நூரி; நவம்பர் 12, 1817; தெகுரான், ஈரான்
இறப்பு	மே 29, 1892 (அகவை 74); அக்கா, உதுமானியப் பேரரசு (இன்றைய இசுரவேல்)
நினைவிடம்	பகாவுல்லாவின் கோவில்; 32°56′36″N 35°05′32″E / 32.94333°N 35.09222°E
சமயம்	இசுலாம் (1817–1844); பாபியம் (1844–1863); பகாய் சமயம் (1863–1892);
மனைவி	ஆசீயி,; ஃபாத்திமித்,; கவ்கார்;
குழந்தைகள்	11, 'அப்துல்-பஹா, பஹியிஹ், மிஹ்தி மற்றும் முஹம்மது அலி உட்பட
குறிப்பிடத்தக்க ஆக்கம்	மறைமொழிகள், கிதாப்-இ-இகான், கிதாப்-இ-அக்தாஸ் இன்னும் பல
அறியப்படுதல்	பகாய் சமயத்தைத் தோற்றுவித்தவர்
பதவிகள்
பின்வந்தவர்	அப்தூல்-பகா

பகாவுல்லா அல்லது பஹாவுல்லா (Baháʼu'lláh, பஹாʼஉ'ல்லாஹ், பாரசீகம்: [bæhɒːʔolːɒːh], பிறப்பு: உசைன்-அலி; 12 நவம்பர் 1817 – 29 மே 1892), பகாய் சமயத்தை நிறுவிய ஈரானிய சமயத் தலைவர் ஆவார். ஈரானில் ஓர் உயர்குடிக் குடும்பத்தில் பிறந்த இவர், மீட்பர் வருகையை முன்னிறுத்தும் 'பாபியம்' எனும் சமயத்தைப் பின்பற்றியதன் காரணமாக நாடு கடத்தப்பட்டார். 1863-ஆம் ஆண்டில், அன்றைய உதுமானியப் பேரரசின் பகுதியாக இருந்த ஈராக்கில், கடவுளிடமிருந்து தனக்கு இறைவெளிப்பாடு கிடைத்ததாக இவர் முதன்முதலில் அறிவித்தார்; அதன் பின்னர் தனது வாழ்நாளின் எஞ்சிய காலத்தை உதுமானியப் பேரரசின் சிறைவாசத்திலேயே கழித்தார். இவரது போதனைகள் ஒற்றுமை, சமயப் புதுப்பித்தல் ஆகிய அடிப்படைக் கொள்கைகளை மையமாகக் கொண்டிருந்தன; இப்போதனைகள் தனிமனித ஒழுக்கம், ஆன்மீக முன்னேற்றம் முதல் உலகளாவிய நிர்வாகம் வரையிலான பல்வேறு பரப்புகளை உள்ளடக்கியிருந்தன.^[1]

பகாவுல்லா முறையான கல்வி இல்லாமல் வளர்க்கப்பட்டார், ஆனால் இவர் நன்கு படித்தவராகவும், ஆழ்ந்த மதப்பற்றுள்ளவராகவும் இருந்தார். இவரது குடும்பம் கணிசமான செல்வம் உடையதாக இருந்தது, 22 வயதில் அரசுப் பதவியை நிராகரித்து, அதற்குப் பதிலாக குடும்பச் சொத்துக்களை நிர்வகித்து, தொண்டு நிறுவனங்களுக்கு நேரத்தையும் பணத்தையும் நன்கொடையாக வழங்கினார்.^[2] 27 வயதில் அவர் பாபின் கூற்றை ஏற்றுக்கொண்டு, இசுலாமிய சட்டத்தை ரத்து செய்வதை ஆதரித்த புதிய மத இயக்கத்தின் மிகவும் வெளிப்படையான ஆதரவாளர்களில் ஒருவரானார், இது கடுமையான எதிர்ப்பை ஈர்த்தது.^[3] 33-ஆவது வயதில், அந்த இயக்கத்தை ஒழிப்பதற்கான அரசாங்க முயற்சியின் போது, பஹாவுல்லா இறப்பிலிருந்து மயிரிழையில் தப்பித்தார், அவரது சொத்துக்கள் பறிமுதல் செய்யப்பட்டு, ஈரானிலிருந்து நாடுகடத்தப்பட்டார். வெளியேறுவதற்கு சற்று முன்பு, சியா-சால் சிறையில் அடைக்கப்பட்டிருந்தபோது, பஹாவுல்லா தனது தெய்வீகப் பணியின் தொடக்கத்தைக் குறிக்கும் கடவுளிடமிருந்து வெளிப்பாடுகளைப் பெற்றதாகக் கூறினார்.^[4] ஈராக்கில் குடியேறிய பிறகு, பஹாவுல்லா மீண்டும் ஈரானிய அதிகாரிகளின் கோபத்திற்கு ஆளானார். அதனால், அவரை இன்னும் தொலைவான இடத்திற்கு மாற்றுமாறு உதுமானிய அரசாங்கத்திடம் அவர்கள் கோரிக்கை விடுத்தனர். அவர் கான்ஸ்டாண்டிநோபிளில் பல மாதங்கள் கழித்தார். அங்கு அதிகாரிகள் அவரது மதக் கொள்கைகளுக்கு விரோதப் போக்கைக் கடைப்பிடித்து, அவரை எடிர்னேயில் நான்கு ஆண்டுகள் வீட்டுக் காவலில் வைத்தனர். அதனைத் தொடர்ந்து, அக்கா எனும் சிறை நகரத்தில் இரண்டு ஆண்டுகள் கடுங்காவல் தண்டனை விதிக்கப்பட்டது. அவரது இறுதி ஆண்டுகள் அக்காவை சுற்றியுள்ள பகுதிகளில் ஒப்பீட்டளவில் சுதந்திரமாகக் கழிக்கப்படும் வரை, அவரது கட்டுப்பாடுகள் படிப்படியாகத் தளர்த்தப்பட்டன.

பஹாவுல்லா குறைந்தது 1,500 கடிதங்களை எழுதினார், அவற்றில் சில புத்தக அளவு கொண்டவை, அவை குறைந்தது 802 மொழிகளில் மொழிபெயர்க்கப்பட்டுள்ளன.^[5] மறைக்கப்பட்ட வார்த்தைகள், கிதாப்-இ-இகான் மற்றும் கிதாப்-இ-அக்தாஸ் ஆகியவை சில குறிப்பிடத்தக்க எடுத்துக்காட்டுகளாகும். சில போதனைகள் கடவுளின் தன்மை, ஆன்மாவின் முன்னேற்றம் பற்றி பேசுகின்றன, மற்றவை சமூகத்தின் தேவைகள், அவரது பின்பற்றுபவர்களின் மதக் கடமைகள் அல்லது மதத்தைப் பரப்பும் பகாய் நிறுவனங்களின் அமைப்பு பற்றி பேசுகின்றன.^[6] அவர் மனிதர்களை அடிப்படையில் ஆன்மீக உயிரினங்களாகக் கருதினார், தனிநபர்கள் தெய்வீக நற்பண்புகளை வளர்த்து, சமூகத்தின் பொருள் மற்றும் ஆன்மீக முன்னேற்றத்தை மேலும் வளர்க்குமாறு அழைப்பு விடுத்தார்.^[7]

பஹாவுல்லா 1892 இல் அக்கா அருகே இறந்தார். அவரது அடக்கத்தலம், பகாய்கள் என்று அழைக்கப்படும் அவரது பின்பற்றுபவர்களுக்கான புனித யாத்திரைத் தலமாகும். இவர்கள் இப்போது 236 நாடுகளிலும் ஆள்புலங்களிலும் வசிக்கின்றனர், இவர்களின் எண்ணிக்கை 5 முதல் 8 மில்லியன் வரை உள்ளது. பகாய்கள், புத்தர், இயேசு அல்லது முகம்மது போன்ற மற்றவர்களுக்குப் பிறகு பஹாவுல்லாவைக் கடவுளின் வெளிப்பாடாகக் கருதுகின்றனர்.^[8]

பெயர், பதவி மற்றும் புகைப்படங்கள்

பஹாவுல்லாவின் இயற்பெயர் உசைன்-அலி; 'நூர்' மாகாணத்தைச் சேர்ந்த ஒரு உயர்குடியினரின் மகனாக இருந்ததால், இவர் 'மீர்சா உசைன்-அலி நூரி' (பாரசீகம்: میرزا حسین‌علی نوری) என்ற பெயரில் அறியப்பட்டார். 1848-ஆம் ஆண்டில், கடவுளைப் போற்றும் விதமாக, இவர் 'பஹா' (بهاء) — அரபு மொழியில் இதற்கு "மாட்சிமை" அல்லது "பேரொளி" என்று பொருள் — அல்லது 'பஹாவுல்லா' (அரபு: بَهاءُالله) ஆகிய பட்டங்களை ஏற்றுக்கொண்டார்.

பகாய் சமயத்தைச் சார்ந்த பல குறியீடுகளும் சொற்றொடர்களும், 'பஹா' எனும் சொல்லிலிருந்தே தங்கள் முக்கியத்துவத்தைப் பெறுகின்றன. உதாரணமாக, ஒன்பது முனைகள் கொண்ட நட்சத்திரம் அல்லது ஒன்பது பக்கங்களைக் கொண்ட ஆலயங்கள் ஆகியவை, ஒரு குறிப்பிட்ட எண் கணித முறைமையின்படி (b=2, h=5, á=1, ʼ=1) 'பஹா' எனும் சொல்லுக்குரிய எண் மதிப்பைச் சுட்டிக்காட்டுகின்றன; 'பஹாய்' எனும் சொல் 'பஹா'வின் ஒரு பின்பற்றுபவரைக் குறிக்கிறது; மேலும், பஹாவுல்லாவிடம் தான் கொண்ட அடிமைத்துவத்தை வெளிப்படுத்தும் விதமாகவே, அவரது மகனான 'அப்துல்-பஹா' (பஹாவின் சேவகர்) என்பவர் தனக்கான அப்பெயரைத் தேர்ந்தெடுத்துக்கொண்டார்.

1930-களில், பகாய்கள் அரபு மொழியை ரோமன் எழுத்துருவில் துல்லியமாகப் பிரதிபலிக்கும் ஒரு சீரான ஒலிபெயர்ப்பு முறையை ஏற்றுக்கொண்டனர். குறியீடுகள் (diacritical marks) இல்லாத உயிரெழுத்துக்கள் குறில் ஓசையுடையவை; குறியீடுகள் கொண்டவை நெடில் ஓசையுடையவை. அவரது பெயர் நான்கு அசைகளாக உச்சரிக்கப்படுகிறது: 'Ba' (bat என்பதில் வருவது போல); 'há' (hard என்பதில் வருவது போல); "Bahá" என்பதற்குப் பின் வரும் ஒற்றை மேற்கோள் குறி போன்ற அடையாளம், அரபு மொழியின் 'ஹம்ஸா' (hamza) எனும் எழுத்தைக் குறிக்கிறது—இது தொண்டை அடைப்பு ஓசையை (glottal stop) உணர்த்துகிறது; 'u'l' (old என்பதில் வருவது போல—இங்குள்ள ஒற்றை மேற்கோள் குறி ஒரு சுருக்கத்தைக் குறிக்கிறது, அது உச்சரிக்கப்படுவதில்லை); மற்றும் 'láh' (law என்பதில் வருவது போல).^[6]

குறியீடுகளுடனோ அல்லது குறியீடுகள் இல்லாமலோ, இப்பெயரின் பொதுவான ஒலிபெயர்ப்புகளில் பஹாவுல்லா, பஹா அல்லாஹ் ஆகியவை அடங்கும்.

பஹாவுல்லாவின் இரண்டு புகைப்படங்கள் மட்டுமே அறியப்படுகின்றன; இவை இரண்டுமே அட்ரியானோப்பிளில் எடுக்கப்பட்டவை. பகாய்கள், பஹாவுல்லாவின் புகைப்படங்களையோ அல்லது உருவப்படங்களையோ பொது இடங்களிலோ அல்லது தங்கள் வீடுகளிலோ காட்சிப்படுத்துவதைத் தவிர்க்கின்றனர்; மேலும், பிறரும் புத்தகங்களிலும் இணையதளங்களிளிலும் அவற்றை வெளியிடுவதைத் தவிர்க்க வேண்டும் என்றும் அவர்கள் விரும்புகின்றனர்.^[9] பகாய் யாத்திரையின் ஒரு பகுதியாக, பகாய்கள் சர்வதேச ஆவணக் காப்பகக் கட்டிடத்திற்குச் செல்லும்போது, அந்த இரண்டு புகைப்படங்களில் ஒன்று அவர்களுக்குக் காண்பிக்கப்படுகிறது;^[10] மேலும், மிகவும் முக்கியத்துவம் வாய்ந்த சில சிறப்பு நிகழ்வுகளின்போதும் இது காட்சிப்படுத்தப்படலாம். மற்றொன்று, வில்லியம் மில்லர் என்பவர் 1974-ஆம் ஆண்டில் பகாய் சமயத்திற்கு எதிராக எழுதிய ஒரு விமர்சன நூலில் மறுபதிப்பு செய்திருந்த படமாகும்.^[11]

ஈரானில் தொடக்ககால வாழ்க்கை

பஹாவுல்லா 1817 நவம்பர் 12 ஆம் தேதி, ஈரானின் தெகுரான் நகரில் பிறந்தார். பகாய் எழுத்தாளர்கள் அவரது வம்சாவளியை, ஆபிரகாமின் இரு மனைவியரான கெத்துரா^[12], சாராள் ஆகியோர் வழியாகவும், சரத்துஸ்தர்^[13] வழியாகவும், தாவீதின் தந்தையான ஜெசி^[14] வழியாகவும், சசானியப் பேரரசின் கடைசி மன்னரான மூன்றாம் யாஸ்தெகர்து^[15] வழியாகவும் கண்டறிகின்றனர். அவரது தாயார் கதிஜா கானும்^[16] ஆவார்; தந்தை மிர்சா அப்பாஸ் நூரி (இவர் 'மிர்ஸா புசூர்க்'^[15] என அழைக்கப்பட்டார்), பத்-அலி ஷா கஜாரின் பன்னிரண்டாவது மகனான இமாம்-விர்தி மிர்சாவுக்கு அமைச்சராகப் பணியாற்றினார்.

பஹாவுல்லா, 1835 ஆம் ஆண்டு தெகுரானில், ஒரு உயர்குடிப் பிரமுகரின் மகளான ஆசியா கானும் என்பவரைத் திருமணம் செய்துகொண்டார்; அப்போது அவருக்கு வயது 18, அவருக்குத் துணையாகிய ஆசியா கானுமுக்கு வயது 15.^[10]^[a] தனது இருபதுகளின் முற்பகுதியில், பஹாவுல்லா தனது உயர்குடிப் பின்னணியின் மூலம் தனக்குக் கிடைத்த சிறப்புரிமைகள் நிறைந்த வாழ்க்கையைத் துறந்தார்; அதற்கு மாறாக, தனது நேரத்தையும் வளங்களையும் பல்வேறு அறப்பணிகளுக்காக அர்ப்பணித்தார். இப்பணிகள் அவருக்கு "ஏழைகளின் தந்தை" என்ற புகழை ஈட்டித் தந்தன.^[3]

பாபின் அங்கீகாரம்

ஷிராஸைச் சேர்ந்த 24 வயதான வணிகரான பாப், மே 1844 இல், இஸ்லாத்தின் வாக்குறுதியளிக்கப்பட்ட மீட்பர் (காயிம் அல்லது மஹ்தி) மட்டுமல்ல, மோசஸ், இயேசு மற்றும் முஹம்மது போன்ற கடவுளின் புதிய தீர்க்கதரிசியும் தாமே என்று கூறி பெர்சியாவை பரபரப்பில் ஆழ்த்தினார்.^[18]^[19] அவரது அசல் பெயர் அலி முஹம்மது, பின்னர் அவர் பாப் (அதாவது 'வாயில்') என்ற பட்டத்தை ஏற்றுக்கொண்டார், இது அவர் ஆன்மீக "தெய்வீக அறிவிற்கான வாயில்" என்பதையும், மேலும் கடவுளால் அனுப்பப்பட்ட ஒரு பெரிய கல்வியாளருக்கான உடனடி வருகைக்கு அவர் வழி தயாரித்து வருவதையும் குறிக்கிறது.^[19]^[11]

முல்லா ஹுசைனிடம்^[b] தனது ஆன்மீகத் தூதுப்பணியை அறிவித்த சிறிது காலத்திலேயே, கடவுள் தனக்கு வழிகாட்டும் ஒருவரிடம் சேர்ப்பதற்காக, ஒரு சிறப்புப் பலகையை^[c] முல்லா ஹுசைன் மூலம் தெஹ்ரானுக்கு அனுப்பினார் பாப். ஒரு அறிமுகத்தின் வாயிலாக பஹாவுல்லாவைப் பற்றி அறிந்துகொண்ட முல்லா ஹுசைன், அந்தப் பலகை பஹாவுல்லாவைச் சென்றடைவதற்கான ஏற்பாடுகளைச் செய்யத் தூண்டப்பட்டார்—முல்லா ஹுசைன் இது குறித்து பாப்பிற்கு எழுதியபோது, இச்செய்தி அவருக்குப் பெருமகிழ்ச்சியை அளித்தது.^[12] பஹாவுல்லா தனது 27-வது வயதில் அந்தப் பலகையைப் பெற்றுக்கொண்டார்; அவர் உடனடியாக பாப்பின் செய்தியில் பொதிந்துள்ள உண்மையை ஏற்றுக்கொண்டு, அதனைப் பிறருடன் பகிர்ந்துகொள்ள முன்வந்தார்.^[10] தனது சொந்த மாகாணமான நூரில், ஒரு முக்கிய உள்ளூர் பிரமுகராக பஹாவுல்லா பெற்றிருந்த நற்பெயர், பாபி சமயத்தைப் போதிப்பதற்கு அவருக்குப் பல வாய்ப்புகளை ஏற்படுத்தித் தந்தது; மேலும் அவரது பயணங்கள், முஸ்லிம் மதகுருமார்கள் உட்படப் பலரை இந்தப் புதிய சமயத்தின்பால் ஈர்த்தன.^[21] தெஹ்ரானில் அமைந்திருந்த அவரது இல்லம் சமயச் செயல்பாடுகளுக்கான ஒரு மையமாகத் திகழ்ந்தது; மேலும் அவர் இச்சமயத்திற்குத் தாராளமாக நிதியுதவியும் அளித்து வந்தார்.^[13] 1848-ஆம் ஆண்டின் கோடைக்காலத்தில், கோராசான் மாகாணத்திலுள்ள பதாஷ்ட் நகரில் நடைபெற்ற ஒரு கூட்டத்தில் பஹாவுல்லா கலந்துகொண்டதுடன்,^[22] அதனை ஏற்று நடத்தியும் கொடுத்தார்; இக்கூட்டத்தில் 84^[23] பாபி சீடர்கள் 22 நாட்களுக்கு ஒன்றுகூடி விவாதித்தனர். அக்கூட்டத்தில், இஸ்லாமியச் சட்டங்களைப் (பெரும்பாலான தொடக்ககால பாபிகளின்^[d] சமய மரபாக அது விளங்கியது) தொடர்ந்து கடைப்பிடிக்க விரும்பியவர்களுக்கும், பாப் ஒரு புதிய சமய ஒழுங்கினைத் தோற்றுவித்துள்ளார் என்று நம்பியவர்களுக்கும் இடையே வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க விவாதங்கள் நடைபெற்றன. பிந்தைய தரப்பினரின் கண்ணோட்டத்தை ஏற்றுக்கொள்வதில் ஒருமித்த கருத்தை ஏற்படுத்துவதில் பஹாவுல்லா முக்கியப் பங்காற்றினார்.^[29] பதாஷ்ட் நகரில் நடைபெற்ற இக்கூட்டத்தில்தான் மிர்ஸா ஹுசைன்-அலி நூரி 'பஹா'^[14] எனும் பெயரைச் சூட்டிக்கொண்டார்; மேலும் அக்கூட்டத்தில் கலந்துகொண்டிருந்த மற்ற அனைவருக்கும் புதிய ஆன்மீகப் பெயர்களையும் அவர் வழங்கினார். அதன்பிறகு, பாப் அவர்களுக்கு அனுப்பிய பலகைகளில் அப்பெயர்களையே குறிப்பிட்டு அழைத்தார்.^[30]^[e] பாப்பின் மிக முக்கியமான பெண் சீடரான தாஹிரா, அக்கூட்டத்திற்குப் பிறகு கைது செய்யப்பட்டபோது, அவரைப் பாதுகாப்பதற்காக பஹாவுல்லா தலையிட்டு உதவினார். அதன் விளைவாக, அவரும் தற்காலிகமாகச் சிறைவைக்கப்பட்டு, 'பாஸ்டினாடோ' (கால்களில் பிரம்பால் அடிக்கும் தண்டனை) எனும் தண்டனைக்கு உள்ளாக்கப்பட்டார்.^[15]

பாபி மதம் பெர்சியா முழுவதும் விரைவாகப் பரவி, ஏராளமான பின்பற்றுபவர்களை ஈர்த்தது. இது, சபையினரையும் அதனுடன் தொடர்புடைய நன்மைகளையும் இழக்க நேரிடும் என்று அஞ்சிய இஸ்லாமிய மதகுருமார்கள் மற்றும் பாபி சமூகத்தின் வளர்ந்து வரும் செல்வாக்கிற்கு அஞ்சிய சிவில் அதிகாரிகள் ஆகிய இரு தரப்பினரிடமிருந்தும் பரவலான எதிர்ப்பைத் தூண்டியது,^[16] இதன் விளைவாக, இடைவிடாத துன்புறுத்தல் நடவடிக்கைகளில் ஆயிரக்கணக்கான பாபிகள் கொல்லப்பட்டனர். ஜூலை 1850 இல், பாப் தனது 30 வயதில் தப்ரிஸில் துப்பாக்கிச் சூட்டுக் குழுவால் தூக்கிலிடப்பட்டார்.^[31]

தனது போதனைகளில், பாப் தன்னை கடவுளின் இரண்டு வெளிப்பாடுகளில் முதலாவதாக அடையாளப்படுத்துகிறார். மனிதகுலம் முதிர்ச்சியடைவதைக் குறிக்கும் நீடித்த அமைதியைக் கொண்டுவர படைப்பாளர் அவரை அனுப்பினார் - அப்போது எல்லா மக்களும் ஒரே மனிதக் குடும்பமாக ஒற்றுமையாக வாழ்வார்கள்.^[32] பாபின் போதனைகள் "நாடுகளின் ஒற்றுமை, மதங்களின் சகோதரத்துவம், அனைத்து மக்களின் சம உரிமைகள், மற்றும் இரக்கமுள்ள, கலந்தாலோசிக்கும், சகிப்புத்தன்மையுள்ள, ஜனநாயக, ஒழுக்கமான உலக ஒழுங்கு ஆகியவற்றால் வகைப்படுத்தப்படும் ஒரு சமூகத்தை இறுதியில் நிறுவுவதற்கு" அடித்தளத்தை அமைத்தன என்று பஹாய்கள் கருதுகின்றனர்.^[33] பாபின் போதனைகள் முழுவதும் "கடவுள் வெளிப்படுத்துபவர்" பற்றிய குறிப்புகள் பின்னிப் பிணைந்துள்ளன,^[34] அவருக்காகவே அவர் வழியைத் தயாரித்துக் கொண்டிருந்தார். எண்ணற்ற தீர்க்கதரிசனங்களில், தனது எதிர்பார்க்கப்பட்ட தியாகத்திற்குப் பிறகு அடுத்த தெய்வீகக் கல்வியாளர் தோன்றுவார் என்று பாப் கூறினார்.^[35] தனது முக்கிய படைப்புகளில் ஒன்றில், பாப் கூறினார்: "பஹாவுல்லாவின் ஒழுங்கின் மீது தனது பார்வையை நிலைநிறுத்தி, தனது இறைவனுக்கு நன்றி செலுத்துபவருக்கு நன்மையே."^[36]

கைது மற்றும் சிறைவாசம்

பாப் (Báb) தூக்கிலிடப்படுவதற்கு முன்னும் பின்னும் நிகழ்ந்த சம்பவங்கள், பாபிகளுக்கு (Bábís) மிகவும் கொந்தளிப்பானவையாக அமைந்தன. முஸ்லிம் தலைவர்கள் வெறிபிடித்த கும்பல்களைத் தூண்டிவிட்டு பாபிகளுக்கு எதிராக வன்முறையை ஏவியபோது, பல பாபிகள்—தாக்குதல் தொடுத்தவர்களுக்கு எதிராகத் தாங்களாகவே முற்பட்டுத் தாக்குதல் நடத்த மறுத்தபோதிலும்—தங்களைப் பாதுகாத்துக்கொள்ள சில நடவடிக்கைகளை மேற்கொண்டனர்^[37]; ஆயினும், பெரும்பாலும் அவர்கள் படுகொலை செய்யப்படுவதிலேயே முடிந்தது. 1852 ஆம் ஆண்டு ஆகஸ்ட் 15 அன்று, பாப் மற்றும் அவரது முதன்மைச் சீடர்கள் கொல்லப்பட்டதற்குப் பழிவாங்கும் விதமாக, இரண்டு பாபி இளைஞர்கள் ஈரானிய மன்னரைக் கொலை செய்ய முயற்சித்தனர். நசிருத்தீன் ஷா (Nasiri'd-Din Shah) ஒரு பொதுச் சாலையில் கடந்து சென்றுகொண்டிருந்தபோது, அந்த இரு இளைஞர்களும் மன்னரை வழிமறித்து, அவர் மீது துப்பாக்கியால் சுட்டனர். மன்னர் எவ்விதப் பெரிய காயமும் இன்றித் தப்பித்தார்; ஆனால், இந்தச் சம்பவம் பாபிகளுக்கு எதிரான ஒடுக்குமுறையைத் தீவிரப்படுத்தியது—அது கடந்தகால நிகழ்வுகளை விடப் பன்மடங்கு கொடுமையானதாக அமைந்தது^[38].

குற்றமிழைத்த அந்த இரு இளைஞர்களும் தனித்தே செயல்பட்டனர் என்று விசாரணைகள் மூலம் தெரியவந்தபோதிலும், ஒரு "பயங்கர ஆட்சி"^[39] கட்டவிழ்த்து விடப்பட்டது. அரசாங்க அமைச்சர்கள், பஹாவுல்லா உட்பட, அறியப்பட்ட அல்லது சந்தேகிக்கப்பட்ட பாபிகளை ஒட்டுமொத்தமாகத் தண்டிப்பதில் ஒருவருக்கொருவர் போட்டியிட்டதன் விளைவாக, அதே ஆண்டில் குறைந்தது 10,000 பாபிகள் கொல்லப்பட்டனர்^[40]. பாபி இயக்கத்திற்குத் தான் அளித்த ஆதரவிற்காகப் பெரிதும் அறியப்பட்ட பஹாவுல்லா , கைது செய்யப்பட்டு, தெஹ்ரானில் உள்ள நிலத்தடிச் சிறையான 'சியாஹ்-சால்' (Síyáh-Chál)-இல் அடைக்கப்பட்டார்; அங்கு அவர் கனத்த சங்கிலிகளால் பிணைக்கப்பட்டார்—அச்சங்கிலிகள் அவரது உடலில் வாழ்நாள் முழுவதும் மறையாத வடுக்களை ஏற்படுத்தின. பஹாவுல்லா வைத் தூக்கிலிடுவதற்கான நியாயங்களைக் கண்டறியும் முயற்சியில் மன்னரின் தாயாரும், மன்னரின் நன்மதிப்பைப் பெறத் துடித்த அதிகாரிகளும் ஈடுபட்டிருந்த அந்த நான்கு மாத காலமும், பஹாவுல்லா அந்தச் சிறையிலேயே அடைத்து வைக்கப்பட்டிருந்தார்^[41].

இறைவெளிப்பாடு

சியாஹ்-சால் (Síyáh-Chál) சிறையில் அடைக்கப்பட்டிருந்த காலத்தில், தனக்குப் பல ஆன்மீக அனுபவங்கள் ஏற்பட்டதாக பஹாவுல்லா குறிப்பிடுகிறார்; அந்த அனுபவங்களின் வாயிலாகவே, கடவுளின் வெளிப்பாடாகவும், 'பாப்' (Báb) அவர்களால் முன்னறிவிக்கப்பட்ட 'வாக்குறுதியளிக்கப்பட்டவராகவும்' (Promised One) திகழும் தனது இறைப்பணியை அவர் உணர்ந்துகொண்டார்.^[4] பஹாவுல்லாவின் இந்த ஆன்மீகப் பணியின் தொடக்கத்தை, "கடவுள் யாரை வெளிப்படுத்துவாரோ" (Him whom God shall make manifest) என்பது குறித்து பாப் அவர்கள் கூறிய முன்னறிவிப்புகளின் நிறைவேற்றத்தின் தொடக்கமாக பஹாய்கள் கருதுகின்றனர்.^[42] பாப் மற்றும் பஹாவுல்லா ஆகிய இருவரின் இறைவெளிப்பாடுகளும் "பிரிக்க முடியாத" தன்மையையும் ஒற்றுமையையும் கொண்டிருப்பதாலேயே^[34]^[43], இவ்விரு சமயங்களையும் பஹாய்கள் ஒரே முழுமையான சமய அமைப்பாகக் கருதுகின்றனர்; மேலும், இதே காரணத்தினாலேயே, 1844-ஆம் ஆண்டில் பாப் அவர்கள் வெளியிட்ட பிரகடனமே பஹாய் சமயத்தின் தொடக்க நாளாகக் கருதப்படுகிறது.^{[சான்று தேவை]}

பாரசீகத்திலிருந்து நாடு கடத்தப்படல்

பஹாவுல்லாவின் கடவுச்சீட்டு (Passport), ஜனவரி 1853 தேதியிட்டது ஷா மன்னரின் உயிருக்கு ஆபத்தை விளைவிக்கும் முயற்சியில் பஹாவுல்லாவிற்கு எவ்விதத் தொடர்பும் இல்லை என்பது எவ்வித ஐயத்திற்கும் இடமின்றி நிரூபிக்கப்பட்டபோது,^[40] ஷா மன்னர் அவரை விடுதலை செய்ய இறுதியாக ஒப்புக்கொண்டார்; இருப்பினும், பஹாவுல்லா பாரசீக நாட்டிலிருந்து நிரந்தரமாக நாடு கடத்தப்பட வேண்டும் என்றும் அவர் ஆணை பிறப்பித்தார்.^[44] தனது பரந்த சொத்துக்களையும் செல்வத்தையும் இழந்த நிலையில், ஜனவரி 1853-ஆம் ஆண்டின் மிகக் கடுமையான குளிர்காலத்தில், பஹாவுல்லா குடும்பத்தினருடன் இணைந்து பாக்தாத் நகரை நோக்கி மூன்று மாதப் பயணத்தை மேற்கொண்டார்; இதன் மூலம், ஒட்டோமான் பேரரசின் ஆட்சிக்குட்பட்ட நிலப்பரப்புகளில், தனது வாழ்நாள் முழுவதும் நீடித்த ஒரு நாடு கடத்தல் வாழ்க்கை அவருக்குத் தொடங்கியது.^[45]

நாடுகடத்தப்பட்ட வாழ்க்கை

பாக்தாத்

பாக்தாத்தில் குடியேறியதும், பாரசீகத்தில் துன்புறுத்தப்பட்ட பாபின் பின்பற்றுபவர்களின் தளர்ந்த மனோபலத்தை ஊக்குவிக்கவும் புத்துயிர் அளிக்கவும் பஹாவுல்லா தகவல் தொடர்பாளர்களையும் ஆசிரியர்களையும் அனுப்பத் தொடங்கினார். காலப்போக்கில், பஹாவுல்லாவுக்கு அருகில் இருப்பதற்காக பல பாபிகள் பாக்தாத்திற்கு குடிபெயர்ந்தனர். இவர்களில் ஒருவர் மிர்சா யஹ்யா, பின்னர் சுப்-இ-அசல் என்று அறியப்பட்டார். இவர் பஹாவுல்லாவை விட 13 வயது இளையவரான அவரது ஒன்றுவிட்ட சகோதரர் ஆவார். இவர் பஹாவுல்லாவைப் பின்பற்றி பாபி மதத்தில் இணைந்தார், மேலும் அதன் சார்பாக சில ஆரம்பகால பயணங்களில் அவருடன் சென்றார். அவர்களின் தந்தையின் மரணத்திற்குப் பிறகு, யஹ்யாவின் கல்வி மற்றும் பராமரிப்பு பெரும்பாலும் பஹாவுல்லாவால் மேற்பார்வையிடப்பட்டது.^[46] சியா-சால் சிறையில் பஹாவுல்லா இருந்தபோது யஹ்யா தலைமறைவானார்,^[47] ஆனால் பஹாவுல்லா ஒட்டோமான் ஈராக்கிற்கு நாடுகடத்தப்பட்ட பிறகு யஹ்யா மாறுவேடத்தில் ஈரானை விட்டு வெளியேறி பாக்தாத் சென்றார்.^[48]

ஒரு காலகட்டத்தில், பாக்தாத்தில் பஹாவுல்லாவின் செயலாளராக யஹ்யா பணியாற்றினார்; ஆனால், பாபி சமயத்தினர் பஹாவுல்லா மீது காட்டி வந்த பெருகிவரும் நன்மதிப்பைக் கண்டு ஏற்பட்ட பொறாமை, யஹ்யாவை பாபி சமயத்தின் தலைமைப் பொறுப்பைக் கைப்பற்றத் தூண்டியது.^[49]^[50] பாபி சமயத்தினரிடையே தன்னை உயர்த்திக்கொள்ளும் முயற்சியாக, யஹ்யாவும் அவருக்கு ஆதரவான சிலரும், பாப் (Báb) சில ஆண்டுகளுக்கு முன்பு—யஹ்யா இன்னும் பதின்ம வயதினராக இருந்தபோது—எழுதிய ஒரு கடிதத்தை மேற்கோள் காட்டினர்.^[46]^[51] அக்கடிதத்தில், "கடவுள் வெளிப்படுத்தவிருப்பவர்" (Him whom God shall make manifest) தோன்றும் வரை, யஹ்யா பெயரளவிலான தலைவராக இருப்பார் என்று குறிப்பிடப்பட்டிருந்தது. அக்கடிதத்தின் மூலம், பாப்-இன் வாரிசாகவோ அல்லது பிரதிநிதியாகவோ (vicegerent) தான் உண்மையில் நியமிக்கப்பட்டிருப்பதாக யஹ்யா உரிமை கோரினார். ஆனால், பாபி சமயத்தில் ஆழ்ந்த அறிவுடையோர் யஹ்யாவின் இந்தத் துணிச்சலான கோரிக்கையை உடனடியாக நிராகரித்தனர்; ஏனெனில், அவர் மேற்கோள் காட்டிய கடிதம் அத்தகைய உயரிய அந்தஸ்து எதையும் சுட்டிக்காட்டவில்லை; மேலும், பாப்-இன் பிற எழுத்துக்கள் அவரது சமயத்திலிருந்து "வாரிசுரிமை அல்லது பிரதிநிதித்துவ முறைமையையே முற்றிலுமாக நீக்கிவிட்டிருந்தன" என்பதே அதற்கான முக்கியக் காரணமாகும்.^[52] வாக்குறுதியளிக்கப்பட்டவர் (Promised One) தோன்றும் வரை, வேறு எவருடைய வார்த்தைகளும் நம்பிக்கையாளர்கள் மீது கட்டுப்படுத்தும் தன்மையைக் கொண்டிருக்காது என்றும் பாப் திட்டவட்டமாக அறிவித்திருந்தார்.^[52] பாபி சமயத்தையோ அல்லது தற்போது தான் தலைமை தாங்கப்போவதாக உரிமை கோரும் பாபி சமயத்தினரின் உயிர்களையோ பாதுகாப்பதற்காக யஹ்யா இதுவரை எவ்வித நடவடிக்கையும் எடுத்திராத நிலையில், அவரது உள்நோக்கங்கள் குறித்துப் பிறர் கேள்வியெழுப்பினர்.^[53]^[54] தனது முயற்சியை வலுப்படுத்தும் பொருட்டு, யஹ்யா அதே சமயத்தில் பஹாவுல்லா மீது அவதூறுகளையும் பொய்யான குற்றச்சாட்டுகளையும் பரப்பி, அவரை இழிவுபடுத்தவும் முயன்றார்; இது பாக்தாத் சமூகத்தில் வாழ்ந்த பாபி சமயத்தினரிடையே பெரும் சலசலப்பையும் உணர்ச்சிப் பெருக்கையும் ஏற்படுத்தியது.

ஒட்டோமான் ஈராக்கிற்குப் புறப்படுதல்

யஹ்யாவுடன் முரண்படுவதையோ அல்லது "ஏற்கனவே மனச்சோர்வுற்றிருந்த பாபி சமூகத்தின் ஒற்றுமையையும் இருப்பையும் ஆபத்திற்குள்ளாக்கும்" எதையும் செய்வதையோ தவிர்த்து,^[55] பஹாவுல்லா தனது குடும்பத்தினரைத் தனது சகோதரர் மிர்ஸா மூஸாவின் பொறுப்பில் ஒப்படைத்தார். பின்னர், யாருக்கும் முன்னறிவிப்பின்றி, 1854 ஆம் ஆண்டு ஏப்ரல் 10 ஆம் தேதி பாக்தாத்திலிருந்து புறப்பட்டு, ஈராக்கிலுள்ள சுலைமானியா நகருக்கு அருகிலுள்ள வடக்குப் பகுதி மலைகளுக்குச் சென்றார். பாபி சமூகத்திற்குள் கருத்து வேறுபாடுகளுக்கு ஒரு காரணமாக அமைவதைத் தவிர்ப்பதற்காகவே தான் விலகிச் சென்றதாக அவர் பின்னர் எழுதியுள்ளார்.^[56]^[57]

ஆரம்பத்தில் அந்த மலைப்பகுதிகளில் ஒரு துறவியாக வாழ்ந்த பஹாவுல்லா, ஒரு 'தர்வேஷ்' (துறவி) போன்ற உடையணிந்து, 'தர்வேஷ் முஹம்மது-இ-ஈரானி' என்ற பெயரைப் பயன்படுத்தினார்.^[56]^[58] சுலைமானியா நகரில், ஒரு புகழ்பெற்ற இறையியல் கல்விக்கூடத்தின் தலைவர் தற்செயலாக பஹாவுல்லாவைச் சந்திக்க நேர்ந்தது; அவர் பஹாவுல்லாவைத் தனது கல்விக்கூடத்திற்கு வருகை தருமாறு அழைப்பு விடுத்தார்.^[59] அங்கு பயின்று வந்த ஒரு மாணவர், பஹாவுல்லாவின் மிக நேர்த்தியான கையெழுத்தைக் கண்டு வியந்தார்; இது அக்கல்விக்கூடத்தின் முன்னணிப் பேராசிரியர்கள் மத்தியிலும் ஆர்வத்தைத் தூண்டியது. சிக்கலான சமயக் கோட்பாடுகள் குறித்து அவர்கள் எழுப்பிய கேள்விகளுக்குப் பஹாவுல்லா அளித்த விளக்கங்களைக் கண்டு, அவரது ஆழ்ந்த கல்விப்புலமை மற்றும் ஞானத்திற்காக அவர் விரைவிலேயே அனைவரின் பாராட்டையும் பெற்றார்.^[47] நக்ஷ்பந்திய்யா, காதிரிய்யா மற்றும் காலிதிய்யா ஆகிய ஆன்மீகப் பிரிவுகளின் தலைவர்களான ஷேக் உஸ்மான், ஷேக் அப்துர்-ரஹ்மான் மற்றும் ஷேக் இஸ்மாயில் ஆகியோர் பஹாவுல்லாவின் அறிவுரைகளை நாடி வரத் தொடங்கினர்.^[60] இத்தலைவர்களில் இரண்டாமவராகிய ஷேக் அப்துர்-ரஹ்மானை முன்னிறுத்தியே, பஹாவுல்லா தனது 'நான்கு பள்ளத்தாக்குகள்' (Four Valleys) எனும் நூலை இயற்றினார்.^[61]

பாக்தாத் பாபி சமூகத்திலிருந்து பஹாவுல்லா இல்லாத காலத்தில், மிர்சா யஹ்யாவின் உண்மையான குணம் மேலும் மேலும் தெளிவாகியது. யஹ்யா ஆன்மீக வழிகாட்டுதலை வழங்கத் தவறியதாலும், பாப் கற்பித்த உயர்ந்த தரங்களை அன்றாட வாழ்வில் வெளிப்படுத்தத் தவறியதாலும், பாபிகளின் பொது மரியாதையும் மன உறுதியும் விரைவில் சிதைந்தன. பஹாவுல்லாவையும், அவரைப் போற்றியவர்களையும் அவமதிக்கும் அவரது செயல்கள் அதிகரித்தன. அதே நேரத்தில், யஹ்யா பாபி சமயத்தைத் தனக்குப் பொருள் ரீதியாகப் பயனளிக்கவும், தனது மாயையான நிலையை உயர்த்தவும் பயன்படுத்தினார்; அந்த நோக்கங்களுக்காக, பாபின் கூற்றுகளுக்கு வெட்கக்கேடான வகையில் முரணான வழிமுறைகளைக் கையாண்டார்.^[62] அவர் குற்றச் செயல்களிலும் ஈடுபட்டார்; இதில், யஹ்யா தனது சாத்தியமான எதிரிகளாக அல்லது அத்தகைய கற்பனையான போட்டியாளர்களின் ஆதரவாளர்களாகக் கருதிய மற்ற பாபிகளைக் கொலை செய்யுமாறு பல பின்பற்றுபவர்களைத் தூண்டியதும் அடங்கும்.^[46] யஹ்யா பாரசீக ஷாவைக் கொலை செய்வதற்கான மற்றொரு முயற்சியைத் தொடங்குவதற்கான நடவடிக்கைகளையும் எடுத்தார்.^[63]^[64] ஒரு மதத் தலைவராக யஹ்யாவின் முழுமையான தோல்விகள் பெரும்பாலான பாபிகளை அவரது கூற்றுகளை நிராகரிக்க வழிவகுத்தன.^[55]

சுலைமானிய்யாவில் ஒரு 'புனிதர்' வாழ்வதாக வதந்திகள் பாக்தாத்தில் உள்ள பாபி நண்பர்களை எட்டியபோது, அது பஹாவுல்லாவாக இருக்கலாம் என்று அவர்கள் சந்தேகித்து, அவரைக் கண்டுபிடித்து சமூகத்திற்கு உதவத் திரும்புமாறு கெஞ்சும்படி அவரது உறவினர்களில் ஒருவரைக் கேட்டுக்கொண்டனர்.^[65] அவர்களின் அவசர வேண்டுகோள்களுக்கு இணங்கி, யஹ்யா ஒரு வேண்டுகோளையும் சேர்த்தார்,^[65] பஹாவுல்லா 1856 மார்ச் 19 அன்று பாக்தாத் திரும்பினார்.^[56]

பாக்தாத்திற்குத் திரும்புதல்

அடுத்த ஏழு ஆண்டுகளில், பாபி சமூகத்தை உருமாற்றும் பணியை பஹாவுல்லா மேற்கொண்டார். தனது சொந்த முன்மாதிரி மூலமாகவும், அத்துடன் பாபிகளுடனான ஊக்கமூட்டல் மற்றும் தொடர் கலந்துரையாடல்கள் மூலமாகவும், பஹாவுல்லா "பாபின் வாழ்நாளில் அச்சமூகம் எட்டியிருந்த தார்மீக மற்றும் ஆன்மீக நிலைக்கு அதனை மீட்டெடுத்தார்".^[66] புத்துயிர் பெற்ற இந்த பாபி இயக்கத்தில் இணைவதற்கு, பெருகிவரும் எண்ணிக்கையிலான மக்கள் ஈர்க்கப்பட்டனர்.^[56] ஒரு ஆன்மீக வழிகாட்டியாகவும் பாபி தலைவராகவும் பஹாவுல்லாவின் புகழ் வளர்ந்து வந்த நிலையில், மிர்ஸா யஹ்யா மட்டும் ஒதுங்கியே இருந்தார்.^[66] பாக்தாத் மற்றும் அதனைச் சுற்றியுள்ள பகுதிகளில் பஹாவுல்லாவின் நற்பெயர் பரவியதும், அவரது எழுத்துக்கள் அதிக அளவில் மக்களிடையே சென்றடைந்ததும், "[இ]ளவரசர்கள், அறிஞர்கள், மெய்ஞானிகள் மற்றும் அரசு அதிகாரிகள்" எனப் பலரை அவரைச் சந்திக்க ஈர்த்தன; இவர்களில் பலர் "ஈரானியப் பொதுவாழ்வில் முக்கியத்துவம் வாய்ந்தவர்களாக"த் திகழ்ந்தனர்.^[66]^[59] இந்த வளர்ச்சி, ஈரானிய இஸ்லாமிய மதகுருமார்களிடையே இருந்த எதிர்ப்பு சக்திகளை நிலைகுலையச் செய்ததுடன், ஈரானிய மன்னர் மற்றும் அவரது ஆலோசகர்களிடத்தில் மீண்டும் "கடும் அச்சத்தையும் சந்தேகத்தையும்" எழுப்பியது.^[66]

காண்ஸ்டாண்டிநோபிளுக்கு அழைப்பு

பஹாவுல்லாவை மீண்டும் பாரசீகத்திற்கே நாடு கடத்தும்படி பாரசீக அரசாங்கம் ஒட்டோமான் அரசாங்கத்தைக் கேட்டுக்கொண்டது; ஆனால், ஒட்டோமான் அரசாங்கம் அதற்கு மறுத்துவிட்டது.^[56] ஈரானின் எல்லைக்கு அருகிலேயே அமைந்திருந்த பாக்தாத்திலிருந்து பஹாவுல்லாவை வெளியேற்றுமாறு பாரசீகர்கள் பின்னர் ஒட்டோமான் அரசாங்கத்தை வற்புறுத்தினர். இதன் விளைவாக, ஏப்ரல் 1863-இல், சுல்தான் அப்துல் அஜிஸ் அவர்களே நேரடியாக ஒரு அழைப்பை விடுத்து, பஹாவுல்லாவை ஒட்டோமான் தலைநகரான காண்ஸ்டாண்டிநோபிளில் (தற்போதைய இஸ்தான்புல்) வந்து தங்குமாறு அழைத்தார்.^[67]

முதல் பிரகடனம்

1863-ஆம் ஆண்டு ஏப்ரல் 22-ஆம் தேதியன்று, பஹாவுல்லா பாக்தாத்திலிருந்த தனது இல்லத்திலிருந்து புறப்பட்டு, டைக்ரிஸ் நதிக்கரைக்குச் சென்றார்; அங்கிருந்து ஆற்றைக் கடந்து, மறுபுறத்தில் அமைந்திருந்த பசுமை சூழ்ந்த 'நஜிபிய்யா' பூங்காவிற்குள் நுழைந்தார். பாக்தாத்தைச் சேர்ந்த ஒரு அபிமானியார் பஹாவுல்லா வின் பயன்பாட்டிற்காக அந்தப் பூங்காவை அளித்திருந்தார்.^[f] அங்கு, பஹாவுல்லா தனது குடும்ப உறுப்பினர்களுடனும், அவருடன் பயணிக்கத் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட சில நெருங்கிய சீடர்களுடனும் பன்னிரண்டு நாட்கள் தங்கினார். அந்தப் பூங்காவிற்குள் நுழைந்ததும், பஹாவுல்லா தனது தோழர்களிடம், தாம் "கடவுள் வெளிப்படுத்தவிருக்கும் அவர்" (Him whom God shall make manifest)—அதாவது, 'பாப்' (Báb) அவர்களால் முன்னறிவிக்கப்பட்டவர்—என்று பிரகடனம் செய்தார்.^[69] மேலும், இவ்வுலகில் கடவுளின் மிகச் சமீபத்திய வெளிப்பாடாகத் திகழும் தனது இறைப்பணி தொடங்கியுள்ளதையும் அவர் அறிவித்தார்.^[59]^[70]^[g]

காண்ஸ்டாண்டிநோபிளில் தங்கியிருத்தல்

பஹாவுல்லா 1863 ஆம் ஆண்டு மே மாதம் 3 ஆம் தேதி ரித்வான் தோட்டத்திலிருந்து புறப்பட்டு, தனது குடும்பத்தினருடன் ஒட்டோமான் அரசாங்கத்தின் விருந்தினர்களாகக் காண்ஸ்டாண்டிநோபிளை நோக்கிப் பயணித்தார்.^[71]^[72] சுல்தானின் பிரதம மந்திரியான அலி பாஷாவால் இவர்களின் பாதுகாப்பிற்காக ஏற்பாடு செய்யப்பட்ட, குதிரைப்படை கொண்ட ஒரு அரசாங்கப் பாதுகாப்பு அணியும் இவர்களுடன் சென்றது.^[73] பஹாவுல்லாவுடன் பயணிக்க அனுமதி கோரிய, குறைந்தது இருபத்து நான்கு தோழர்களும் இவர்களுடன் பயணித்த மற்றவர்களில் அடங்குவர். சுல்தானின் அழைப்பில் சேர்க்கப்படாத போதிலும், மிர்ஸா யஹ்யா பயணத்தின் நடுவே இக்குழுவுடன் இணைந்துகொண்டார்.^[71]^[74] பதினைந்து வாரப் பயணத்திற்குப் பிறகு, பஹாவுல்லா 1863 ஆம் ஆண்டு ஆகஸ்ட் மாதம் 16 ஆம் தேதி ஒட்டோமான் தலைநகரை வந்தடைந்தார்.^[75] சுல்தானின் பல்வேறு அரசாங்க அமைச்சர்களும், அவருக்கு மரியாதை செலுத்த வந்த முக்கியப் பிரமுகர்களும் அவரை வரவேற்றனர். அவர் வந்திறங்கிய மறுநாள், பாரசீகத் தூதரும் அவரை வரவேற்கத் தனது பிரதிநிதிகளை அனுப்பி வைத்தார்.^[76]

அக்காலத்தில், பஹாவுல்லாவைப் போன்ற முக்கிய அரசாங்க விருந்தினர்கள், "பிரதம மந்திரியையும் பிற உயர் அதிகாரிகளையும் நேரில் சென்று சந்திப்பது" ஒரு வழக்கமாக இருந்தது; இச்சந்திப்புகளின் போது விருந்தினர்கள் சலுகைகளைக் கோருவதும், ஒப்பந்தங்களை மேற்கொள்வதும், தங்களுக்குத் தேவையான பல்வேறு வகையான அதிகாரப்பூர்வ ஆதரவுகளைப் பெற்றுக்கொள்வதும் வழக்கம். பஹாவுல்லா அவ்வாறு யாரையும் நேரில் சென்று சந்திக்காதபோது, ஒட்டோமான் நாட்டின் முன்னாள் பிரதம மந்திரியான கமல் பாஷா, அந்த வழக்கத்தை அவருக்கு நினைவூட்டினார். அதற்குப் பஹாவுல்லா அளித்த பதில் என்னவென்றால், அந்த நடைமுறை தனக்குத் தெரியும் என்றும், "ஆனால் யாரிடமும் முன்வைக்கத் தனக்கு எந்தக் கோரிக்கைகளும் இல்லை என்பதாலும், அவர்களிடமிருந்து தனக்கு எந்தச் சலுகைகளும் தேவையில்லை என்பதாலும், தான் யாரையும் நேரில் சென்று சந்திப்பதற்கு எந்தக் காரணமும் இல்லை" என்பதே ஆகும்.^[71]^[77]

பஹாவுல்லா கொண்டிருந்த சுதந்திரமான போக்கையும், அப்போதைய சூழலிலிருந்து அவர் விலகி நின்ற நிலையையும், பாரசீகத் தூதர் தனக்குச் சாதகமாகப் பயன்படுத்திக்கொண்டார்; ஒட்டோமான் அரசவையில் பஹாவுல்லாவைப் பற்றித் தீய நோக்கத்துடன் தவறாகச் சித்தரித்த அவர்,^[78] தலைநகரிலிருந்து அவரை நாடு கடத்த வேண்டும் என்றும் வலியுறுத்தினார்.^[79] இதன் விளைவாக, கான்ஸ்டான்டினோபிளுக்கு வந்த நான்கு மாதங்களுக்குள்ளாகவே, பஹாவுல்லாவையும் அவரது தோழர்களையும் அட்ரியானோபிளுக்கு (தற்போது எடிர்னே) நாடு கடத்துமாறு பிரதம மந்திரி சுல்தானுக்குப் பரிந்துரைத்தார்; ஆட்சியாளரான சுல்தானும் அப்பரிந்துரையை உடனடியாக ஏற்றுக்கொண்டார்.^[80]

எடிர்னேக்கு நாடு கடத்தப்படல்

1863 ஆம் ஆண்டு டிசம்பர் 12 ஆம் தேதி, பஹாவுல்லா தனது குடும்பத்தினருடனும் பிற தோழர்களுடனும் அட்ரியானோபிளுக்கு வந்து சேர்ந்தார். அங்கு அவர் தங்கியிருந்த நான்கரை ஆண்டுகாலமும், பாபி (Bábí) சமூகத்தினரிடையே அவரது இறைப்பணியை மேலும் விரிவுபடுத்துவதற்கும், தனது கொள்கையைப் பொதுமக்களுக்குப் பிரகடனப்படுத்துவதற்கும் ஒரு மிக முக்கியமான காலகட்டமாக அமைந்தது.^[81] அடுத்த இரண்டு ஆண்டுகளில், பஹாவுல்லா அருளிய எழுத்துக்கள் ஈரானில் இருந்த பாபி சமூகத்தினரிடையே பரவலாகப் பகிரப்பட்டன. பஹாவுல்லா தனது நம்பிக்கைக்குரிய சீடர்கள் பலரை ஈரானுக்கு அனுப்பி வைத்தார்; இதன் விளைவாக, பாபி சமூகத்தினரில் பெரும்பாலோர் அவரைத் தங்கள் சமயத்தின் தலைவராக அங்கீகரிக்கத் தொடங்கினர்.^[82]^[83]

பாபிகளுக்கு எதிரான துன்புறுத்தல்கள் இல்லாததால் தைரியம் பெற்ற மிர்சா யஹ்யா, பொதுவெளியில் தோன்றத் தொடங்கினார், இது பஹாவுல்லாவின் சமீபத்திய கூற்றுக்கு எதிரான ஒரு ஆக்ரோஷமான நிலைப்பாட்டுடன் ஒத்துப்போனது. பஹாவுல்லா தேநீருக்காக அழைக்கப்பட்டபோது, யஹ்யா தனிப்பட்ட முறையில் அவருக்கு விஷம் கொடுத்தார்.^[71] அவர் அவ்வாறு செய்ததால், ஒரு மாத காலம் நீடித்த கடுமையான நோய் ஏற்பட்டது, அது பஹாவுல்லாவுக்கு வாழ்நாள் முழுவதும் கையில் நடுக்கத்தை ஏற்படுத்தியது.^[84]^[85] நடந்ததைப் பற்றி பேச வேண்டாம் என்று பஹாவுல்லா அறிந்தவர்களுக்கு அறிவுறுத்திய போதிலும், இந்த சம்பவம் குறித்த விழிப்புணர்வு வளர்ந்து, பாபிகளிடையே வலுவான கொந்தளிப்பை ஏற்படுத்தியது. இருப்பினும், பஹாவுல்லாவின் உயிருக்கு யஹ்யா மேற்கொண்ட அடுத்தடுத்த முயற்சியே "சமூகத்தில் முன்னெப்போதும் இல்லாத ஒரு கொந்தளிப்பை" ஏற்படுத்தியது.^[86] இதில், பஹாவுல்லாவின் குளியல் உதவியாளராகப் பணியாற்றிய பாரம்பரிய முடிதிருத்துநரான உஸ்தாத் முஹம்மது-அலியி-சல்மானி சம்பந்தப்பட்டிருந்தார்.^[71]^[h] யஹ்யா திடீரென்று தன்னிடம் கருணை காட்டத் தொடங்கினார் என்றும், பின்னர் ஒரு நாள், குளியலில் பஹாவுல்லாவிற்குப் பணிவிடை செய்யும்போது அவரைக் கொலை செய்வது தங்கள் மதத்திற்கு "ஒரு பெரிய சேவையாக" இருக்கும் என்று சூசகமாகத் தெரிவித்தார் என்றும் சல்மானி கூறினார். சல்மானி மிகவும் கோபமடைந்தார், யஹ்யாவைக் கொல்வதே தனது உடனடி எண்ணமாக இருந்தது என்று கூறினார்—அவ்வாறு செய்வது பஹாவுல்லாவிற்கு அதிருப்தியை ஏற்படுத்தும் என்பதை அறிந்திருந்ததால் மட்டுமே அவர் தயங்கினார். கலக்கமடைந்த அவர், இந்தச் சம்பவத்தைப் பற்றி பஹாவுல்லாவின் நம்பிக்கைக்குரிய சகோதரரான மிர்சா மூசாவிடம் தெரிவித்தார், அவர் யஹ்யா பல ஆண்டுகளாக இதைப் பற்றி சிந்தித்து வருவதாகக் கூறி, அதைப் புறக்கணிக்குமாறு அவருக்கு அறிவுறுத்தினார்.^[88] மன வருத்தம் குறையாமல், சல்மானி இந்த விஷயத்தைப் பற்றி பஹாவுல்லாவின் மூத்த மகனான அப்துல்-பஹாவிடம் கூறினார். அவரோ, இதைப்பற்றி மற்றவர்களிடம் பேச வேண்டாம் என்று அவரிடம் கூறினார். இறுதியாக சல்மானி, பஹாவுல்லாவிடம் இந்தத் தகவலைத் தெரிவித்தார். அவரும், இதைப்பற்றி யாரிடமும் குறிப்பிட வேண்டாம் என்று கூறினார். இந்தச் சம்பவம் நடக்கும் வரை, யஹ்யா ஒரு ஒன்றுவிட்ட சகோதரராக இருந்ததாலும், பஹாவுல்லா அவரை எப்போதும் அன்போடும் அக்கறையோடும் நடத்தியதாலும், பாபி சமூகத்தில் இருந்த பெரும்பாலானோர், யஹ்யாவுக்கு ஒரு சிறப்பு மத அந்தஸ்து உண்டு என்ற அவரது கூற்றை ஏற்றுக்கொள்ளாவிட்டாலும், அவருக்கு மரியாதை காட்டினர். எனினும், சல்மானி அமைதி காக்க இயலாமல், யஹ்யா தன்னிடம் எதைக் கோரியிருந்தார் என்பதைப் பிறரிடம் வெளிப்படையாகத் தெரிவித்தபோது,^[89] யஹ்யாவின் செயல்களும் நோக்கங்களும் பாபிகள் மத்தியில் பெரும் கொந்தளிப்பை ஏற்படுத்தின.^[90]

தனது இளைய சகோதரர் ஒரு 'பாபி'யாக (Bábí) எவ்வாறு வாழ வேண்டுமோ, அவ்வாறு வாழ்வதற்கான போதிய வழிகாட்டுதலையும் வாய்ப்புகளையும் வழங்கிய பிறகும், கடந்த காலத்தில் அவர் செய்த தவறுகளுக்காக அவரைப் பலமுறை மன்னித்தும்கூட,^[91] மிர்ஸா யஹ்யாவிடம்^[84] ஒரு விஷயத்தை முறையாக அறிவிக்க வேண்டிய நேரம் வந்துவிட்டதாக பஹாவுல்லா முடிவு செய்தார். அந்த அறிவிப்பு என்னவென்றால், பஹாவுல்லாவே கடவுளின் சமீபத்திய வெளிப்பாடு என்றும், பாப் அவர்களால் முன்னறிவிக்கப்பட்ட 'வாக்குறுதியளிக்கப்பட்டவர்' (Promised One) என்றும், "கடவுள் யாரை வெளிப்படுத்துவாரோ அவரே" (Him whom God shall make manifest)^[71] என்றும் பிரகடனப்படுத்துவதாகும்—ஏனெனில், யஹ்யா பாப் அவர்களுக்கு உண்மையாக இருக்க விரும்பினால், இந்த அறிவிப்பை ஏற்று பஹாவுல்லாவிற்கு கீழ்ப்படிய வேண்டியது அவசியமாகிறது.^[i] 1866-ஆம் ஆண்டு மார்ச் மாதத் தொடக்கத்தில்^[84], பஹாவுல்லா தனது சொந்தக் கையெழுத்தில் எழுதிய ஒரு 'திருமுகத்தின்' (Tablet) வாயிலாக யஹ்யாவிடம் இந்த அறிவிப்பை வெளியிட்டார்; அந்தத் திருமுகம் பஹாவுல்லாவின் எழுத்தாளரால் யஹ்யா முன்னிலையில் உரக்க வாசிக்கப்பட்டது.^[93] தனது ஆன்மீக நிலையைத் திட்டவட்டமாகப் பிரகடனப்படுத்தியதோடு மட்டுமல்லாமல், "பாப் அவர்கள் தெளிவாக அறிவுறுத்தியிருந்தபடியே, தன்னை அங்கீகரித்து ஆதரிக்குமாறு" பஹாவுல்லா யஹ்யாவை வலியுறுத்தினார்.^[94] இதற்கு மிர்ஸா யஹ்யா அளித்த பதில் என்னவென்றால், பாப் அவர்களால் குறிப்பிடப்பட்ட அந்த 'வாக்குறுதியளிக்கப்பட்ட வெளிப்பாடு' பஹாவுல்லா அல்ல, மாறாகத் தாமேதான் என்று அவர் எதிர்வாதம் செய்தார். யஹ்யா எடுத்த இந்த நடவடிக்கையின் உடனடி விளைவாக, அட்ரியானோப்பிளில் (Adrianople) வசித்து வந்த பாபிகளில் ஏறக்குறைய அனைவரும்—அவர்கள் ஏற்கனவே பஹாவுல்லாவிடம் ஆழ்ந்த பக்தி கொண்டிருந்தவர்கள்—யஹ்யாவுடனோ அல்லது அவருக்கு ஆதரவளித்த அந்தச் சிலருடனோ இனி எவ்விதத் தொடர்பும் வைத்துக்கொள்வதில்லை என்று முடிவெடுத்தனர். இந்த நிகழ்வு குறித்த செய்திகள் பெர்சியா மற்றும் ஈராக்கில் இருந்த பாபிகளுக்கும், பாப் அவர்களின் குடும்பத்தைச் சேர்ந்த எஞ்சியிருந்த உறுப்பினர்களுக்கும் எட்டியபோது, அவர்களும் பஹாவுல்லாவிற்கு ஆதரவாக அதே போன்றதொரு பதிலையே அளித்தனர்.^[94] இவ்வாறு, ஒரு தெய்வீக நிலையைத் தனக்குரியதாகக் கோருவதற்கு யஹ்யா மேற்கொண்ட முயற்சி, அவரைப் பெரும்பாலான பாபிகளிடமிருந்து திறம்படப் பிரித்துவிட்டது; ஏனெனில், பாப் அவர்கள் தனது பின்பற்றுபவர்களுடன் செய்துகொண்ட ஒப்பந்தத்திற்கு இது முரணானதாக அமைந்தது. அந்த உடன்படிக்கையின்படி, "கடவுள் யாரை வெளிப்படுத்துவாரோ அவர்" தன்னை அறிவித்துக்கொள்ளும் போதெல்லாம், பாபிகள் அனைவரும் அவரை ஏற்றுக்கொள்வது கட்டாயமாகும் என்று விதிக்கப்பட்டிருந்தது.^[95] அக்காலகட்டம் முதல், 'வாக்குறுதியளிக்கப்பட்டவர்' குறித்து பாப் அவர்கள் வழங்கிய போதனைகளைச் சரியாகப் புரிந்துகொண்டவர்கள், தங்களை "பஹாய்கள்" —அதாவது 'பஹாவின் மக்கள்' அல்லது பஹாவுல்லாவின் பின்பற்றுபவர்கள்—என்று அழைத்துக்கொள்ளத் தொடங்கினர்.^[94]^[j]

அக்காவில் இறுதி நாடு கடத்தலும் சிறைவாசமும்

பாபிகளிலிருந்து பஹாய்களாக மாறியவர்கள் மத்தியில் தனது அனைத்து மதிப்பையும் செல்வாக்கையும் இழந்த மிர்ஸா யஹ்யா, ஒட்டோமான் அதிகாரிகளிடம் பஹாவுல்லாவின் நற்பெயருக்குக் களங்கம் விளைவிக்க மீண்டும் முயன்றார்; துருக்கிய அரசாங்கத்திற்கு எதிராக அவர் கிளர்ச்சி செய்வதாகக் குற்றம் சாட்டினார்.^[97]^[98] யஹ்யாவின் இச்செயல்கள் அரசாங்க விசாரணையைத் தூண்டின; அவ்விசாரணை பஹாவுல்லா குற்றமற்றவர் எனத் தீர்ப்பளித்தது. ஆயினும், மதரீதியான விவகாரங்கள் எதிர்காலத்தில் அமைதியின்மையை ஏற்படுத்தக்கூடும் என அஞ்சிய ஒட்டோமான் ஆட்சியாளர்கள், பஹாவுல்லா மற்றும் மிர்ஸா யஹ்யா ஆகிய இருவரையும் தங்கள் பேரரசின் தொலைதூரப் பகுதிகளில் சிறைவைக்கத் தீர்மானித்தனர்.^[99]^[97] ஜூலை 1868-இல் வெளியிடப்பட்ட ஓர் அரச ஆணை, பஹாவுல்லாவையும் அவரது குடும்பத்தினரையும், நோய்கள் மலிந்த தண்டனை முகாமான அக்காவில் ஆயுட்காலம் முழுவதும் சிறைவாசம் அனுபவிக்கத் தீர்ப்பளித்தது; இவர்களுடன் அட்ரியானோப்பிளில் வசித்த பெரும்பாலான பஹாய்களும், ஒரு சில அஸலிகளும் நாடு கடத்தப்பட்டனர்.^[k]^[100] மிர்ஸா யஹ்யாவின் சதித்திட்டங்கள் அவருக்கே சிறைவாசத்தை விளைவித்தன—ஏனெனில் அவர் ஏதோவொரு சதித்திட்டத்தில் ஈடுபட்டிருக்கலாம் எனச் சந்தேகித்த துருக்கிய அதிகாரிகள், அவரையும் அவரது குடும்பத்தினரையும், சில அஸலிகளையும், நான்கு பஹாய்களையும் சைப்ரஸ் தீவிலுள்ள ஃபாமகுஸ்டா சிறைக்கு அனுப்பினர்.^[101]^[102]^[103]^[l]

ஆகஸ்ட் 12, 1868 அன்று அட்ரியானோபிளிலிருந்து புறப்பட்ட பஹாவுல்லா மற்றும் அவரது தோழர்கள், ஆகஸ்ட் 31 அன்று அக்கா நகரை அடைந்தனர்; அங்கு அவர்கள் அந்நகரின் சிறைக் கோட்டையில் சிறைவைக்கப்பட்டனர்.^[97] அக்கா நகர மக்களிடம், புதிதாக வந்திருக்கும் இந்தச் சிறைவாசிகள் அரசுக்கும், இறைவனுக்கும், அவனது மார்க்கத்திற்கும் எதிரிகள் என்றும், இவர்களுடன் எவ்விதத் தொடர்பும் வைத்துக்கொள்வது கடுமையாகத் தடைசெய்யப்பட்டுள்ளது என்றும் அறிவிக்கப்பட்டது. அக்காவில் கழித்த முதல் சில ஆண்டுகள் மிகக் கடுமையான சூழலில் அமைந்திருந்தன; இக்காலகட்டத்தில் பல பஹாய்கள் நோய்வாய்ப்பட்டனர் (அவர்களில் மூவர் இறுதியில் உயிரிழந்தனர்).^[97] ஜூன் 1870-இல் ஒரு துயரச் சம்பவம் நிகழ்ந்தது: பஹாவுல்லாவின் 22 வயது மகன் மிர்ஸா மிஹ்தி, ஒரு மாலைப்பொழுதில் சிறைக் கட்டிடத்தின் கூரையின் மீது நடந்துசென்றவாறே இறைவேண்டனையிலும் தியானத்திலும் ஆழ்ந்திருந்தபோது, பாதுகாப்பற்ற நிலையில் இருந்த ஒரு கூரைத் துளையின் வழியாகக் கீழே விழுந்து உயிரிழந்தார்.^[104]^[105] சிறிது காலத்திற்குப் பிறகு, பஹாய் சிறைவாசிகள், சிறை அதிகாரிகள் மற்றும் உள்ளூர் மக்கள் ஆகியோருக்கிடையிலான உறவு மேம்பட்டது; இதன் விளைவாக, அவர்களது சிறைவாசச் சூழலில் தளர்வுகள் அளிக்கப்பட்டன. ஏப்ரல் 1871-இல் அக்கா நகருக்கு வருகை தந்த டாக்டர் தாமஸ் சாப்ளின் (ஜெருசலேமில் பிரிட்டிஷ் நிர்வாகத்தின் கீழ் இயங்கிய மருத்துவமனையின் இயக்குனர்), சிறைக் கோட்டையிலிருந்து வெளியேற்றப்பட்டு வேறொரு வீட்டில் குடியமர்த்தப்பட்டிருந்த பஹாவுல்லாவின் குடும்பத்தினர் வசித்த இல்லத்திற்குச் சென்று, பஹாவுல்லாவின் சார்பாக அப்துல்-பஹாவைச் சந்தித்தார். அச்சந்திப்பிற்குப் பிறகு, பஹாவுல்லா குறித்து 'தி டைம்ஸ்' (The Times) நாளிதழின் ஆசிரியருக்கு அந்த மருத்துவர் ஒரு கடிதம் அனுப்பினார்; அக்கடிதம் அக்டோபர் 5, 1871 அன்று அந்நாளிதழில் வெளியானது.^[106]^[107]^[m] இறுதியில், சுல்தானின் மறைவிற்குப் பிறகு, பஹாவுல்லா அக்கா நகரிலிருந்து வெளியேறி அருகிலுள்ள இடங்களுக்குச் செல்லவும், பின்னர் அக்கா நகருக்கு வெளியேயுள்ள பகுதிகளில் நிரந்தரமாகக் குடியிருக்கவும் அனுமதிக்கப்பட்டார். 1877 முதல் 1879 வரையிலான காலகட்டத்தில், பஹாவுல்லா 'மஸ்ரா'இ' (Mazra'ih) எனும் இல்லத்தில் வசித்தார்; இவ்வில்லம், அவர் சிறைவைக்கப்பட்டிருந்த நகரத்திலிருந்து வடக்கே சில மைல் தொலைவில் அமைந்திருந்தது.^[109]

முறையளவில் இன்னும் ஒட்டோமான் பேரரசின் கைதியாகவே கருதப்பட்டாலும், பஹாவுல்லாவின் வாழ்வின் இறுதி ஆண்டுகள் (1879–1892), அக்ரே நகருக்குச் சற்று வெளியே அமைந்துள்ள 'பஹ்ஜி மாளிகை'யில் கழிந்தன. பஹாவுல்லா தனது நேரத்தை, தனது போதனைகளை விவரிக்கும் ஏராளமான தொகுதிகளை எழுதுவதில் அர்ப்பணித்தார்; இப்படைப்புகளில் ஒருமைப்பட்ட உலகம் குறித்த அவரது தொலைநோக்கு, அறநெறி சார்ந்த செயல்களின் அவசியம் மற்றும் பல பிரார்த்தனைகள் ஆகியவை இடம்பெற்றிருந்தன.^[110]

1890-ஆம் ஆண்டில், கேம்பிரிட்ஜ் பல்கலைக்கழகத்தைச் சேர்ந்த கீழைத்தேய ஆய்வாளர் எட்வர்ட் கிரான்வில் பிரவுன், பஹ்ஜியில் பஹாவுல்லாவை நேர்காணல் செய்யும் வாய்ப்பைப் பெற்றார். இந்தச் சந்திப்பிற்குப் பிறகு, பஹாவுல்லா குறித்த தனது புகழ்பெற்ற சொல்லோவியத்தை அவர் பின்வருமாறு எழுதினார்:

திவான் (மெத்தை இருக்கை) சுவருடன் இணையும் அந்த மூலையில், ஓர் அற்புதமும் கண்ணியமும் வாய்ந்த திருவுருவம் அமர்ந்திருந்தது... நான் உற்றுநோக்கிய அந்தத் திருமுகத்தை என்னால் ஒருபோதும் மறக்க இயலாது; ஆயினும், அதைச் சொற்களால் விவரிக்கவும் என்னால் முடிவதில்லை. ஊடுருவிப் பார்க்கும் அந்தத் திருவிழிகள், ஒருவரின் ஆன்மாவையே வாசிப்பதைப் போலத் தோன்றின; அந்தப் பரந்த நெற்றியில் ஆற்றலும் அதிகாரமும் குடிகொண்டிருந்தன... நான் யாருடைய முன்னிலையில் நிற்கிறேன் என்று கேட்டுத் தெரிந்துகொள்ள வேண்டிய அவசியமே இருக்கவில்லை; ஏனெனில், மன்னர்கள் கண்டு பொறாமை கொள்ளக்கூடிய வகையிலும், பேரரசர்கள் ஏங்கிப் பெருமூச்சுவிடக்கூடிய வகையிலும், அளவற்ற பக்தியும் அன்பும் செலுத்தப்படும் ஒருவரின் முன்னிலையில் நான் தலைவணங்கி நின்றேன்! மென்மையும் கண்ணியமும் நிறைந்த ஒரு குரல் என்னை அமருமாறு பணித்தது; பின்னர் அது தொடர்ந்து பேசியது:

"நீ வந்தடைந்ததற்காக இறைவனுக்குப் புகழ்சேர்க! ... சிறைப்பட்டவனையும், நாடு கடத்தப்பட்டவனையும் காண நீ வந்திருக்கிறாய்... நாங்கள் விரும்புவதெல்லாம் உலகின் நன்மையையும், தேசங்களின் மகிழ்ச்சியையுமே ஆகும்; ஆயினும், நாங்கள் பூசலையும் கலகத்தையும் தூண்டுபவர்கள் என்றும், சிறைக்கும் நாடு கடத்தலுக்கும் தகுதியானவர்கள் என்றும் அவர்கள் எங்களைக் கருதுகின்றனர்... அனைத்துத் தேசங்களும் நம்பிக்கையில் ஒன்றாகவும், அனைத்து மனிதர்களும் சகோதரர்களாகவும் மாற வேண்டும்; மனித குலத்தினரிடையே அன்பு மற்றும் ஒற்றுமையின் பிணைப்புகள் வலுப்பெற வேண்டும்; மதங்களின் பன்முகத்தன்மை மறைந்து, இன வேறுபாடுகள் நீக்கப்பட வேண்டும் — இதில் என்ன தீமை இருக்கிறது?... ஆயினும் அது அவ்வாறே நிகழும்; இத்தகைய பயனற்ற பூசல்களும், அழிவுமிக்க போர்களும் மறைந்துபோகும்; 'மிகப் பெரும் அமைதி' (Most Great Peace) வந்தமையும்... இதுவே அல்லவா கிறிஸ்து முன்னறிவித்த விஷயம்?... ஆயினும், உங்கள் மன்னர்களும் ஆட்சியாளர்களும், மனிதகுலத்தின் மகிழ்ச்சிக்கு வழிவகுக்கும் காரியங்களை விட, மனித இனத்தை அழிப்பதற்கான வழிகளிலேயே தங்கள் கருவூலங்களை மிகத் தாராளமாகச் செலவிடுவதை நாங்கள் காண்கிறோம்... இத்தகைய பூசல்களும், இரத்தக் களரிகளும், பிளவுகளும் முடிவுக்கு வர வேண்டும்; அனைத்து மனிதர்களும் ஒரே சுற்றத்தாராகவும், ஒரே குடும்பமாகவும் திகழ வேண்டும்... ஒரு மனிதன் தன் நாட்டை நேசிப்பதில் பெருமை கொள்ள வேண்டாம்; மாறாக, அவன் தன் சக மனித இனத்தை நேசிப்பதிலேயே பெருமை கொள்ளட்டும்."^[111]^[112]

குறுகிய கால நோய்க்குப் பிறகு, பஹாவுல்லா 1892 ஆம் ஆண்டு மே 29 அன்று பஹ்ஜியில் காலமானார். அவர் அந்த மாளிகைக்கு அருகிலேயே அமைந்திருந்த ஒரு கட்டிடத்தில் நல்லடக்கம் செய்யப்பட்டார்; அக்கட்டிடமே தற்போது அவரது திருத்தலமாகத் திகழ்கிறது.^[113] இது உலகம் முழுவதிலுமிருந்து வரும் பஹாய்களுக்கு ஒரு புனித யாத்திரைத் தலமாக விளங்குகிறது,^[114] மேலும் அவர்கள் தங்கள் தினசரி கட்டாயப் பிரார்த்தனைகளின்போது நோக்கி வணங்கும் 'கிப்லா'வாகவும் இது திகழ்கிறது.^[115] 2008 ஆம் ஆண்டில், பஹாவுல்லாவின் திருத்தலமானது, அக்ரே மற்றும் ஹைஃபாவில் அமைந்துள்ள பிற பஹாய் புனிதத் தலங்களுடன் சேர்த்து, யுனெஸ்கோவின் உலகப் பாரம்பரியச் சின்னங்கள் பட்டியலில் இணைக்கப்பட்டது.^[116]

போதனைகள்

கடவுள்

கடவுள் குறித்த பஹாய் கோட்பாடு ஒற்றை இறைக்கொள்கையை (monotheism) அடிப்படையாகக் கொண்டது. கடவுள் என்பவர், படைக்கப்படாதவரும், அழிவற்றவரும், அனைத்து இருப்பிற்கும் முழுமையான மற்றும் இறுதி ஆதாரமாகத் திகழ்பவருமான ஓர் ஒப்பற்ற தனித்துவமானவர்.^[117]^[118] "அறிய இயலாதவரும், அணுக இயலாதவரும், அனைத்து இறைவெளிப்பாடுகளுக்கும் ஊற்றாகத் திகழ்பவரும், நித்தியமானவரும், சர்வஞானியும், எங்கும் நிறைந்தவரும், சர்வவல்லமை படைத்தவருமான ஒரு தனித்துவமான கடவுளின் இருப்பையும், அவரது ஏகத்துவத்தையும்" பஹாவுல்லா அவர்கள் எவ்வித ஐயத்திற்கும் இடமின்றி போதிக்கிறார்.^[n]^[120] படைக்கப்பட்ட ஒன்றினால் படைத்தவனை முழுமையாகப் புரிந்துகொள்ள இயலாது—ஏனெனில், உருவாக்கப்பட்ட எப்பொருளாலும் தன்னை உருவாக்கியவனை ஒருபோதும் முழுமையாக அறிந்துகொள்ள முடியாது—என்று பஹாவுல்லா அவர்கள் வலியுறுத்திக் கூறினார்.^[121] ஆயினும், படைத்தவனின் இருப்பை உணர்ந்துகொள்ளும் ஆற்றலையும்; கடவுளின் எல்லையற்ற, மிகச்சிறந்த பண்புகளைப் பற்றிய விழிப்புணர்வின் மூலமாகவும், அப்பண்புகளைத் தங்கள் வாழ்வில் தங்களால் இயன்றவரை பின்பற்றி ஒழுக முயல்வதன் மூலமாகவும் ஆன்மீக ரீதியாக வளர்ச்சி அடையும் திறனையும் படைத்தவன் மனிதர்களுக்கு அருளியுள்ளான் என்று பஹாவுல்லா அவர்கள் குறிப்பிட்டார்.^[122]^[123]—அத்தகைய பண்புகளாவன: அன்பு, கருணை, இரக்கம், ஈகை, நீதி போன்ற நற்பண்புகளாகும்.

கடவுளின் வெளிப்பாடுகள்

கடவுளின் இருப்பைப் பற்றிய மனித அறிவும், படைப்பாளரின் பண்புகளைப் பற்றிய விழிப்புணர்வும், அவரும் பாபும் 'கடவுளின் வெளிப்பாடுகள்' என்று விவரிக்கும் சிறப்பு ஜீவன்களால் பகிரப்படும் அளவிற்கு மட்டுமே சாத்தியமாகியுள்ளது - மேலும் என்றென்றும் சாத்தியமாகும் என்று பஹாவுல்லா விளக்குகிறார்.^[124]^[125] மற்றவர்களை விட வாழ்க்கையைப் பற்றிய சிறந்த கண்ணோட்டத்தைக் கொண்ட சிறந்த சிந்தனையாளர்களாக இருப்பதை விட, வெளிப்பாடுகள் என்பவை சாதாரண மனிதர்களை விட எல்லையற்ற உயர்ந்த திறன்களைக் கொண்டு கடவுளால் சிறப்பாக உருவாக்கப்பட்ட ஆன்மீக ஜீவன்கள் ஆகும். இந்த பௌதீக வாழ்க்கையில் பிறப்பதற்கு முன்பே ஆன்மீக மண்டலங்களில் இருக்கும் ஒவ்வொரு வெளிப்பாடும், மனிதகுலத்திற்கான கடவுளின் திட்டத்தை உணர்ந்து கொள்வதற்கான உள்ளார்ந்த திறன்களை மனித இனம் படிப்படியாக வளர்த்துக் கொள்ள உதவும் ஒரு தெய்வீகத் தலையீட்டுக் கருவியாக, கடவுளால் ஒரு குறிப்பிட்ட காலத்திற்கும் இடத்திற்கும் அனுப்பப்படுகிறது.^[126]

இந்த உலகில் கடவுளின் சித்தத்தின் மற்றும் நோக்கத்தின் ஒளியை வெளிப்பாடுகள் பிரதிபலிக்கின்றன என்று பஹாய்கள் நம்புகிறார்கள். பஹாய் எழுத்துக்கள் வெளிப்பாடுகளை ஒரே சூரியனைப் பிரதிபலிக்கும் சரியான கண்ணாடிகளுடன் ஒப்பிடுகின்றன - ஒவ்வொரு கண்ணாடியும் தனித்துவமானது என்றாலும், ஒவ்வொன்றாலும் வீசப்படும் பிரதிபலிப்பு ஒரே சூரியனுடையது, நேரம் மற்றும் நிலை தொடர்பான வேறுபாடுகளால் மட்டுமே வேறுபடுகிறது.^[127] பஹாவுல்லா கூறுகிறார், வெளிப்பாடுகளின் வழிகாட்டுதல், அவை கையாளும் நபர்களின் குறிப்பிட்ட சூழ்நிலைகள் மற்றும் தேவைகள் காரணமாக அவசியமாக வேறுபடுகின்றன:

இறைததூதர்கள், இவ்வுலகத்தின் மற்றும் அதன் மக்களின் நல்வாழ்வை வளர்ப்பதையே தங்கள் கடமையாகக் கொண்ட மருத்துவர்களாகவே கருதப்பட வேண்டும்... எனவே, இக்காலத்தில் ஒரு மருத்துவர் பரிந்துரைக்கும் சிகிச்சையானது, அவர் முன்னொரு காலத்தில் பரிந்துரைத்த சிகிச்சையோடு ஒன்றுபோலவே அமையவில்லை என்றால், அதில் வியப்பதற்கு ஏதுமில்லை. ஒரு நோயாளிக்கு ஏற்பட்டுள்ள நோயின் தன்மையானது, அவனது நோயின் ஒவ்வொரு கட்டத்திலும் ஒரு தனித்துவமான சிகிச்சையை அவசியமாக்கும்போது, அச்செயல் வேறுவிதமாக அமைவது எவ்வாறு சாத்தியமாகும்? அதேபோன்று, இறைத்தூதர்கள் ஒவ்வொரு முறையும் 'இறைஞானம் எனும் பகலவனின்' ஒளிவீசும் பிரகாசத்தால் இவ்வுலகத்தை ஒளிரச் செய்தபோதெல்லாம், அவர்கள் தோன்றிய காலத்தின் தேவைகளுக்கு மிகவும் பொருத்தமான வழிமுறைகளின் வாயிலாகவே, அம்மக்களை இறைவனின் ஒளியைத் தழுவுமாறு அழைத்துள்ளனர்.^[128]^[129]

ஒவ்வொரு முதன்மையான உலக மதத்தையும், கடவுளால் நியமிக்கப்பட்ட ஒரு முழுமையான கல்விச் செயல்முறையின் ஒரு பகுதியாகவே பஹாயிகள் கருதுகின்றனர்^[130]; இச்செயல்முறையே மனித நாகரிகம் ஆன்மீக ரீதியாகவும் சமூக ரீதியாகவும் முன்னேறுவதற்கு வழிவகுத்துள்ளது. ஏனெனில், மக்கள் படிப்படியாக விரிவடைந்து செல்லும் ஒற்றுமையின் வட்டங்களைத் தழுவக் கற்றுக்கொண்டுள்ளனர்; இவ்வட்டங்கள், காலப்போக்கில் மேலும் மேலும் பன்முகத்தன்மை கொண்ட குடும்பங்கள், குலங்கள், நகர-அரசுகள் மற்றும் இறுதியாகத் தேசங்கள் எனப் பலதரப்பட்ட பிரிவுகளைத் தன்னுள் இணைத்துக்கொண்டுள்ளன.^[131] தவிர்க்க இயலாத வகையில், மனிதகுலமானது தனது ஒற்றுமையின் இறுதி வட்டத்தை—அதாவது, இப்பூமிப்பந்து முழுவதையும் உள்ளடக்கிய வட்டத்தை—தழுவியே தீரும்; அது நிச்சயமாக நிகழும்.^[132]

பஹாவுல்லா இந்த "தொடர் வெளிப்பாட்டின் செயல்முறையை"^[18]^[133]^[134] கடவுளின் நித்திய உடன்படிக்கையுடன் இணைக்கிறார்—இது ஒவ்வொரு தெய்வீக ஆசிரியரும் தனது பின்பற்றுபவர்களுக்கு, அவர்களை வழிநடத்த படைப்பாளர் அனுப்பும் அடுத்த வெளிப்பாடு குறித்து அளிக்கும் வாக்குறுதியாகும்.^[135] இந்த மாபெரும் உடன்படிக்கை தொடர்பான தீர்க்கதரிசனங்கள் அனைத்து மதங்களின் வேதங்களிலும் காணப்படுகின்றன, ஒவ்வொரு வெளிப்பாடும் அடுத்த வெளிப்பாடு மற்றும் வரவிருக்கும் பிற வெளிப்பாடுகளைப் பற்றியும் தீர்க்கதரிசனம் உரைக்கிறது. இந்த உடன்படிக்கையில் தங்களின் பொறுப்பைப் பொறுத்தவரை, ஒவ்வொரு மதத்தைப் பின்பற்றுபவர்களும், தங்கள் நம்பிக்கையின் வாக்குறுதியளிக்கப்பட்ட புதிய தூதர் என்று கூறிக்கொள்ளும் ஒரு நபர், தொடர்புடைய தீர்க்கதரிசனங்களை ஆன்மீக ரீதியாக நிறைவேற்றுகிறாரா இல்லையா என்பதைத் திறந்த மனதுடன் கவனமாக ஆராய்வது கடமையாகும்.^[136]

தீர்க்கதரிசன நிறைவேற்றம் குறித்த கூற்றுகள்

பாப் (Báb) அவர்களால் முன்னறிவிக்கப்பட்ட, வாக்களிக்கப்பட்ட இறைவெளிப்பாடு (Manifestation) தாம் என அறிவித்தபோது, பஹாவுல்லா (Baháʼu'lláh) அவர்கள் கடந்தகாலத்தின் ஒவ்வொரு முக்கிய மதத்திலும் முன்னறிவிக்கப்பட்ட 'வாக்களிக்கப்பட்டவர்' (Promised One) எனும் தமது நிலையையும் பிரகடனப்படுத்தினார்—அதாவது, மனிதகுலத்தின் பொற்காலத்தைத் தொடங்கிவைப்பதற்காக இறைவன் அனுப்புவதாக வாக்களித்த அந்தத் தெய்வீக போதகர் தாமே என்று அறிவித்தார்.^[137] பல 'மேசியாக்களின்' (Messiahs) அம்சங்கள் ஒரே நபரில் ஒருங்கிணைகின்றன என்று பஹாவுல்லா முன்வைத்த கூற்றை, பஹாய்கள் பின்வருமாறு புரிந்துகொள்கின்றனர்: இது கடந்தகால மதங்களின் மேசியாவியல் மற்றும் உலக முடிவு குறித்த தீர்க்கதரிசனங்களின் நேரடி நிறைவேற்றமாக இல்லாமல், ஒரு ஆன்மீக மற்றும் குறியீட்டு ரீதியான நிறைவேற்றமாகவே கருதப்படுகிறது.^[138] இந்தப் புரிதலானது, இறைவெளிப்பாடுகளின் ஒருமைப்பாடு^[139] மற்றும் மதங்களின் அடிப்படை ஒருமைப்பாடு^[140]^[141] ஆகியவை குறித்து பஹாவுல்லா வழங்கிய போதனைகளின் அடிப்படையில் அமைந்ததாகும். ஆகையால், யூத, கிறிஸ்தவ, இஸ்லாமிய, ஜொராஸ்ட்ரிய, இந்து மற்றும் பௌத்த சமயங்களின் புனித நூல்களில் காணப்படும் தீர்க்கதரிசனங்களை நிறைவேற்றியவராகவே பஹாய்கள் பஹாவுல்லா அவர்களைக் காண்கின்றனர்.^[142]

நேர்மையான வாழ்விற்கான வழிகாட்டுதல்கள்

ஒவ்வொரு பஹாயியும் நேர்மையான, ஆரோக்கியமான மற்றும் பயனுள்ள வாழ்க்கையை வாழ வேண்டும் என்று பஹாவுல்லா அழைப்பு விடுக்கிறார்.^[143] அத்தகைய வாழ்க்கை, நன்னடத்தை மற்றும் உண்மைத்தன்மை, நேர்மை, நம்பகத்தன்மை, பொறுமை, பணிவு, விருந்தோம்பல், விசுவாசம், தூய்மை, கற்பு, மிதவாதம்,^[143] சகிப்புத்தன்மை, நீதி மற்றும் நியாயம்^[144] போன்ற அறநெறிகளால் சிறந்து விளங்க வேண்டும். அனைத்து மதங்களைச் சேர்ந்தவர்களுடனும் நட்புடனும் அன்புடனும் பழக வேண்டும் என்று அவர் நம்பிக்கையாளர்களை ஊக்குவிக்கிறார்;^[145] 'ஜிஹாத்' (புனிதப் போர்) உட்பட, அனைத்து வகையான மத ரீதியான வன்முறைகளையும் அவர் கடுமையாகக் கண்டிக்கிறார் மற்றும் தடை செய்கிறார்.^[145] உண்மையான மதம் என்பது குற்றங்களைத் தடுக்கும் ஒரு காரணியாகவும், சமூக ஒழுங்கை நிலைநிறுத்தும் ஒரு சக்தியாகவும், அத்துடன் தனிப்பட்ட ஆன்மீக வளர்ச்சியைத் தூண்டும் ஊக்கியாகவும், இறைவனுடன் தினசரி கொள்ளும் தொடர்பாகவும்,^[146] மற்றும் ஒருவருக்குத் தேவையான சுய மாற்றத்திற்கான வழியாகவும்^[147]^[148] எவ்வாறு செயல்படுகிறது என்பதை பஹாவுல்லா விரிவாக விவரிக்கிறார். துறவறம், பிச்சையெடுத்தல், மடங்களில் தங்குதல் மற்றும் கடும் தவங்கள் புரிதல் ஆகியவற்றை பஹாவுல்லா தடை செய்கிறார்; அதே வேளையில், தனக்கும் பிறருக்கும் பயனளிக்கும் வகையில் ஏதேனும் ஒரு தொழில் அல்லது பணியில் ஈடுபடுவதன் முக்கியத்துவத்தை அவர் வலியுறுத்துகிறார்.^[144] பஹாயிகள் தாங்கள் வசிக்கும் எந்த இடத்திலும் முன்மாதிரியான, நேர்மையான, விசுவாசமான மற்றும் மனசாட்சியுடன் செயல்படும் குடிமக்களாகத் திகழ வேண்டும் என்றும்; அனைத்துச் சூழல்களிலும் ஆணவம், சண்டை சச்சரவுகள், அவதூறு பேசுதல் மற்றும் புறம்பேசுதல் ஆகியவற்றைத் தவிர்க்க வேண்டும் என்றும் அறிவுறுத்தப்படுகிறார்கள்.^[144] மனிதகுலத்திற்குச் சேவை செய்யத் தங்களால் இயன்ற அனைத்து முயற்சிகளையும் மேற்கொள்ள வேண்டும் என்பதும்; இறைவனுக்கு உகந்த வழிகளில் உலகத்தை ஒன்றிணைக்கும் பணியை முன்னெடுப்பதற்கான அனைத்து முயற்சிகளிலும், ஒத்த சிந்தனையுடைய தனிநபர்களுடன் இணைந்து பணியாற்ற வேண்டும் என்பதும் பஹாவுல்லா தனது பின்பற்றுபவர்களுக்கு அளிக்கும் மையச் செய்தியாகும்.^[145]^[149]

சமூகக் கோட்பாடுகள்

பஹாவுல்லா தனது செய்தி அனைத்து மக்களுக்கும் உரியது என்றும், மனிதகுலம் ஒட்டுமொத்தமாக முன்னேறும் ஒரு புதிய உலகத்தை உருவாக்குவதே தனது போதனைகளின் நோக்கம் என்றும் மீண்டும் மீண்டும் கூறுகிறார். அவர் மனிதகுலத்தின் ஒருமைப்பாடு என்ற கோட்பாட்டைத் தெளிவாகப் பிரகடனப்படுத்துகிறார்,^[7] அமைதியை அடைவதற்கும், கூட்டுப் பாதுகாப்பின் மூலம் அதைப் பாதுகாப்பதற்கும் தற்போதுள்ள சர்ச்சைகளைத் தீர்ப்பதில் இணையுமாறு நாட்டுத் தலைவர்களை வலியுறுத்துகிறார்.^[150] ஒரு ஒன்றுபட்ட உலக சமூகத்தின் வளர்ச்சியை ஊக்குவிப்பதற்காக, மத மற்றும் இனப் பாரபட்சங்களை ஒழிப்பதன் முக்கியத்துவத்தையும், தீவிர தேசியவாதத்தைத் தவிர்ப்பதையும் பஹாவுல்லா வலியுறுத்துகிறார்.^[151] மேலும், அனைத்து சிறுபான்மையினரின் உரிமைகளும் பாதுகாக்கப்பட வேண்டும் என்றும், அவர்களின் வளர்ச்சி பேணி வளர்க்கப்பட வேண்டும் என்றும் அவர் குறிப்பிடுகிறார்.^[152] உலக அமைதியை அடைவதற்கு முற்றிலும் அவசியமான ஒரு நிபந்தனையாக, உலகெங்கிலும் உள்ள பெண்களுக்கும் ஆண்களுக்கும் இடையே முழுமையான சமத்துவம் இருக்க வேண்டும் என்று விவரிக்கப்படுகிறது.^[153] கடவுளின் பார்வையில் இருபாலரும் சமம்; ஒருவர் மற்றவரை விட உயர்ந்தவர் அல்ல என்று பஹாவுல்லா கூறுகிறார்.^[154] அத்தகைய சமத்துவத்தை அடைய, பஹாய் போதனைகள் எல்லா இடங்களிலும் தொலைநோக்கு சமூக மாற்றங்களைச் செயல்படுத்துவதை நோக்கமாகக் கொண்டுள்ளன^[155] - இதில் பெண்களுக்கு எதிரான பாகுபாடு நடைமுறைகளை முடிவுக்குக் கொண்டுவருவதற்கான கட்டளைகள்^[156] மற்றும் மனித முயற்சியின் அனைத்துத் துறைகளிலும் பெண்கள் தங்கள் திறனை முழுமையாகப் பயன்படுத்துவதை உறுதி செய்வதற்காக சிறுமிகளின் கல்விக்கு அதிக முக்கியத்துவம் அளிப்பது^[157] ஆகியவை அடங்கும்.^[158]

வாரிசுரிமையும் பஹாவுல்லாவின் உடன்படிக்கையும்

பஹாவுல்லாவின் மறைவுக்குப் பிறகு 'அப்துல்-பஹா' என்று அழைக்கப்பட்ட அப்பாஸ் எஃபெண்டி பஹாவுல்லா, தனது உயில் மற்றும் சாசனத்தின் மூலம் பஹாய்களுடன் ஒரு தெளிவான உடன்படிக்கையை ஏற்படுத்தினார்; இது முழுமையாக அவரே தன் கைப்பட எழுதியது என்பதோடு, "எனது உடன்படிக்கையின் நூல்" (Book of My Covenant) என்றும் அழைக்கப்படுகிறது. 1892-ஆம் ஆண்டில் அவர் மறைந்த ஒன்பதாவது நாளில், சாட்சிகள் மற்றும் அவரது குடும்ப உறுப்பினர்கள் முன்னிலையில் அந்த உயில் பிரிக்கப்பட்டு வாசிக்கப்பட்டது.^[159] தொடர் வழிகாட்டுதலுக்கான ஒரு மையப்புள்ளியை வழங்குவதற்காகவும், தேவைக்கேற்ப தனது எழுத்துக்களைத் தெளிவுபடுத்தி விளக்கிக்கூறக்கூடிய ஒருவரை நியமிப்பதற்காகவும்,^[160] பஹாவுல்லா தனது உயிலில் பஹாய் சமயத்தின் தலைமைப் பொறுப்பைத் தனது மூத்த மகனான 'அப்துல்-பஹா'விடம் ஒப்படைத்தார். அவரைத் தனது வாரிசாகவும், தனது எழுத்துக்களுக்கு விளக்கம் அளிக்க அதிகாரம் பெற்ற ஒரே நபராகவும், தனது போதனைகளின் பரிபூரண முன்மாதிரியாகவும், அனைத்து பஹாய்களுடனும் தான் செய்துகொண்ட உடன்படிக்கையின் மையமாகவும் அவர் அறிவித்தார்.^[161]^[162]^[163]^[164] 'அப்துல்-பஹா'வின் இந்தத் தெளிவான நியமனத்தை, பெரும்பாலான பஹாய்கள் ஒரு இயல்பான நிகழ்வாகவே ஏற்றுக்கொண்டனர். ஏனெனில், பஹாவுல்லாவின் மறைவுக்கு முந்தைய பல பத்தாண்டுகளாகவே, பஹாவுல்லா தன்னிடம் ஒப்படைத்த பொறுப்புகளை 'அப்துல்-பஹா' மிகத் திறமையாகவும் அர்ப்பணிப்புடனும் நிறைவேற்றி வந்தமைக்காகவும்,^[o]^[167]^[168] அந்தச் சேவைகளுக்காக அவரது தந்தை அவர்மீது அளவற்ற புகழைப் பொழிந்து வந்தமைக்காகவும் அவர் பரவலாக அறியப்பட்டிருந்தார்.^[169]

பஹாவுல்லாவின் உடன்படிக்கையானது, "வளர்ந்து வரும் பஹாய் சமூகத்திற்கு வழிகாட்டவும், அதைப் பாதுகாக்கவும், விரிவுபடுத்தவும் வடிவமைக்கப்பட்ட ஒரு நிறுவன அமைப்பை நிறுவுவதற்கான அதிகாரத்தை" வெளிப்படையாக வழங்கியது.^[162] பஹாவுல்லாவின் உடன்படிக்கையே அவரது சமயத்தின் தனித்துவமான அடையாளமாகத் திகழ்வதாகவும், அது அச்சமயத்தின் ஒற்றுமையைப் பாதுகாப்பதோடு, பழைய உலக சமயங்களின் நிறுவனர்கள் மறைந்த பிறகு நிகழ்ந்தது போல, அச்சமயம் பல்வேறு பிரிவுகளாகப் பிரிந்து போவதிலிருந்தும் அதைக் காப்பதாகவும் பஹாய்கள் நம்புகின்றனர்.^[170]^[171]^[172]^[p] இந்நாள் வரையிலும் பஹாய் சமயம் பிளவுபடாத நிலையிலேயே நீடித்து வருகிறது.^[175]

பஹாய் நிர்வாகம்

பெரும்பாலான நாடுகளில், பஹாய் சமூகங்களின் விவகாரங்கள், பஹாய் கொள்கைகளான கலந்தாலோசனை மற்றும் கூட்டு முடிவெடுத்தல் ஆகியவற்றின் அடிப்படையில் நிர்வகிக்கப்படுகின்றன.^[q]^[178]^[179] பஹாய் சமயத்தில் மதகுருமார்கள் என்று யாரும் இல்லாததால்,^[180]^[r] எந்தவொரு தனிப்பட்ட பஹாய்க்கும், மற்றொருவர் எவ்வாறு சிந்திக்க வேண்டும் அல்லது என்ன செய்ய வேண்டும் என்று கட்டளையிடும் அதிகாரம் இல்லை.^[182] பஹாய்கள் தங்கள் போதனைகளைப் பகிர்ந்துகொள்வதில் தனிப்பட்ட முன்னெடுப்புகளை மேற்கொள்ளுமாறு பஹாயுல்லா (Bahá’u’lláh) பெரிதும் ஊக்குவித்தார்; அதே வேளையில், கட்டாய மதமாற்ற நடவடிக்கைகளை அவர் தடை செய்தார்.^[183] குழுக்களாக இணைந்து பணியாற்றுவதும், சமூக ஈடுபாட்டுடன் செயல்படுவதும் பஹாய் வாழ்வின் முக்கிய அம்சங்களாகக் கருதப்படுகின்றன.^[184] தேவைப்படும்போதோ அல்லது கோரப்படும்போதோ, தனிப்பட்ட மற்றும் குழு சார்ந்த முயற்சிகளும், பொதுவாக பஹாய் சமூகத்தின் செயல்பாடுகளும்—உள்ளூர், வட்டார மற்றும் தேசிய அளவுகளில் செயல்படும்—ஒன்பது உறுப்பினர்களைக் கொண்ட மன்றங்களால் (இவை ஆண்டுதோறும் இரகசிய வாக்கெடுப்பு மூலம் தேர்ந்தெடுக்கப்படுகின்றன) ஒருங்கிணைக்கப்பட்டு, வழிநடத்தப்பட்டு, ஆதரிக்கப்படுகின்றன.^[185] நிர்வாக அதிகாரங்கள் ஏதுமில்லாத, நியமிக்கப்பட்ட சில தனிநபர்கள் மூலம் கூடுதல் ஊக்கமும் ஆன்மீக வழிகாட்டுதலும் வழங்கப்படுகின்றன.^[186]^[187] பஹாய் திட்டங்கள் அனைத்தும், பஹாய்களால் தாங்களாகவே முன்வந்து வழங்கப்படும் நிதியைக் கொண்டே முழுமையாக ஆதரிக்கப்படுகின்றன; ஏனெனில், பஹாய் சமயம், தன்னை முறையாகப் பஹாய் உறுப்பினராக அறிவித்துக்கொள்ளாதவர்களிடமிருந்து வரும் நன்கொடைகளை ஏற்றுக்கொள்வதில்லை.^[188]^[189]^[190] பஹாய் மன்ற உறுப்பினர்களும், சமூகத்தின் பல்வேறு செயல்பாடுகளுக்கு (எடுத்துக்காட்டாக, குழந்தைகள் மற்றும் இளையோருக்கான நன்னெறிக் கல்வி வகுப்புகள்) உதவுவதற்காக அவர்களால் நியமிக்கப்படும் பிறரும், எவ்வித ஊதியமும் இன்றித் தன்னார்வத்துடன் பணியாற்றுகின்றனர்.^[190] பஹாய் நிர்வாக அமைப்பின் தலைமையாக 'உலக நீதிமன்றம்' (Universal House of Justice) திகழ்கிறது; பஹாயுல்லா தனது 'சட்டங்களின் நூல்' (Book of Laws) வாயிலாக, இம்முயிருக்காகவே பிரத்யேகமாக நிறுவி, அதிகாரமளித்த அமைப்பே இதுவாகும்.^[191] உலகளாவிய நிர்வாக அமைப்பான இம்மன்றத்தின் உறுப்பினர்கள், ஒவ்வொரு ஐந்து ஆண்டுகளுக்கும் ஒருமுறை, பஹாய் உலக மையத்தில் நடைபெறும் சர்வதேசக் கூட்டத்தில், உலகம் முழுவதிலுமிருந்து வரும் பஹாய்களால் தேர்ந்தெடுக்கப்படுகின்றனர்.^[192]^[193]^[194]^[195]

எழுத்துக்கள்

தோற்றங்கள், வடிவம் மற்றும் அளவு

பஹாய் மக்கள், பஹாவுல்லா தனது இறைத்தூதுப் பணியை அறிவிப்பதற்கு முன் இயற்றிய படைப்புகள் உட்பட, அவரது அனைத்து எழுத்துக்களையும் இறைவனால் அருளப்பட்டவையாகவே கருதுகின்றனர்.^[196]^[197] பஹாவுல்லாவிற்கு இறைவெளிப்பாடு அருளப்பட்டதாகக் கூறப்படும் வேளைகளில், அவர் சில சமயங்களில் அதனைத் தாமே எழுதிக்கொள்வார்; ஆனால் பொதுவாக, அந்த வார்த்தைகளை உரக்க மொழிந்து, அவற்றை எழுதிக்கொள்ள ஒரு உதவியாளரைப் (எழுத்தரை) பணிப்பார். சில நேரங்களில் அவர் மிக விரைவாகப் பேசியதால், அவரது வார்த்தைகளை எழுத்தில் பதிவு செய்தவர்களுக்கு அது சவாலாக அமைந்தது.^[s]^[199] பஹாவுல்லாவின் எழுத்துக்களில் பெரும்பான்மையானவை, ஒரு தனிநபருக்கோ அல்லது பலருக்கோ முகவரியிடப்பட்ட சிறிய கடிதங்கள் அல்லது 'பலகைகள்' (Tablets) வடிவிலேயே அமைந்துள்ளன.^[196] அவரது விரிவான படைப்புகளில், 'மறைமொழிகள் ' (Hidden Words), 'ஏழு பள்ளத்தாக்குகள்' (Seven Valleys), 'உறுதியின் நூல்' (Kitáb-i-Íqán), 'மிகப் புனிதமான நூல்' (Kitáb-i-Aqdas) மற்றும் 'ஓநாயின் மகனுக்கு எழுதிய மடல்' (Epistle to the Son of the Wolf) ஆகியவை குறிப்பிடத்தக்கவை. பஹாவுல்லாவின் எழுத்துக்களின் மூலப் பிரதிகள் பாரசீக மற்றும் அரபு மொழிகளில் அமைந்துள்ளன. அவரது ஒட்டுமொத்தப் படைப்புகளின் தொகுப்பு 100-க்கும் மேற்பட்ட தொகுதிகளுக்கு இணையானதாகும்^[200] — ஏறத்தாழ 15,000 ஆக்கங்கள் அடையாளம் காணப்பட்டு, அவற்றின் நம்பகத்தன்மை உறுதிப்படுத்தப்பட்டுள்ளது.^[201]

உள்ளடக்கம்

அவரது படைப்புகளில் உள்ள தலைப்புகள் விரிவானவை மற்றும் தனிநபர்கள் மற்றும் குழுக்கள் ஆகிய இருவருக்கும் மனித வாழ்க்கைக்குப் பொருத்தமான பொருள், சமூக, தார்மீக மற்றும் ஆன்மீகக் கொள்கைகளை உள்ளடக்கியுள்ளன.^[202] வகைகளில் வேதங்கள், தீர்க்கதரிசனங்கள் மற்றும் முந்தைய மதங்களின் நம்பிக்கைகள் மீதான வர்ணனைகள்;^[203] கடந்தகால சட்டங்களை ரத்து செய்தல், மற்றும் இந்த புதிய ஏற்பாட்டிற்கான சட்டங்கள் மற்றும் கட்டளைகளை அறிவித்தல்;^[204]^[205] மாய எழுத்துக்கள்;^[206] கடவுளைப் பற்றிய கூறப்படும் சான்றுகள் மற்றும் விளக்கங்கள்; படைப்பாளரின் இருப்பை அறியக்கூடிய மற்றும் அதன் அனைத்து நற்பண்புகளையும் பிரதிபலிக்கக்கூடிய உன்னதமான உயிரினங்களாக மனித ஆன்மாக்களை கடவுள் படைத்தது தொடர்பான கூற்றுகள்;^[180] மரணத்திற்குப் பின் வாழ்க்கைக்கான கூறப்படும் சான்றுகள் மற்றும் ஆன்மாக்கள் முடிவற்ற தெய்வீக மண்டலங்களில் நித்தியமாக எவ்வாறு முன்னேறுகின்றன என்பதற்கான விளக்கங்கள்;^[207]^[208]^[209] சேவை மனப்பான்மையுடன் செய்யப்படும் வேலையை வழிபாட்டின் நிலைக்கு உயர்த்துதல்; நீதியான ஆட்சி மற்றும் ஒற்றுமை மற்றும் உலக ஒழுங்கை உருவாக்குவது பற்றிய விளக்கங்கள்; அறிவு, தத்துவம், ரசவாதம், மருத்துவம் மற்றும் ஆரோக்கியமான வாழ்க்கை முறை பற்றிய விளக்கங்கள் ஆகியவை அடங்கும். சமூக போதனைகளுக்கு அடிப்படையான ஆன்மீகக் கோட்பாடுகள்; உலகளாவிய கல்விக்கான அழைப்புகள்; மற்றும் நற்பண்புகளுடன், கடவுளின் சித்தத்திற்கு இணக்கமாக வாழ்வது.^[210] பஹாவுல்லா இறையியல் நியாயப்படுத்தலையும், இந்த வாழ்க்கையில் உள்ள சிரமங்களுக்கான காரணங்களையும் ஆராய்கிறார்;^[211] மேலும் அவர் ஏராளமான பிரார்த்தனைகளையும் தியானங்களையும் எழுதினார்.^[196]

உலகத் தலைவர்களுக்கான கடிதங்கள்

பஹாவுல்லா, மன்னர்கள், அரசியல் ஆட்சியாளர்கள் மற்றும் மதகுருமார்களுக்குத் தனித்தனியாகவும் கூட்டாகவும் தொடர்ச்சியான கடிதங்களை எழுதினார். அவற்றில், தாம் தோரா, நற்செய்திகள் மற்றும் குர்ஆனின் வாக்குறுதியளிக்கப்பட்டவர் என்று உரிமை கோரினார். தனது வெளிப்பாட்டை ஏற்றுக்கொள்ளவும், தங்களின் பொருள் உடைமைகளைத் துறக்கவும், நீதியுடன் ஆட்சி செய்யவும், ஒடுக்கப்பட்டோரின் உரிமைகளைப் பாதுகாக்கவும், தங்களின் ஆயுதங்களைக் குறைக்கவும், தங்களின் வேறுபாடுகளைச் சமரசம் செய்யவும், மேலும் உலகின் முன்னேற்றத்திற்காகவும் அதன் மக்களின் ஒற்றுமைக்காகவும் கூட்டாகப் பாடுபடவும் அவர் அவர்களைக் கேட்டுக்கொண்டார். அந்தக் காலகட்டத்தின் உலகம் முடிவுக்கு வருவதாகவும், ஒரு உலகளாவிய நாகரிகம் பிறந்து கொண்டிருப்பதாகவும் அவர் எச்சரித்தார். மேலும், தவிர்க்க முடியாத வரலாற்று சக்திகள் இயக்கத்தில் இருப்பதாகவும், ஆட்சியாளர்கள் கடவுளால் தங்களுக்கு ஒப்படைக்கப்பட்ட அதிகாரங்களை மனிதகுலத்திற்குச் சேவை செய்வதற்கும், நீதி, அமைதி மற்றும் ஒற்றுமையைக் கொண்டு வருவதற்கும் பயன்படுத்த வேண்டும் என்றும் பஹாவுல்லா வலியுறுத்தினார்.^[212]^[213]

இக்கடிதங்களில், ஒரு சர்வதேசத் துணை மொழியை உருவாக்குதல், அனைவருக்கும் கட்டாயப் பொதுக் கல்வி அளித்தல், மற்றும் ஒரு பொதுவான உலக நாணயம் மற்றும் அளவீட்டு முறையை நிறுவுதல் போன்ற கூட்டு முயற்சிகளின் வாயிலாக, உலகின் மக்களிடையே ஒரு சமூக உணர்வை வளர்ப்பதற்கான வழிமுறைகளையும் பஹாவுல்லா பரிந்துரைத்தார்.^[214] அதேவேளையில், ஆட்சியாளர்கள் தங்கள் இராணுவச் செலவினங்களைக் கணிசமாகக் குறைத்துக்கொள்ளவும், நாடுகளுக்கிடையிலான பிணக்குகளைத் தீர்க்க ஒரு சர்வதேச நீதி மன்றத்தை உருவாக்கவும், வரிகளைச் சமூக நலன்களுக்காகப் பயன்படுத்தவும், தங்கள் உள்நாட்டு நிர்வாகத்தில் ஜனநாயகக் கோட்பாடுகளைக் கடைப்பிடிக்கவும் அவர் வலியுறுத்தினார்.^[215] சமயத் தலைவர்களுக்கோ, தனது கொள்கைகளை எவ்விதப் பாரபட்சமுமின்றி ஆழ்ந்து ஆராயுமாறும், சமயச்சார்பற்ற அரசியல் தலைமைத்துவத்தைத் துறக்குமாறும், கண்மூடித்தனமான கோட்பாடுகளைக் கைவிடுமாறும், சமய நல்லிணக்கத்தை முன்னெடுக்குமாறும், அர்த்தமற்ற சடங்குகளை ஒழிக்குமாறும் பஹாவுல்லா அறிவுறுத்தினார்; அதே சமயம் துறவிகள் தனிமை வாழ்வைத் தவிர்த்து, மக்களுடன் கலந்து பழகிப் பயனுள்ள சமூகப் பணிகளில் ஈடுபடுமாறும், திருமணம் செய்துகொள்ளுமாறும் அவர் அறிவுரை வழங்கினார்.^[216]^[186]

இந்தக் கடிதங்களில் முதலாவது, பஹாவுல்லாவை அட்ரியானோபிளுக்கு நாடு கடத்தும் சுல்தான் அப்துல்-அஜீஸின் உத்தரவைப் பெற்றவுடன், 1863-ல் கான்ஸ்டாண்டிநோபிளில் அவருக்கு எழுதப்பட்டது;^[217] மற்றவை அட்ரியானோபிளிலும், அக்காவிலும் எழுதப்பட்டன.^[218] மொத்தத்தில், பின்வருபவர்களுக்கு முகவரியிடப்பட்டது: ரஷ்யாவின் சார் இரண்டாம் அலெக்சாண்டர்; ஆஸ்திரியா-ஹங்கேரியின் முதலாம் பிரான்சிஸ் ஜோசப்; பிரான்சின் மூன்றாம் நெப்போலியன்; பாரசீகத்தின் நசிரிதீன் ஷா; போப் ஒன்பதாம் பயஸ்; மற்றும் பிரிட்டன் மற்றும் அயர்லாந்தின் விக்டோரியா மகாராணி; ஒட்டோமான் சுல்தான் அப்துல்-அஜீஸ்; புருசியாவின் முதலாம் வில்ஹெல்ம்; அமெரிக்கக் குடியரசுகளின் ஆட்சியாளர்கள் மற்றும் ஜனாதிபதிகள்; ஒவ்வொரு நாட்டிலும் உள்ள மக்களின் தேர்ந்தெடுக்கப்பட்ட பிரதிநிதிகள்; மற்றும் மதத் தலைவர்கள்.^[219]^[220] கடிதம் எழுதப்பட்டவர்களிடமிருந்து அர்த்தமுள்ள பதில் எதுவும் வராதபோதிலும், பின்னர் பஹாவுல்லாவின் கடிதங்கள் கணிசமான கவனத்தை ஈர்த்தன (மேலும் அவரது கொள்கைக்கு குறிப்பிடத்தக்க ஆதரவாளர்களையும் உருவாக்கின). இதற்குக் காரணம், "அவற்றில் அடங்கியிருந்த தனிப்பட்ட தீர்க்கதரிசனங்களின் வியக்கத்தக்க நிறைவேற்றமே" ஆகும். அவரது ஆலோசனையைக் கேட்கத் தவறியதற்காகவோ அல்லது அவர்கள் செய்த தவறுகளுக்காகவோ நெப்போலியன், போப், கைசர் வில்ஹெல்ம், ஜார், பேரரசர் பிரான்சிஸ் ஜோசப், ஷா, சுல்தான், மற்றும் சுல்தானின் பிரதம மந்திரி மற்றும் வெளியுறவு அமைச்சர் ஆகியோருக்கு ஏற்படவிருந்த வீழ்ச்சிகள், பிரதேச இழப்புகள் அல்லது பிற தெய்வீகத் தண்டனைகள் குறித்து அக்கடிதங்கள் எச்சரித்தன.^[220]^[221]

எழுத்தாளர் கிறிஸ்டோபர் டி பெல்லாய்க் அந்தக் கடிதங்களைப் பற்றி இவ்வாறு எழுதினார்:

அந்தக் காலத்தின் உலகியல் தலைவர்களைத் தன்வசப்படுத்துவதில் பஹாவுல்லாவுக்குப் பெரிய மகிழ்ச்சி எதுவும் இருக்கவில்லை. அவர் அவர்களுக்குக் கடிதங்கள் அல்லது 'பலகைகளை' எழுதி, தங்கள் ராஜ்ஜியங்களைத் தன் காலடியில் ஒப்படைக்குமாறு அழைப்பு விடுத்தார். விக்டோரியா மகாராணி தெளிவற்ற முறையில் பதிலளித்தார்; ஜார் மேலும் விசாரிப்பதாக உறுதியளித்தார். மூன்றாம் நெப்போலியன் தனது பலகையைக் கிழித்து எறிந்துவிட்டு, பஹாவுல்லா கடவுளாக இருந்தால், தானும் கடவுள்தான் என்று கூறினார். நாசர் அல்-தின் ஷா, பஹாவுல்லாவின் தூதரை மரணதண்டனைக்கு உட்படுத்தினார்.^[222]

குரல்

ஒவ்வொரு இறைத்தூதரையும் (Manifestation) இருவகையான இயல்புகளைக் கொண்டவராக பஹாவுல்லா விவரிக்கிறார்: ஒன்று கடவுளோடு தொடர்புடையது, மற்றொன்று இவ்வுலகப் பொருள்சார் தன்மையோடு தொடர்புடையது. மேலும், ஒவ்வொருவருக்கும் ஒரு "இரட்டை நிலை" (double station) உண்டு—முதலாவது நிலை அவர்களின் "அக ஆழத்து எதார்த்தத்தோடு" தொடர்புடையது; இந்நிலையில் அவர்கள் "கடவுளின் குரலாகவே" பேசுகிறார்கள். இரண்டாவது நிலை அவர்களின் மனிதத் தன்மையைக் குறிக்கிறது. அனைத்து இறைத்தூதர்களும், "கடவுளின் எங்கும் பரவியிருக்கும் அருளைக் கடத்திச் செல்லும் வழிகளாக" இருப்பதால், மனிதர்களின் இதயங்களையும் ஆன்மாக்களையும் நெகிழச் செய்யும் வகையில், "தங்கள் வார்த்தைகளின் உத்வேகத்தைப்" பயன்படுத்திக்கொள்ளுமாறு படைப்பாளனால் தவறாமல் வழிநடத்தப்படுகிறார்கள் என்று அவர் கூறுகிறார்; இதன் மூலம், திறந்த மனதுடைய தனிநபர்கள் எடுத்துரைக்கப்படும் உண்மைகளைப் புரிந்துகொள்ள இயலும்.^[223]^[224]^[225]

பஹாவுல்லாவின் எழுத்துக்களில் வெளிப்படும் "குரலின்" தொனி, அவர் கையாளும் கருப்பொருள்கள் அல்லது தலைப்புகள், அவர் யாருக்காக எழுதுகிறாரோ அந்தப் பெறுநர்களின் குறிப்பிட்ட பின்னணிகள், அல்லது தனிநபர்கள் அவரிடம் எழுப்பிய குறிப்பிட்ட கேள்விகள் ஆகியவற்றைப் பொறுத்து மாறுபடுகிறது.^[226] பல எழுத்துக்களில், பஹாவுல்லா ஒரு அக்கறையுள்ள ஆலோசகராகவோ அல்லது ஒரு நண்பராகவோ மற்றவருடன் உரையாடுவது போலப் பேசுகிறார்; வேறு சிலவற்றில், இறைத்தூதர் தன்னிடம் ஒப்படைத்த செய்தியைப் பிறருக்குக் கடத்துபவராக அவர் தோன்றுகிறார்; இன்னும் சிலவற்றில், கடவுளே தன்மையிடத்தில் (first person) நின்று பேசுவது போல அமைந்திருக்கிறது; மேலும் சிலவற்றில், கடவுளின் முன்னிலையில் ஆழ்ந்த பணிவுடனும்—முழுமையான அடிமைத்தன்மையுடனும், தன்முனைப்பற்ற நிலையுடனும்—பேசும் ஒரு எளியவராக அவர் வெளிப்படுகிறார்.^[227]^[228]

பஹாவுல்லாவின் எழுத்துக்களில், ஒரே நூலுக்குள் குரலின் வடிவம் ஒன்றிலிருந்து மற்றொன்றாக மாறக்கூடும்; அல்லது அது ஒரு உரையாடலின் வடிவத்தை ஏற்கக்கூடும்—எடுத்துக்காட்டாக, 'அக்னிப் நிருபத்தில்' (Fire Tablet) ^[229]^[230], இறைவனின் வெளிப்பாடாகத் திகழும் பஹாவுல்லாவிற்கும், அவரை வழிநடத்தும் இறைவனுக்கும் இடையே நிகழும் உரையாடலில் இதைக் காணலாம்; அல்லது 'கார்மல் நிருபத்தில்' (Tablet of Carmel) ^[231]^[232], கார்மல் மலையும், இறைவனின் வெளிப்பாடாகத் திகழும் பஹாவுல்லாவும் தங்களுக்குள் உரையாடிக்கொள்வதிலும் இதைக் காணலாம். எந்த நடையிலோ அல்லது குரலிலோ ஒரு இறைவெளிப்பாடு தன்னை வெளிப்படுத்திக்கொண்டாலும், அதன் முதன்மையான நோக்கம் எப்போதும் ஆன்மீக உண்மைகளைப் பகிர்ந்துகொள்வதே ஆகும்.^[t] பஹாவுல்லாவின் எழுத்துக்களுக்கு விளக்கவுரையாளராகப் பின்னர் நியமிக்கப்பட்ட ஷோகி எஃபெண்டி,^[235] இவ்விஷயம் குறித்து பஹாய் சமயத்தின் அடிப்படையில் பின்வரும் விளக்கத்தை அளிக்கிறார்:

மிகவும் மகத்தானதொரு இறைவெளிப்பாட்டிற்கு ஊடகமாகத் திகழும் அந்த 'மனித உடலானது'—நாம் நமது சமயக் கோட்பாடுகளுக்கு உண்மையுள்ளவர்களாக இருப்போமெனில்—எப்போதும் அந்த 'ஆவிகளுக்கெல்லாம் ஆவியான', 'சாரங்களுக்கெல்லாம் சாரமான' இறைவனிடமிருந்து முற்றிலும் வேறுபட்டதாகவே இருக்க வேண்டும். அந்த இறைவன் கண்ணுக்குப் புலப்படாதவர் எனினும் பகுத்தறிவால் உணரக்கூடியவர்; பூமியில் தோன்றும் அவரது இறைவெளிப்பாடுகளின் தெய்வீகத்தை நாம் எத்துணைதான் போற்றிப் புகழ்ந்தாலும், அவரது எல்லையற்ற, அறியொணா, அழிவற்ற மற்றும் அனைத்தையும் தழுவிய அந்த 'உண்மையை' ஒரு சாதாரண மனிதப் பிறவியின் வரையறுக்கப்பட்ட, பருப்பொருள் சார்ந்த உடலுக்குள் அவர் ஒருபோதும் முழுமையாகப் புகுத்த இயலாது. உண்மையில், தனது சொந்த இருப்பை அவ்வாறு ஒரு மனித உடலுக்குள் முழுமையாகப் புகுத்தக்கூடிய ஒரு இறைவன், பஹாவுல்லாவின் போதனைகளின் ஒளியில் நோக்குமிடத்து, உடனடியாகத் தனது 'இறைத்தன்மையை' இழந்துவிடுவார்... பஹாய் சமயத்தின் முக்கியக் கோட்பாடுகளில் ஒன்று இதுவே: பஹாவுல்லாவின் வெளிப்பாடு எத்துணைப் பேரழுத்தமும் தீவிரமும் வாய்ந்ததாக இருப்பினும், அவர் அடிப்படையில் கடவுளின் அந்தத் திருத்தோற்றங்களில் (Manifestations) ஒருவராகவே கருதப்பட வேண்டுமே தவிர, கண்ணுக்குப் புலனாகாத அந்தப் பரம்பொருளுடனோ—அதாவது, இறைத்தன்மையின் சாரம்சத்துடனோ—ஒருபோதும் ஒன்றிணைத்து அடையாளம் காணப்படக்கூடாது. இக்கோட்பாடு ஒருபோதும் மங்கச் செய்யப்படலாகாது; மேலும், இக்கோட்பாட்டின் முழுமைத்தன்மை எவ்வகையிலும் சிதைக்கப்படுவதை, பஹாய் சமயத்தை பின்பற்றுவோர் எவரும் அனுமதிக்கலாகாது.^[236]

பாதுகாப்பு மற்றும் மொழிபெயர்ப்பு

பஹாவுல்லாவின் மூல ஆக்கங்கள் அனைத்தும் சேகரிக்கப்பட்டு, அவற்றின் நம்பகத்தன்மை உறுதிசெய்யப்பட்டு, முறையாகப் பட்டியலிடப்பட்டு, பாதுகாத்து வைக்கப்படுவதை உறுதிசெய்யும் தொடர் முயற்சிகளில் பஹாய் உலக மையம் ஈடுபட்டு வருகிறது.^[237]^[238] உலகளாவிய அளவில் தொடர்ந்து நடைபெற்று வரும் மொழிபெயர்ப்புத் திட்டங்களின் வாயிலாக, பஹாவுல்லாவின் ஆக்கங்கள் தற்போது 800-க்கும் மேற்பட்ட மொழிகளில் கிடைக்கப்பெறுகின்றன.^[5]^[u]

குறிப்புகள்

↑ ஆசியா கானுமும் அவரது பிள்ளைகள் அப்துல்-பகா, பாகியா கானும், மிர்சா மிகிதி ஆகியோரும் பகாய் நம்பிக்கையின் 'புனித குடும்பம்' ஆவர்.^[17]
↑ பாப் மீது நம்பிக்கை கொண்ட முதல் நபரான ஒரு முஸ்லிம் மதகுரு.^[20]
↑ மதத் தலைப்பிலான கடிதத்திற்கான சொல்
↑ ஈரானில் பெரும்பாலான பஹாய்கள் முஸ்லிம் மரபைச் சேர்ந்தவர்களாக இருந்தாலும், பின்னர் 19-ஆம் நூற்றாண்டில் அந்நாட்டில் யூத மதத்திலும் ஜரோஅஸ்திரிய மதத்திலும் இருந்து கணிசமான எண்ணிக்கையிலானோர் மதமாற்றம் செய்தது நன்கு ஆவணப்படுத்தப்பட்டுள்ளது.^[24]^[25]^[26]^[27]^[28]
↑ ஆன்மீகப் பெயர்கள் வழங்கப்பட்ட விதம் குறித்த பார்வைக்கு, "Personal Names and Titles in Islamic and Baha'i Usage".-ஐ பார்க்கவும். Walbridge, John (2002). "Essays and Notes on Babi and Baha'i History".-இல்.
↑ அதன் பின்னர், பஹாய்களால் அது ரித்வான் தோட்டம் (சொர்க்கம்) என்று குறிப்பிடப்பட்டு வருகிறது.^[68]
↑ உலகம் முழுவதும் உள்ள பஹாய்கள், பஹாவுல்லாவின் ஆன்மீகப் பணியின் அதிகாரப்பூர்வ அறிவிப்புடன் தொடர்புடைய பன்னிரண்டு நாள் Ridván காலத்தை ஒரு திருவிழாவாகக் கொண்டாடுகின்றனர்.^[68]
↑ 1800களில் ஈரானிலும் துருக்கியர்களிடையும் பொதுக் குளியலறைகள் பொதுவாக இருந்தன; அக்கால வீடுகளில் குளியலறைகள் அமைக்கப்படாததால் அவை அவசியமானவையாக இருந்தன. பொதுக் குளியலறைகள் பழக்கமானவர்கள் ஒன்று கூடி உரையாடி செய்திகளைப் பகிரும் இடங்களாகவும் இருந்தன. பெரும்பாலான வாடிக்கையாளர்களுக்கு உதவியாளர்கள் வழங்கப்பட்டனர்; ஆயினும், சிலர் தங்களுக்கென தனிப்பட்ட உதவியாளர்களையும் ஏற்பாடு செய்துகொண்டனர்.^[87]
↑ ரித்வான் தோட்டத்தில் பஹாவுல்லா தனது ஆன்மீக நிலையை அறிவித்ததை யஹ்யா ஏற்கனவே அறிந்திருந்தான்; ஆனால் அதை அவன் ஒருபோதும் குறிப்பிடவோ ஏற்றுக்கொள்ளவோ இல்லை.^[92]
↑ அக்காலத்தில் வாழ்ந்த மிர்ஸா ஹைதர்-அலி, தனது "Bihjatu’s-Sudur" என்ற நூலில், கணக்காக 99% பாபிகள் பஹாவுல்லாவைத் தங்கள் வாக்குறுதியளிக்கப்பட்டவராக அங்கீகரித்தனர் என்று பதிவு செய்துள்ளார்.^[96]
↑ யஹ்யாவின் பின்பற்றுபவர்கள் இந்தப் பெயரால் அறியப்பட்டனர்; "அஸல்" என்பது பாப் யஹ்யாவுக்கு வழங்கிய ஒரு அழைப்புப்பெயராகும்.^[94]
↑ பஹாவுல்லா மற்றும் மிர்ஸா யஹ்யா இடையே என்ன நடந்தது, மேலும் அவர்களுக்கிடையேயான வேறுபாடுகளைப் பற்றிய பஹாய் மற்றும் அஸலி பார்வைகளை வழங்கும் குறிப்புகள் குறித்து மேலும் அறிய.
↑ இது மேற்கத்திய செய்தித்தாளொன்றில் பஹாவுல்லாவைப் பற்றிய முதல் முக்கியமான விளக்கமாக இருக்கலாம்.^[108]
↑ பஹாய்கள் கடவுளுக்கு "மனம், சித்தம், நோக்கம்" உண்டு என்றும், சிந்திக்கவும் அன்பு செலுத்தவும் அவருக்கு திறன் உண்டு என்றும் நம்பினாலும், தெய்வீக இருப்பைப் பற்றிய அவர்களுடைய கருத்து "மனித உருவ ஒப்புமையுடையதல்ல; ஏனெனில் அது அனைத்து மனித வரம்புகளையும் வடிவங்களையும் தாண்டியுள்ளது, மேலும் மனிதப் புரிதலுக்கு எட்டாத தெய்வீக சாரத்தை வரையறுக்க முயல்வதே இல்லை. கடவுள் ஒரு தனிப்பட்ட உண்மை என்று சொல்வது, அவருக்கு ஒரு உடல் வடிவம் உண்டு அல்லது அவர் எவ்விதத்திலும் மனிதரை ஒத்தவர் என்று பொருளல்ல. அத்தகைய நம்பிக்கையை ஏற்குவது வெளிப்படையான தெய்வநிந்தனையாகும்."^[119]
↑ பஹாவுல்லாவின் மூத்த மகனின் இயற்பெயர் ‘அப்பாஸ்’ ஆகும். பஹாவுல்லாவின் மறைவிற்குப் பிறகு பஹாய் சமயத்தின் தலைவராக நியமிக்கப்பட்டபோது, தமக்குப் பஹாவுல்லாவின் காரியத்திற்குச் சேவை செய்வதற்கல்லாமல் வேறு எவ்வித விருப்பமும் இல்லை என்பதை வலியுறுத்தும் வகையில், "பஹாவுல்லாவின் சேவகர்" என்று பொருள்படும் எளிமையான ‘அப்துல்-பஹா’ என்ற பட்டத்தை அவர் தாமே ஏற்றுக்கொண்டார். அதன் பின்னர், "மிகப் பெரும் கிளை", "இறைவனின் மர்மம்", "குருநாதர்" போன்ற பஹாவுல்லா தமக்கு வழங்கிய உயரிய பட்டங்களால் அல்லாமல், ‘அப்துல்-பஹா’ என்றே தம்மை எல்லா பஹாய்களும் அழைக்க வேண்டும் என்று அவர் கேட்டுக்கொண்டார்.^[165]^[166]
↑ பஹாவுல்லாவின் உடன்படிக்கை நிறுவப்பட்டதிலிருந்து, சில தனிநபர்கள் பஹாய் சமயத்தின் தலைவரின் நியமனத்தையும் அதிகாரத்தையும் நிராகரித்து, தமது சொந்தத் தலைமையை முன்னிறுத்த முயன்றுள்ளனர்; ஆனால் அவர்கள் அனைவரும் தோல்வியடைந்துள்ளனர்.^[173] இத்தகைய முயற்சிகளில் ஈடுபட்டவர்களை (பஹாய்களால் "உடன்படிக்கை மீறிகள்" என்று அழைக்கப்படுவோர்) சிலர் பஹாய் சமயத்தின் "பிரிவுகள்" என விவரிக்கின்றனர். எனினும், ஒரு சிறந்த சட்ட அறிஞர் விளக்குவதாவது, அவர்கள் ஒருபோதும் உண்மையான "போட்டி சமூகத்தை" உருவாக்க முடியாததனால், அவர்களைப் பஹாய் "பிரிவுகள்" அல்லது "பிளவுகள்" என்று சரியாக விவரிக்க முடியாது என்பதே. உடோ ஷேஃபர் கூறுவது: "ஒரு பிளவு வெறும் தற்காலிக முக்கியத்துவமுடையதாக இருந்து, அது ஒரு போட்டி சமூகத்தை உருவாக்கவில்லை என்றால், அதைப் பற்றி ‘schism’ என்று சொல்ல முடியாது. (எப்படி ஒவ்வொரு முறையும் ஒரு தேவாலய உறுப்பினர் ‘பிளவு’ என்ற திருச்சபை குற்றமாகக் கருதப்படும் ஒரு செயலைச் செய்தால், அதைத் தேவாலயப் பிளவு என்று சொல்லமாட்டோமோ அதுபோல.)"^[174] இவற்றையும் தொடர்புடைய அம்சங்களையும் மேலும் ஆராய, (Heller 2022, ப. 414–421) பார்க்கவும்.
↑ குறிப்பிடத்தக்க விதிவிலக்கு ஈரானில் உள்ள பஹாய் சமயம் ஆகும். அங்கு பஹாய்கள் இஸ்லாமிய ஆட்சியினால் கடுமையாகத் துன்புறுத்தப்படுகின்றனர், மேலும் பஹாய் நிர்வாகம் தடைசெய்யப்பட்டுள்ளது.^[176]^[177]
↑ பஹாவுல்லா எந்தவொரு ஆசாரியத்துவத்தையும் அல்லது தொழில்முறை மதகுரு வர்க்கத்தையும் தடைசெய்தார்; ஏனெனில், அவரது பார்வையில், வரலாற்று ரீதியாக சமயங்களின் நிறுவனர்கள் மறைந்தபின் சமயங்களுக்குள் மற்றும் சமயங்களுக்கிடையே ஏற்பட்ட பகைமையின் முக்கிய மூலக் காரணம் அதுவே ஆகும்.^[181]
↑ எழுத்தரால் பதிவு செய்யப்பட்ட எந்த வெளிப்பாட்டு வரைவுமே பின்னர் மீண்டும் தூயநகலாக எழுதப்படும்;^[198] இறுதி வடிவத்தைப் பஹாவுல்லா தாமே மேற்பார்வையிட்டு ஒப்புதல் அளிப்பார்.
↑ சந்தேக நோக்கிலான விமர்சனங்கள், பஹாவுல்லா “தெய்வீகக் குரல்” பயன்படுத்திய விதம் வெறும் இலக்கிய நடைமுறை அல்ல, மாறாக அவர் தெய்வமாகவே உடலுற எடுத்துரைத்த தீவிரக் கூற்றாகும் என்று முன்வைத்துள்ளன.^[228] ஆனால் இதே போன்ற நடைமுறை பிற சமயங்களின் மறைநூல்களிலும் காணப்படுகிறது.^[5] டெனிஸ் மேக்இயோய்ன், பஹாவுல்லாவின் நிலையைப் பற்றிய இன்றைய பஹாய் விளக்கம், பஹாவுல்லா தம்மைப் பற்றிக் கொண்டிருந்த பார்வையிலிருந்து மாறுபட்டிருக்கலாம் என்று வாதிடுகிறார்.^[233] குறிப்பாக, “உடல்பிரவேசம்” என்ற எண்ணத்தை நிராகரித்து, “சூரியனை ஒப்பிடும்போது கண்ணாடி போல” அவர் ஒரு தெய்வீக வெளிப்பாட்டு நிலையம் என்றே வலியுறுத்தும் “இன்றைய அதிகாரப்பூர்வ பஹாய் கோட்பாடு” என்பதையும், பஹாவுல்லாவின் பிற்கால எழுத்துக்களில் சிலவற்றில் காணப்படும் கூற்றுகளையும் அவர் ஒப்பிடுகிறார்; அவை இன்னும் தீவிரமான பார்வையைச் சுட்டும் என்று அவர் கருதுகிறார்.^[233] உதாரணமாக, “மிகப் பெரிய சிறையில் (அதாவது அக்கா) பேசுகிறவர், எல்லாவற்றையும் படைத்தவரும் எல்லா நாமங்களையும் இருப்புக்கு கொண்டுவந்தவரும் ஆவார்” என்று பஹாவுல்லா கூறியிருப்பதை அவர் சுட்டிக்காட்டுகிறார்.^[233] எனினும், பஹாய்களிடையே நிலவும் புரிதல் என்னவென்றால், கடவுளின் குரலில் எழுதுவது ஒரு இலக்கிய நடைமுறை ஆகும்; மேலும் அது பஹாவுல்லா வாயிலாக வந்த செய்தியையே குறிக்கிறது.^[234]
↑ பஹாவுல்லாவின் மூல ஆக்கங்களில் ஒரு சிறிய விழுக்காடு மட்டுமே ஆங்கிலத்திற்கு மொழிபெயர்க்கப்பட்டிருந்தாலும், நிறைவு பெற்றவற்றில் அவரது மிக முக்கியமான பல படைப்புகள் அடங்குகின்றன.^[239]

மேற்கோள்கள்

↑ Smith 2000, ப. xiv–xv, 69–70.
↑ Stockman, Robert H. (2022). The world of the Bahá'í faith. Routledge worlds series. London New York (N.Y.): Routledge, Taylor & Francis Group. pp. 38–39. ISBN 978-1-138-36772-2.
1 2 Hartz 2009, ப. 38.
1 2 Smith 2000, ப. 323.
1 2 3 Hartz 2009, ப. 56.
1 2 Stockman 2013, ப. 2.
1 2 Stockman 2022a, ப. 219–220.
↑ Adamson 2007, ப. 267.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 127n.
1 2 3 Momen 2022, ப. 41.
1 2 Smith 2000, ப. 58–59.
1 2 Taherzadeh 1992, ப. 34–38.
1 2 Momen 2019a.
1 2 Smith 2000, ப. 73.
1 2 3 Hatcher & Martin 1984, ப. 30.
1 2 Hatcher & Martin 1984, ப. 9–18.
↑ Ma'ani 2008, ப. 87.
1 2 Dehghani 2022, ப. 188–189.
1 2 Saiedi 2000, ப. 2.
↑ BBC 2009b.
↑ Balyuzi 2000, ப. 35–37.
↑ Smith 2000, ப. 64–65.
↑ Saiedi 2008, ப. 24, note #39.
↑ Maneck 1984.
↑ Smith 2000, ப. 369.
↑ Maneck 1990.
↑ Sharon 2011.
↑ Amanat 2011, ப. 256.
↑ Warburg 2006, ப. 133–134.
↑ Hartz 2009, ப. 41.
↑ Smith 2000, ப. 57.
↑ Mahmoudi 2022, ப. 384–387.
↑ Saiedi 2008, ப. 343.
1 2 Saiedi 2008, ப. 344.
↑ Effendi 1944, ப. 23.
↑ Saiedi 2000, ப. 295.
↑ Hartz 2009, ப. 32.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 20–21.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 20.
1 2 Saiedi 2000, ப. 4.
↑ Balyuzi 2000, ப. 99–101.
↑ BBC 2009.
↑ Buck 2019.
↑ Adamson 2007, ப. lxxiv.
↑ Warburg 2006, ப. 7.
1 2 3 Smith 2000, ப. 53.
1 2 Smith 2000, ப. 74.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 34.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 34–46.
↑ Balyuzi 2000, ப. 113–114.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 92–93.
1 2 Saiedi 2008, ப. 344–345.
↑ Balyuzi 2000, ப. 113.
↑ Schaefer, Towfigh & Gollmer 2000, ப. 534–535.
1 2 Hatcher & Martin 1984, ப. 36.
1 2 3 4 5 Smith 2008, ப. 17.
↑ Saiedi 2000, ப. 117.
↑ Balyuzi 2000, ப. 116.
1 2 3 Momen 2022, ப. 44.
↑ Balyuzi 2000, ப. 118.
↑ Smith 2000, ப. 159.
↑ Saiedi 2000, ப. 206.
↑ Smith 1987, ப. 60.
↑ Effendi 1944, ப. 124–125.
1 2 Hatcher & Martin 1984, ப. 36–37.
1 2 3 4 Hatcher & Martin 1984, ப. 37.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 68–69.
1 2 Smith 2000, ப. 296–297.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 37–38.
↑ Adamson 2007, ப. 409–410.
1 2 3 4 5 6 Momen 2022, ப. 44–45.
↑ Smith 2008, ப. 23.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 69.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 112–115.
↑ Smith 2000, ப. 212.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 75–76.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 76.
↑ Taherzadeh 1977, ப. 1.
↑ Hartz 2009, ப. 47.
↑ Taherzadeh 1977, ப. 57.
↑ Hartz 2009, ப. 141–142.
↑ Taherzadeh 1977, ப. 75–77.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 38–39.
1 2 3 Smith 2008, ப. 24.
↑ Balyuzi 2000, ப. 225.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 117.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 118.
↑ Balyuzi 2000, ப. 229.
↑ Salmání 1982, ப. 51–52.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 117–120.
↑ Hatcher 1997, ப. 357–358.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 83–84.
↑ Taherzadeh 1992, ப. 84.
1 2 3 4 Hatcher & Martin 1984, ப. 39.
↑ Taherzadeh 1977, ப. 166, 179.
↑ Taherzadeh 2000, ப. 124.
1 2 3 4 Smith 2008, ப. 26.
↑ Hartz 2009, ப. 49–50.
↑ Adamson 2007, ப. 326–327.
↑ Alkan 2022, ப. 76.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 42.
↑ Warburg 2006, ப. 177.
↑ Nakhjavani 1983, ப. vii+.
↑ Momen 2022, ப. 47.
↑ Adamson 2007, ப. 322.
↑ Momen 1981, ப. 209–212.
↑ "The Babs of Persia", The Times, London, 5 October 1871, p. 8, 3rd column down from top
↑ Momen 1981, ப. 210.
↑ Smith 2008, ப. 26–27.
↑ Smith 2008, ப. 28.
↑ Momen 1981, ப. 229–230.
↑ Smith 2008, ப. 27.
↑ Adamson 2007, ப. 59.
↑ Warburg 2006, ப. 450–454.
↑ Smith 2008, ப. 162.
↑ UNESCO World Heritage Centre 2008.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 74.
↑ Warburg 2006, ப. 12.
↑ Hornby 1988, ப. 477, ref. #1574 (citing Shoghi Effendi).
↑ Matthews 2005, ப. 19.
↑ Bolodo-Taefi 2022, ப. 176–178.
↑ Kluge 2022, ப. 230–231.
↑ Smith 2008, ப. 117–118.
↑ Bolodo-Taefi 2022, ப. 182–184.
↑ Adamson 2007, ப. 186–188.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 120.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 116–118.
↑ Baháʼu'lláh 1976, ப. 80, §XXXIV.
↑ Dehghani 2022, ப. 190.
↑ Smith 2000, ப. 246–247.
↑ Mount 2022, ப. 240.
↑ Smith 2000, ப. 323–324.
↑ Bolodo-Taefi 2022, ப. 185.
↑ Adamson 2007, ப. 385–387.
↑ Heller 2022, ப. 409–410.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 127–128.
↑ Adamson 2007, ப. 387–388.
↑ Buck 2004, ப. 143–178.
↑ Bolodo-Taefi 2022, ப. 184.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 81–84.
↑ Warburg 2006, ப. 170–172.
↑ Smith 2000, ப. 78–79.
1 2 Hartz 2009, ப. 90.
1 2 3 Bausani 2011, ப. 191-192.
1 2 3 Smith 2008, ப. 33.
↑ Adamson 2007, ப. 381–382.
↑ White 2022, ப. 282.
↑ Mahmoudi 2022, ப. 387.
↑ Warburg 2006, ப. 17.
↑ Mahmoudi 2022, ப. 390–391.
↑ Smith 2008, ப. 53, 139.
↑ Hartz 2009, ப. 111–112.
↑ Pearson 2022, ப. 250–251.
↑ Smith 2008, ப. 143–144.
↑ Pearson 2022, ப. 251–252.
↑ Smith 2008, ப. 203.
↑ Smith 2000, ப. 131.
↑ Smith 2008, ப. 41.
↑ Smith 2000, ப. 114.
↑ Saiedi 2000, ப. 247–250.
↑ Alkan 2022, ப. 72.
1 2 Hatcher & Martin 1984, ப. 50.
↑ Momen 2004, ப. 97–98.
↑ Bausani & MacEoin 2011.
↑ Adamson 2007, ப. 2.
↑ Smith 2000, ப. 14.
↑ Alkan 2022, ப. 78–79.
↑ Smith 2008, ப. 43.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 50–51.
↑ Heller 2022, ப. 411–413.
↑ Smith 2022a, ப. 134–135.
↑ Smith 2008, ப. 110.
↑ Hartz 2009, ப. 73, 95.
↑ Schaefer, Towfigh & Gollmer 2000, ப. 51 + note #108.
↑ Hartz 2009, ப. 73.
↑ Hartz 2009, ப. 125–127.
↑ Britannica 2022b.
↑ Smith & Ghaemmaghami 2022b, ப. 454–460.
↑ Warburg 2006, ப. 196.
1 2 Hartz 2009, ப. 86.
↑ Adamson 2007, ப. 98.
↑ Hartz 2009, ப. 113.
↑ Hartz 2009, ப. 118–121.
↑ Hartz 2009, ப. 101–102, 113.
↑ Smith 2008, ப. 178–180.
1 2 Smith 2000, ப. 276.
↑ Warburg 2006, ப. 209–210.
↑ Warburg 2006, ப. 306–308.
↑ Adamson 2007, ப. 136.
1 2 Hartz 2009, ப. 22.
↑ Smith 2022a, ப. 137–143.
↑ Adamson 2007, ப. 479–48.
↑ Smith 2008, ப. 176–178.
↑ Hartz 2009, ப. 106–108.
↑ Warburg 2006, ப. 424–426.
1 2 3 Smith 2000, ப. 79–80.
↑ Smith 2008, ப. 18–20.
↑ Phelps 2022, ப. 52.
↑ Momen 2019b.
↑ Hartz 2009, ப. 54.
↑ Universal House of Justice 2013.
↑ Hartz 2009, ப. 56–63.
↑ Smith 2008, ப. 21–22.
↑ Warburg 2006, ப. 144–145, 178.
↑ Smith 2000, ப. 43–44.
↑ Bolodo-Taefi 2022a, ப. 258–267.
↑ Sergeev 2022, ப. 270–272, 274–276, 277–279.
↑ Smith 2008, ப. 22, 121–122.
↑ Warburg 2006, ப. 13.
↑ Taherzadeh 1976, ப. 42–43.
↑ Saiedi 2000, ப. 98.
↑ Smith 2008, ப. 25–26.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 40.
↑ Smith 2008, ப. 133–134.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 44.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 44–45.
↑ Effendi 1944, ப. 158–159.
↑ Smith 2008, ப. 28–29.
↑ Adamson 2007, ப. 384–385.
1 2 Smith 2008, ப. 28–31.
↑ Hatcher & Martin 1984, ப. 45–46.
↑ de Bellaigue 2018, ப. 144.
↑ Adamson 2007, ப. lxxxvi, 502.
↑ Sours 1991, ப. 87.
↑ Baháʼu'lláh 1976, ப. 66–67, §XXVII.
↑ Phelps 2022, ப. 53.
↑ Adamson 2007, ப. Ixxxvi, 136.
1 2 Stockman 2013, ப. 28.
↑ Phelps 2022, ப. 67.
↑ Taherzadeh 1984, ப. 226–230.
↑ Phelps 2022, ப. 71.
↑ Taherzadeh 1987, ப. 352–357.
1 2 3 MacEoin 2009, ப. 500.
↑ Cole 1982.
↑ Hollinger 2022, ப. 106–107.
↑ Adamson 2007, ப. 188, 189.
↑ Smith 2000, ப. 100–101, 307.
↑ Universal House of Justice 1993.
↑ Smith 2000, ப. 79–86.

உசாத்துணைகள்

பகாய் வளங்கள்

Bahá'í International Community (2019). "Photograph of Bahá'u'lláh". The Life of Baháʼu'lláh – A Photographic Narrative. Retrieved 2022-12-23.
Taherzadeh, Adib (1980). Photographs of Baháʼu'lláh; William Miller. Oxford, UK: George Ronald. ISBN 0-85398-439-5. Retrieved 2022-12-23. {{cite book}}: More than one of |author= and |last= specified (help); More than one of |location= and |place= specified (help)
Universal House of Justice (1993). "Baháʼí Archives: Preserving and Safeguarding the Sacred Texts". Andalib 12. https://bahai-library.com/uhj_bahai_archives_texts. பார்த்த நாள்: 2022-12-23.
Universal House of Justice (1999). "Photograph of Baha'u'llah on Website". Retrieved 2022-12-23.
Universal House of Justice (2013). "Numbers and Classifications of Texts and Sacred Writings". Lights of Irfan (Wilmette, IL: Irfan Colloquia) 10. http://bahai-library.com/uhj_numbers_sacred_writings. பார்த்த நாள்: 2022-12-23.

கலைக்களஞ்சியங்கள்

Bausani, A. (2011). "". Encyclopædia Iranica II, Fasc. 2. 191–192.
"". Encyclopædia Iranica I, Fasc. 1. (2011). 102–104.
"Bahāʾī Faith". Encyclopædia Britannica. (13 December 2022).
Hornby, Helen, ed. (1988). Lights of Guidance: A Baháʼí Reference File (Second revised and enlarged ed.). New Delhi: Baháʼí Publishing Trust. ISBN 81-85091-46-3.
Smith, Peter (2000). "A Concise Encyclopedia of the Baháʼí Faith".. Oxford, UK: Oneworld Publications. பன்னாட்டுத் தரப்புத்தக எண் 1-85168-184-1.
Cole, Juan (1988). "BAHĀʾ-ALLĀH". Encyclopædia Iranica III, Fasc. 4. 422–429.

பிற உசாத்துணைகள்

Adamson, Hugh (2007). Historical Dictionary of the Baháʼí Faith. Oxford, UK: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-3353-1.
Alkan, Necati (2022). "Ch. 6: 'Abdu'l-Bahá 'Abbás". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 72–87. ISBN 978-1-138-36772-2.
Amanat, Mehrdad (2011). Jewish Identities in Iran: Resistance and Conversion to Islam and the Baha'i Faith. I.B. Tauris. ISBN 978-1845118914.
Balyuzi, Hassan (28 September 2009). Religions – Baháʼí: Baháʼu'lláh. Oxford, UK: BBC News. ISBN 0-85398-328-3. Retrieved 2022-12-23. {{cite book}}: More than one of |author= and |last= specified (help)
BBC (28 September 2009b). "Religions – Baháʼí: The Báb". BBC News. Retrieved 2022-12-23.
de Bellaigue, Christopher (2018). The Islamic Enlightenment: The Modern Struggle Between Faith and Reason. London: Vintage. ISBN 978-0-099-57870-3.
Bolodo-Taefi, Vargha (2022). "Ch. 14: God, Revelation, and Manifestation". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 175–187. ISBN 978-1-138-36772-2.
Bolodo-Taefi, Vargha (2022a). "Ch. 22: Mysticism". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 258–268. ISBN 978-1-138-36772-2.
Buck, Christopher (2004). "The eschatology of Globalization: The multiple-messiahship of Bahā'u'llāh revisited". In Sharon, Moshe (ed.). Studies in Modern Religions, Religious Movements and the Bābī-Bahā'ī Faiths. Boston: Brill. pp. 143–178. ISBN 90-04-13904-4.
Buck, Christopher (24 October 2019). "Bahá'í Social Principles First Proclaimed by the Báb". BahaiTeachings.org. Archived from the original on 14 April 2021. Retrieved 9 December 2021.
Cole, Juan (1982). "The Concept of Manifestation in the Baháʼí Writings". Baháʼí Studies monograph 9: 1–38. http://bahai-library.com/cole_concept_manifestation.
Dehghani, Sasha (2022). "Ch. 15: Progressive Revelation". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 188–200. ISBN 978-1-138-36772-2.
Elwell-Sutton, L.P. (1976). "Review of "The Baha'i Faith" Its History and Teaching by William McElwee Miller". Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland 108 (2): 157–158. doi:10.1017/S0035869X00133416. https://bahai-library.com/elwell-sutton_miller_bahai_faith.
Hartz, Paula (2009). World Religions: Baha'i Faith (3rd ed.). New York: Chelsea House Publishers. ISBN 978-1-60413-104-8.
Hatcher, John (1997). The Ocean Of His Words: A Reader's Guide to the Art of Bahá'u'lláh. Wilmette, IL: Baháʼí Publishing Trust. ISBN 0-87743-259-7.
Hatcher, William; Martin, Douglas (1984). The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion. San Francisco, CA: Harper and Row. ISBN 0-06-065441-4.
Heller, Wendy M. (2022). "Ch. 34: The Covenant and Covenant-Breaking". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 409–425. ISBN 978-1-138-36772-2.
Hollinger, Richard (2022). "Ch. 8: Shoghi Effendi Rabbani". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 105–116. ISBN 978-1-138-36772-2.
Ma'ani, Baharieh Rouhani (2008). Leaves of the Twin Divine Trees. Oxford, UK: George Ronald. ISBN 978-0-85398-533-4.
Kluge, Ian (2022). "Ch. 19: The Physical and Spiritual Dimensions of Human Nature". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 230–239. ISBN 978-1-138-36772-2.
Mahmoudi, Hoda (2022). "Ch. 32: Peace". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 384–393. doi:10.1163/ej.9789004170353.i-740. ISBN 978-1-138-36772-2.
Maneck, Susan (1990). "Conversion of Religious Minorities to the Baha'i Faith in Iran: Some Preliminary Observations". Journal of Bahá'í Studies 3 (3). http://bahai-library.com/maneck_conversion_minorities_iran. பார்த்த நாள்: 2012-03-28.
Maneck, Susan (1984). "Early Zoroastrian Conversions to the Bahá'í Faith in Yazd, Iran". In Cole, Juan Ricardo; Momen, Moojan (eds.). Studies in Bábí and Bahá'í history. Vol. 2 of Studies in Babi and Baha'i History: From Iran East and West (illustrated ed.). Kalimat Press. pp. 67–93. ISBN 978-0933770409.
Matthews, Gary (2005). The Challenge of Baháʼu'lláh: Does God Still Speak to Humanity Today?. Wilmette, IL: Baháʼí Publishing. ISBN 1-931847-16-9.
Momen, Moojan, ed. (1981). The Bábí and Baháʼí Religions, 1844–1944: Some Contemporary Western Accounts. Oxford, UK: George Ronald. ISBN 0-85398-102-7.
Momen, Moojan (23 September 2019a). "Baha'i Faith and Holy People". In Jestice, Phyllis G. (ed.). Central Figures of the Bahaʼi Faith. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. ISBN 1-57607-355-6. Archived from the original on 23 October 2020. {{cite book}}: |website= ignored (help)
Momen, Moojan (23 September 2019b). "Bahaʼi Sacred Texts". British Library: Discovering Sacred Texts. Archived from the original on 23 December 2019.
Mount, Guy Emerson (2022). "Ch. 20: Unity in Diversity". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 240–246. ISBN 978-1-138-36772-2.
Nakhjavani, Bahiyyih (1983). Four on an Island. Oxford, UK: George Ronald. ISBN 0-85398-174-4.
Pearson, Anne M. (2022). "Ch. 21: The Equality of the Sexes". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 247–257. ISBN 978-1-138-36772-2.
Phelps, Steven (2022). "Ch. 5: The Writings of Baháʼuʼlláh". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 51–71. ISBN 978-1-138-36772-2.
Saiedi, Nader (2008). Gate of the Heart: Understanding the Writings of the Báb. Waterloo, ON: Wilfrid Laurier University Press. ISBN 978-1-55458-035-4.
Saiedi, Nader (2000). Logos and Civilization: Spirit, History and Order in the Writings of Bahá'u'lláh. Bethesda, MD: University Press of Maryland. ISBN 1-88305-363-3.
Salmání, Ustád Muhammad-ʻAlíy-i (1982). My Memories of Baháʼu'lláh. Los Angeles, CA: Kalimát Press.
Schaefer, U.; Towfigh, N.; Gollmer, U. (2000). Making the Crooked Straight: A Contribution to Baháʼí Apologetics. Oxford, UK: George Ronald. ISBN 0-85398-443-3.
Sergeev, Mikhail (2022). "Ch. 23: Progress of the Soul: Life After Death". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 269–281. ISBN 978-1-138-36772-2.
Sharon, Moshe (2011-01-13). "Jewish Conversion to the Baha?i faith". Chair in Baha'i Studies Publications. The Hebrew University of Jerusalem. Archived from the original on 2013-10-20. Retrieved 2012-03-28.
Smith, Todd (2022a). "Ch. 11: The Universal House of Justice". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 134–144. ISBN 978-1-138-36772-2.
Smith, Todd; Ghaemmaghami, Omid (2022b). "Ch. 37: Consultation". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 450–462. ISBN 978-1-138-36772-2.
Sours, Michael (1991). Understanding Christian Beliefs. Oxford, UK: Oneworld Publications. ISBN 1-85168-032-2.
Stockman, Robert (8 July 2008). "Ch. 18: Oneness and Unity". In Stockman, Robert H. (ed.). Baháʼí Holy Places in Haifa and the Western Galilee. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 219–229. ISBN 978-1-138-36772-2. Retrieved 9 December 2021. {{cite book}}: More than one of |author= and |last= specified (help)
White, Christopher (2022). "Ch. 24: Bahá'í Spirituality and Spiritual Practices". In Stockman, Robert H. (ed.). The World of the Bahá'í Faith. Oxfordshire, UK: Routledge. pp. 282–288. ISBN 978-1-138-36772-2. கணினி நூலகம் 234309958.

வெளி இணைப்புகள்

The Life of Baháʼu'lláh – Baháʼí World Centre overview
The Life of Baháʼu'lláh – A Photographic Narrative.
Light to the World, a film about the life of Baháʼu'lláh and the impact of his teachings.
Reference Library: Writings of Baháʼu'lláh & the Báb in English, Persian and Arabic.
Baháʼí eBooks Publications—Baháʼu'lláh's writings as free eBooks for electronic devices. Sponsored privately.
Baháʼí Prayers—Online index of, and links to, prayers of Baháʼu'lláh, the Báb, and 'Abdu'l-Bahá by topic. Sponsored privately.

[18] ஆசியா கானுமும் அவரது பிள்ளைகள் அப்துல்-பகா, பாகியா கானும், மிர்சா மிகிதி ஆகியோரும் பகாய் நம்பிக்கையின் 'புனித குடும்பம்' ஆவர்.^[17]

[22] பாப் மீது நம்பிக்கை கொண்ட முதல் நபரான ஒரு முஸ்லிம் மதகுரு.^[20]

[23] மதத் தலைப்பிலான கடிதத்திற்கான சொல்

[32] ஈரானில் பெரும்பாலான பஹாய்கள் முஸ்லிம் மரபைச் சேர்ந்தவர்களாக இருந்தாலும், பின்னர் 19-ஆம் நூற்றாண்டில் அந்நாட்டில் யூத மதத்திலும் ஜரோஅஸ்திரிய மதத்திலும் இருந்து கணிசமான எண்ணிக்கையிலானோர் மதமாற்றம் செய்தது நன்கு ஆவணப்படுத்தப்பட்டுள்ளது.^[24]^[25]^[26]^[27]^[28]

[35] ஆன்மீகப் பெயர்கள் வழங்கப்பட்ட விதம் குறித்த பார்வைக்கு, "Personal Names and Titles in Islamic and Baha'i Usage".-ஐ பார்க்கவும். Walbridge, John (2002). "Essays and Notes on Babi and Baha'i History".-இல்.

[74] அதன் பின்னர், பஹாய்களால் அது ரித்வான் தோட்டம் (சொர்க்கம்) என்று குறிப்பிடப்பட்டு வருகிறது.^[68]

[77] உலகம் முழுவதும் உள்ள பஹாய்கள், பஹாவுல்லாவின் ஆன்மீகப் பணியின் அதிகாரப்பூர்வ அறிவிப்புடன் தொடர்புடைய பன்னிரண்டு நாள் Ridván காலத்தை ஒரு திருவிழாவாகக் கொண்டாடுகின்றனர்.^[68]

[95] 1800களில் ஈரானிலும் துருக்கியர்களிடையும் பொதுக் குளியலறைகள் பொதுவாக இருந்தன; அக்கால வீடுகளில் குளியலறைகள் அமைக்கப்படாததால் அவை அவசியமானவையாக இருந்தன. பொதுக் குளியலறைகள் பழக்கமானவர்கள் ஒன்று கூடி உரையாடி செய்திகளைப் பகிரும் இடங்களாகவும் இருந்தன. பெரும்பாலான வாடிக்கையாளர்களுக்கு உதவியாளர்கள் வழங்கப்பட்டனர்; ஆயினும், சிலர் தங்களுக்கென தனிப்பட்ட உதவியாளர்களையும் ஏற்பாடு செய்துகொண்டனர்.^[87]

[101] ரித்வான் தோட்டத்தில் பஹாவுல்லா தனது ஆன்மீக நிலையை அறிவித்ததை யஹ்யா ஏற்கனவே அறிந்திருந்தான்; ஆனால் அதை அவன் ஒருபோதும் குறிப்பிடவோ ஏற்றுக்கொள்ளவோ இல்லை.^[92]

[106] அக்காலத்தில் வாழ்ந்த மிர்ஸா ஹைதர்-அலி, தனது "Bihjatu’s-Sudur" என்ற நூலில், கணக்காக 99% பாபிகள் பஹாவுல்லாவைத் தங்கள் வாக்குறுதியளிக்கப்பட்டவராக அங்கீகரித்தனர் என்று பதிவு செய்துள்ளார்.^[96]

[110] யஹ்யாவின் பின்பற்றுபவர்கள் இந்தப் பெயரால் அறியப்பட்டனர்; "அஸல்" என்பது பாப் யஹ்யாவுக்கு வழங்கிய ஒரு அழைப்புப்பெயராகும்.^[94]

[115] பஹாவுல்லா மற்றும் மிர்ஸா யஹ்யா இடையே என்ன நடந்தது, மேலும் அவர்களுக்கிடையேயான வேறுபாடுகளைப் பற்றிய பஹாய் மற்றும் அஸலி பார்வைகளை வழங்கும் குறிப்புகள் குறித்து மேலும் அறிய.

[121] இது மேற்கத்திய செய்தித்தாளொன்றில் பஹாவுல்லாவைப் பற்றிய முதல் முக்கியமான விளக்கமாக இருக்கலாம்.^[108]

[133] பஹாய்கள் கடவுளுக்கு "மனம், சித்தம், நோக்கம்" உண்டு என்றும், சிந்திக்கவும் அன்பு செலுத்தவும் அவருக்கு திறன் உண்டு என்றும் நம்பினாலும், தெய்வீக இருப்பைப் பற்றிய அவர்களுடைய கருத்து "மனித உருவ ஒப்புமையுடையதல்ல; ஏனெனில் அது அனைத்து மனித வரம்புகளையும் வடிவங்களையும் தாண்டியுள்ளது, மேலும் மனிதப் புரிதலுக்கு எட்டாத தெய்வீக சாரத்தை வரையறுக்க முயல்வதே இல்லை. கடவுள் ஒரு தனிப்பட்ட உண்மை என்று சொல்வது, அவருக்கு ஒரு உடல் வடிவம் உண்டு அல்லது அவர் எவ்விதத்திலும் மனிதரை ஒத்தவர் என்று பொருளல்ல. அத்தகைய நம்பிக்கையை ஏற்குவது வெளிப்படையான தெய்வநிந்தனையாகும்."^[119]

[181] பஹாவுல்லாவின் மூத்த மகனின் இயற்பெயர் ‘அப்பாஸ்’ ஆகும். பஹாவுல்லாவின் மறைவிற்குப் பிறகு பஹாய் சமயத்தின் தலைவராக நியமிக்கப்பட்டபோது, தமக்குப் பஹாவுல்லாவின் காரியத்திற்குச் சேவை செய்வதற்கல்லாமல் வேறு எவ்வித விருப்பமும் இல்லை என்பதை வலியுறுத்தும் வகையில், "பஹாவுல்லாவின் சேவகர்" என்று பொருள்படும் எளிமையான ‘அப்துல்-பஹா’ என்ற பட்டத்தை அவர் தாமே ஏற்றுக்கொண்டார். அதன் பின்னர், "மிகப் பெரும் கிளை", "இறைவனின் மர்மம்", "குருநாதர்" போன்ற பஹாவுல்லா தமக்கு வழங்கிய உயரிய பட்டங்களால் அல்லாமல், ‘அப்துல்-பஹா’ என்றே தம்மை எல்லா பஹாய்களும் அழைக்க வேண்டும் என்று அவர் கேட்டுக்கொண்டார்.^[165]^[166]

[190] பஹாவுல்லாவின் உடன்படிக்கை நிறுவப்பட்டதிலிருந்து, சில தனிநபர்கள் பஹாய் சமயத்தின் தலைவரின் நியமனத்தையும் அதிகாரத்தையும் நிராகரித்து, தமது சொந்தத் தலைமையை முன்னிறுத்த முயன்றுள்ளனர்; ஆனால் அவர்கள் அனைவரும் தோல்வியடைந்துள்ளனர்.^[173] இத்தகைய முயற்சிகளில் ஈடுபட்டவர்களை (பஹாய்களால் "உடன்படிக்கை மீறிகள்" என்று அழைக்கப்படுவோர்) சிலர் பஹாய் சமயத்தின் "பிரிவுகள்" என விவரிக்கின்றனர். எனினும், ஒரு சிறந்த சட்ட அறிஞர் விளக்குவதாவது, அவர்கள் ஒருபோதும் உண்மையான "போட்டி சமூகத்தை" உருவாக்க முடியாததனால், அவர்களைப் பஹாய் "பிரிவுகள்" அல்லது "பிளவுகள்" என்று சரியாக விவரிக்க முடியாது என்பதே. உடோ ஷேஃபர் கூறுவது: "ஒரு பிளவு வெறும் தற்காலிக முக்கியத்துவமுடையதாக இருந்து, அது ஒரு போட்டி சமூகத்தை உருவாக்கவில்லை என்றால், அதைப் பற்றி ‘schism’ என்று சொல்ல முடியாது. (எப்படி ஒவ்வொரு முறையும் ஒரு தேவாலய உறுப்பினர் ‘பிளவு’ என்ற திருச்சபை குற்றமாகக் கருதப்படும் ஒரு செயலைச் செய்தால், அதைத் தேவாலயப் பிளவு என்று சொல்லமாட்டோமோ அதுபோல.)"^[174] இவற்றையும் தொடர்புடைய அம்சங்களையும் மேலும் ஆராய, (Heller 2022, ப. 414–421) பார்க்கவும்.

[194] குறிப்பிடத்தக்க விதிவிலக்கு ஈரானில் உள்ள பஹாய் சமயம் ஆகும். அங்கு பஹாய்கள் இஸ்லாமிய ஆட்சியினால் கடுமையாகத் துன்புறுத்தப்படுகின்றனர், மேலும் பஹாய் நிர்வாகம் தடைசெய்யப்பட்டுள்ளது.^[176]^[177]

[199] பஹாவுல்லா எந்தவொரு ஆசாரியத்துவத்தையும் அல்லது தொழில்முறை மதகுரு வர்க்கத்தையும் தடைசெய்தார்; ஏனெனில், அவரது பார்வையில், வரலாற்று ரீதியாக சமயங்களின் நிறுவனர்கள் மறைந்தபின் சமயங்களுக்குள் மற்றும் சமயங்களுக்கிடையே ஏற்பட்ட பகைமையின் முக்கிய மூலக் காரணம் அதுவே ஆகும்.^[181]

[217] எழுத்தரால் பதிவு செய்யப்பட்ட எந்த வெளிப்பாட்டு வரைவுமே பின்னர் மீண்டும் தூயநகலாக எழுதப்படும்;^[198] இறுதி வடிவத்தைப் பஹாவுல்லா தாமே மேற்பார்வையிட்டு ஒப்புதல் அளிப்பார்.

[254] சந்தேக நோக்கிலான விமர்சனங்கள், பஹாவுல்லா “தெய்வீகக் குரல்” பயன்படுத்திய விதம் வெறும் இலக்கிய நடைமுறை அல்ல, மாறாக அவர் தெய்வமாகவே உடலுற எடுத்துரைத்த தீவிரக் கூற்றாகும் என்று முன்வைத்துள்ளன.^[228] ஆனால் இதே போன்ற நடைமுறை பிற சமயங்களின் மறைநூல்களிலும் காணப்படுகிறது.^[5] டெனிஸ் மேக்இயோய்ன், பஹாவுல்லாவின் நிலையைப் பற்றிய இன்றைய பஹாய் விளக்கம், பஹாவுல்லா தம்மைப் பற்றிக் கொண்டிருந்த பார்வையிலிருந்து மாறுபட்டிருக்கலாம் என்று வாதிடுகிறார்.^[233] குறிப்பாக, “உடல்பிரவேசம்” என்ற எண்ணத்தை நிராகரித்து, “சூரியனை ஒப்பிடும்போது கண்ணாடி போல” அவர் ஒரு தெய்வீக வெளிப்பாட்டு நிலையம் என்றே வலியுறுத்தும் “இன்றைய அதிகாரப்பூர்வ பஹாய் கோட்பாடு” என்பதையும், பஹாவுல்லாவின் பிற்கால எழுத்துக்களில் சிலவற்றில் காணப்படும் கூற்றுகளையும் அவர் ஒப்பிடுகிறார்; அவை இன்னும் தீவிரமான பார்வையைச் சுட்டும் என்று அவர் கருதுகிறார்.^[233] உதாரணமாக, “மிகப் பெரிய சிறையில் (அதாவது அக்கா) பேசுகிறவர், எல்லாவற்றையும் படைத்தவரும் எல்லா நாமங்களையும் இருப்புக்கு கொண்டுவந்தவரும் ஆவார்” என்று பஹாவுல்லா கூறியிருப்பதை அவர் சுட்டிக்காட்டுகிறார்.^[233] எனினும், பஹாய்களிடையே நிலவும் புரிதல் என்னவென்றால், கடவுளின் குரலில் எழுதுவது ஒரு இலக்கிய நடைமுறை ஆகும்; மேலும் அது பஹாவுல்லா வாயிலாக வந்த செய்தியையே குறிக்கிறது.^[234]

[260] பஹாவுல்லாவின் மூல ஆக்கங்களில் ஒரு சிறிய விழுக்காடு மட்டுமே ஆங்கிலத்திற்கு மொழிபெயர்க்கப்பட்டிருந்தாலும், நிறைவு பெற்றவற்றில் அவரது மிக முக்கியமான பல படைப்புகள் அடங்குகின்றன.^[239]

[FOOTNOTESmith2000xiv–xv,_69–70-1] Smith 2000, ப. xiv–xv, 69–70.

[:4-2] Stockman, Robert H. (2022). The world of the Bahá'í faith. Routledge worlds series. London New York (N.Y.): Routledge, Taylor & Francis Group. pp. 38–39. ISBN 978-1-138-36772-2.

[FOOTNOTEHartz200938-3] 1 2 Hartz 2009, ப. 38.

[FOOTNOTESmith2000323-4] 1 2 Smith 2000, ப. 323.

[FOOTNOTEHartz200956-5] 1 2 3 Hartz 2009, ப. 56.

[FOOTNOTEStockman20132-6] 1 2 Stockman 2013, ப. 2.

[FOOTNOTEStockman2022a219–220-7] 1 2 Stockman 2022a, ப. 219–220.

[FOOTNOTEAdamson2007267-8] Adamson 2007, ப. 267.

[FOOTNOTEHatcherMartin1984127n-9] Hatcher & Martin 1984, ப. 127n.

[FOOTNOTEMomen202241-10] 1 2 3 Momen 2022, ப. 41.

[FOOTNOTESmith200058–59-11] 1 2 Smith 2000, ப. 58–59.

[FOOTNOTETaherzadeh199234–38-12] 1 2 Taherzadeh 1992, ப. 34–38.

[FOOTNOTEMomen2019a-13] 1 2 Momen 2019a.

[FOOTNOTESmith200073-14] 1 2 Smith 2000, ப. 73.

[FOOTNOTEHatcherMartin198430-15] 1 2 3 Hatcher & Martin 1984, ப. 30.

[FOOTNOTEHatcherMartin19849–18-16] 1 2 Hatcher & Martin 1984, ப. 9–18.

[FOOTNOTEMa'ani200887-17] Ma'ani 2008, ப. 87.

[FOOTNOTEDehghani2022188–189-19] 1 2 Dehghani 2022, ப. 188–189.

[FOOTNOTESaiedi20002-20] 1 2 Saiedi 2000, ப. 2.

[FOOTNOTEBBC2009b-21] BBC 2009b.

[FOOTNOTEBalyuzi200035–37-24] Balyuzi 2000, ப. 35–37.

[FOOTNOTESmith200064–65-25] Smith 2000, ப. 64–65.

[FOOTNOTESaiedi200824,_note_#39-26] Saiedi 2008, ப. 24, note #39.

[FOOTNOTEManeck1984-27] Maneck 1984.

[FOOTNOTESmith2000369-28] Smith 2000, ப. 369.

[FOOTNOTEManeck1990-29] Maneck 1990.

[FOOTNOTESharon2011-30] Sharon 2011.

[FOOTNOTEAmanat2011256-31] Amanat 2011, ப. 256.

[FOOTNOTEWarburg2006133–134-33] Warburg 2006, ப. 133–134.

[FOOTNOTEHartz200941-34] Hartz 2009, ப. 41.

[FOOTNOTESmith200057-36] Smith 2000, ப. 57.

[FOOTNOTEMahmoudi2022384–387-37] Mahmoudi 2022, ப. 384–387.

[FOOTNOTESaiedi2008343-38] Saiedi 2008, ப. 343.

[FOOTNOTESaiedi2008344-39] 1 2 Saiedi 2008, ப. 344.

[FOOTNOTEEffendi194423-40] Effendi 1944, ப. 23.

[FOOTNOTESaiedi2000295-41] Saiedi 2000, ப. 295.

[FOOTNOTEHartz200932-42] Hartz 2009, ப. 32.

[FOOTNOTEHatcherMartin198420–21-43] Hatcher & Martin 1984, ப. 20–21.

[FOOTNOTEHatcherMartin198420-44] Hatcher & Martin 1984, ப. 20.

[FOOTNOTESaiedi20004-45] 1 2 Saiedi 2000, ப. 4.

[FOOTNOTEBalyuzi200099–101-46] Balyuzi 2000, ப. 99–101.

[FOOTNOTEBBC2009-47] BBC 2009.

[FOOTNOTEBuck2019-48] Buck 2019.

[FOOTNOTEAdamson2007lxxiv-49] Adamson 2007, ப. lxxiv.

[FOOTNOTEWarburg20067-50] Warburg 2006, ப. 7.

[FOOTNOTESmith200053-51] 1 2 3 Smith 2000, ப. 53.

[FOOTNOTESmith200074-52] 1 2 Smith 2000, ப. 74.

[FOOTNOTEHatcherMartin198434-53] Hatcher & Martin 1984, ப. 34.

[FOOTNOTEHatcherMartin198434–46-54] Hatcher & Martin 1984, ப. 34–46.

[FOOTNOTEBalyuzi2000113–114-55] Balyuzi 2000, ப. 113–114.

[FOOTNOTETaherzadeh200092–93-56] Taherzadeh 2000, ப. 92–93.

[FOOTNOTESaiedi2008344–345-57] 1 2 Saiedi 2008, ப. 344–345.

[FOOTNOTEBalyuzi2000113-58] Balyuzi 2000, ப. 113.

[FOOTNOTESchaeferTowfighGollmer2000534–535-59] Schaefer, Towfigh & Gollmer 2000, ப. 534–535.

[FOOTNOTEHatcherMartin198436-60] 1 2 Hatcher & Martin 1984, ப. 36.

[FOOTNOTESmith200817-61] 1 2 3 4 5 Smith 2008, ப. 17.

[FOOTNOTESaiedi2000117-62] Saiedi 2000, ப. 117.

[FOOTNOTEBalyuzi2000116-63] Balyuzi 2000, ப. 116.

[FOOTNOTEMomen202244-64] 1 2 3 Momen 2022, ப. 44.

[FOOTNOTEBalyuzi2000118-65] Balyuzi 2000, ப. 118.

[FOOTNOTESmith2000159-66] Smith 2000, ப. 159.

[FOOTNOTESaiedi2000206-67] Saiedi 2000, ப. 206.

[FOOTNOTESmith198760-68] Smith 1987, ப. 60.

[FOOTNOTEEffendi1944124–125-69] Effendi 1944, ப. 124–125.

[FOOTNOTEHatcherMartin198436–37-70] 1 2 Hatcher & Martin 1984, ப. 36–37.

[FOOTNOTEHatcherMartin198437-71] 1 2 3 4 Hatcher & Martin 1984, ப. 37.

[FOOTNOTETaherzadeh200068–69-72] Taherzadeh 2000, ப. 68–69.

[FOOTNOTESmith2000296–297-73] 1 2 Smith 2000, ப. 296–297.

[FOOTNOTEHatcherMartin198437–38-75] Hatcher & Martin 1984, ப. 37–38.

[FOOTNOTEAdamson2007409–410-76] Adamson 2007, ப. 409–410.

[FOOTNOTEMomen202244–45-78] 1 2 3 4 5 6 Momen 2022, ப. 44–45.

[FOOTNOTESmith200823-79] Smith 2008, ப. 23.

[FOOTNOTETaherzadeh200069-80] Taherzadeh 2000, ப. 69.

[FOOTNOTETaherzadeh2000112–115-81] Taherzadeh 2000, ப. 112–115.

[FOOTNOTESmith2000212-82] Smith 2000, ப. 212.

[FOOTNOTETaherzadeh200075–76-83] Taherzadeh 2000, ப. 75–76.

[FOOTNOTETaherzadeh200076-84] Taherzadeh 2000, ப. 76.

[FOOTNOTETaherzadeh19771-85] Taherzadeh 1977, ப. 1.

[FOOTNOTEHartz200947-86] Hartz 2009, ப. 47.

[FOOTNOTETaherzadeh197757-87] Taherzadeh 1977, ப. 57.

[FOOTNOTEHartz2009141–142-88] Hartz 2009, ப. 141–142.

[FOOTNOTETaherzadeh197775–77-89] Taherzadeh 1977, ப. 75–77.

[FOOTNOTEHatcherMartin198438–39-90] Hatcher & Martin 1984, ப. 38–39.

[FOOTNOTESmith200824-91] 1 2 3 Smith 2008, ப. 24.

[FOOTNOTEBalyuzi2000225-92] Balyuzi 2000, ப. 225.

[FOOTNOTETaherzadeh2000117-93] Taherzadeh 2000, ப. 117.

[FOOTNOTETaherzadeh2000118-94] Taherzadeh 2000, ப. 118.

[FOOTNOTEBalyuzi2000229-96] Balyuzi 2000, ப. 229.

[FOOTNOTESalmání198251–52-97] Salmání 1982, ப. 51–52.

[FOOTNOTETaherzadeh2000117–120-98] Taherzadeh 2000, ப. 117–120.

[FOOTNOTEHatcher1997357–358-99] Hatcher 1997, ப. 357–358.

[FOOTNOTETaherzadeh200083–84-100] Taherzadeh 2000, ப. 83–84.

[FOOTNOTETaherzadeh199284-102] Taherzadeh 1992, ப. 84.

[FOOTNOTEHatcherMartin198439-103] 1 2 3 4 Hatcher & Martin 1984, ப. 39.

[FOOTNOTETaherzadeh1977166,_179-104] Taherzadeh 1977, ப. 166, 179.

[FOOTNOTETaherzadeh2000124-105] Taherzadeh 2000, ப. 124.

[FOOTNOTESmith200826-107] 1 2 3 4 Smith 2008, ப. 26.

[FOOTNOTEHartz200949–50-108] Hartz 2009, ப. 49–50.

[FOOTNOTEAdamson2007326–327-109] Adamson 2007, ப. 326–327.

[FOOTNOTEAlkan202276-111] Alkan 2022, ப. 76.

[FOOTNOTEHatcherMartin198442-112] Hatcher & Martin 1984, ப. 42.

[FOOTNOTEWarburg2006177-113] Warburg 2006, ப. 177.

[FOOTNOTENakhjavani1983vii+-114] Nakhjavani 1983, ப. vii+.

[FOOTNOTEMomen202247-116] Momen 2022, ப. 47.

[FOOTNOTEAdamson2007322-117] Adamson 2007, ப. 322.

[FOOTNOTEMomen1981209–212-118] Momen 1981, ப. 209–212.

[119] "The Babs of Persia", The Times, London, 5 October 1871, p. 8, 3rd column down from top

[FOOTNOTEMomen1981210-120] Momen 1981, ப. 210.

[FOOTNOTESmith200826–27-122] Smith 2008, ப. 26–27.

[FOOTNOTESmith200828-123] Smith 2008, ப. 28.

[FOOTNOTEMomen1981229–230-124] Momen 1981, ப. 229–230.

[FOOTNOTESmith200827-125] Smith 2008, ப. 27.

[FOOTNOTEAdamson200759-126] Adamson 2007, ப. 59.

[FOOTNOTEWarburg2006450–454-127] Warburg 2006, ப. 450–454.

[FOOTNOTESmith2008162-128] Smith 2008, ப. 162.

[FOOTNOTEUNESCO_World_Heritage_Centre2008-129] UNESCO World Heritage Centre 2008.

[FOOTNOTEHatcherMartin198474-130] Hatcher & Martin 1984, ப. 74.

[FOOTNOTEWarburg200612-131] Warburg 2006, ப. 12.

[FOOTNOTEHornby1988477,_ref._#1574_(citing_Shoghi_Effendi)-132] Hornby 1988, ப. 477, ref. #1574 (citing Shoghi Effendi).

[FOOTNOTEMatthews200519-134] Matthews 2005, ப. 19.

[FOOTNOTEBolodo-Taefi2022176–178-135] Bolodo-Taefi 2022, ப. 176–178.

[FOOTNOTEKluge2022230–231-136] Kluge 2022, ப. 230–231.

[FOOTNOTESmith2008117–118-137] Smith 2008, ப. 117–118.

[FOOTNOTEBolodo-Taefi2022182–184-138] Bolodo-Taefi 2022, ப. 182–184.

[FOOTNOTEAdamson2007186–188-139] Adamson 2007, ப. 186–188.

[FOOTNOTEHatcherMartin1984120-140] Hatcher & Martin 1984, ப. 120.

[FOOTNOTEHatcherMartin1984116–118-141] Hatcher & Martin 1984, ப. 116–118.

[FOOTNOTEBaháʼu'lláh197680,_§XXXIV-142] Baháʼu'lláh 1976, ப. 80, §XXXIV.

[FOOTNOTEDehghani2022190-143] Dehghani 2022, ப. 190.

[FOOTNOTESmith2000246–247-144] Smith 2000, ப. 246–247.

[FOOTNOTEMount2022240-145] Mount 2022, ப. 240.

[FOOTNOTESmith2000323–324-146] Smith 2000, ப. 323–324.

[FOOTNOTEBolodo-Taefi2022185-147] Bolodo-Taefi 2022, ப. 185.

[FOOTNOTEAdamson2007385–387-148] Adamson 2007, ப. 385–387.

[FOOTNOTEHeller2022409–410-149] Heller 2022, ப. 409–410.

[FOOTNOTEHatcherMartin1984127–128-150] Hatcher & Martin 1984, ப. 127–128.

[FOOTNOTEAdamson2007387–388-151] Adamson 2007, ப. 387–388.

[FOOTNOTEBuck2004143–178-152] Buck 2004, ப. 143–178.

[FOOTNOTEBolodo-Taefi2022184-153] Bolodo-Taefi 2022, ப. 184.

[FOOTNOTEHatcherMartin198481–84-154] Hatcher & Martin 1984, ப. 81–84.

[FOOTNOTEWarburg2006170–172-155] Warburg 2006, ப. 170–172.

[FOOTNOTESmith200078–79-156] Smith 2000, ப. 78–79.

[FOOTNOTEHartz200990-157] 1 2 Hartz 2009, ப. 90.

[FOOTNOTEBausani2011191-192-158] 1 2 3 Bausani 2011, ப. 191-192.

[FOOTNOTESmith200833-159] 1 2 3 Smith 2008, ப. 33.

[FOOTNOTEAdamson2007381–382-160] Adamson 2007, ப. 381–382.

[FOOTNOTEWhite2022282-161] White 2022, ப. 282.

[FOOTNOTEMahmoudi2022387-162] Mahmoudi 2022, ப. 387.

[FOOTNOTEWarburg200617-163] Warburg 2006, ப. 17.

[FOOTNOTEMahmoudi2022390–391-164] Mahmoudi 2022, ப. 390–391.

[FOOTNOTESmith200853,_139-165] Smith 2008, ப. 53, 139.

[FOOTNOTEHartz2009111–112-166] Hartz 2009, ப. 111–112.

[FOOTNOTEPearson2022250–251-167] Pearson 2022, ப. 250–251.

[FOOTNOTESmith2008143–144-168] Smith 2008, ப. 143–144.

[FOOTNOTEPearson2022251–252-169] Pearson 2022, ப. 251–252.

[FOOTNOTESmith2008203-170] Smith 2008, ப. 203.

[FOOTNOTESmith2000131-171] Smith 2000, ப. 131.

[FOOTNOTESmith200841-172] Smith 2008, ப. 41.

[FOOTNOTESmith2000114-173] Smith 2000, ப. 114.

[FOOTNOTESaiedi2000247–250-174] Saiedi 2000, ப. 247–250.

[FOOTNOTEAlkan202272-175] Alkan 2022, ப. 72.

[FOOTNOTEHatcherMartin198450-176] 1 2 Hatcher & Martin 1984, ப. 50.

[FOOTNOTEMomen200497–98-177] Momen 2004, ப. 97–98.

[FOOTNOTEBausaniMacEoin2011-178] Bausani & MacEoin 2011.

[FOOTNOTEAdamson20072-179] Adamson 2007, ப. 2.

[FOOTNOTESmith200014-180] Smith 2000, ப. 14.

[FOOTNOTEAlkan202278–79-182] Alkan 2022, ப. 78–79.

[FOOTNOTESmith200843-183] Smith 2008, ப. 43.

[FOOTNOTEHatcherMartin198450–51-184] Hatcher & Martin 1984, ப. 50–51.

[FOOTNOTEHeller2022411–413-185] Heller 2022, ப. 411–413.

[FOOTNOTESmith2022a134–135-186] Smith 2022a, ப. 134–135.

[FOOTNOTESmith2008110-187] Smith 2008, ப. 110.

[FOOTNOTEHartz200973,_95-188] Hartz 2009, ப. 73, 95.

[FOOTNOTESchaeferTowfighGollmer200051_+_note_#108-189] Schaefer, Towfigh & Gollmer 2000, ப. 51 + note #108.

[FOOTNOTEHartz200973-191] Hartz 2009, ப. 73.

[FOOTNOTEHartz2009125–127-192] Hartz 2009, ப. 125–127.

[FOOTNOTEBritannica2022b-193] Britannica 2022b.

[FOOTNOTESmithGhaemmaghami2022b454–460-195] Smith & Ghaemmaghami 2022b, ப. 454–460.

[FOOTNOTEWarburg2006196-196] Warburg 2006, ப. 196.

[FOOTNOTEHartz200986-197] 1 2 Hartz 2009, ப. 86.

[FOOTNOTEAdamson200798-198] Adamson 2007, ப. 98.

[FOOTNOTEHartz2009113-200] Hartz 2009, ப. 113.

[FOOTNOTEHartz2009118–121-201] Hartz 2009, ப. 118–121.

[FOOTNOTEHartz2009101–102,_113-202] Hartz 2009, ப. 101–102, 113.

[FOOTNOTESmith2008178–180-203] Smith 2008, ப. 178–180.

[FOOTNOTESmith2000276-204] 1 2 Smith 2000, ப. 276.

[FOOTNOTEWarburg2006209–210-205] Warburg 2006, ப. 209–210.

[FOOTNOTEWarburg2006306–308-206] Warburg 2006, ப. 306–308.

[FOOTNOTEAdamson2007136-207] Adamson 2007, ப. 136.

[FOOTNOTEHartz200922-208] 1 2 Hartz 2009, ப. 22.

[FOOTNOTESmith2022a137–143-209] Smith 2022a, ப. 137–143.

[FOOTNOTEAdamson2007479–48-210] Adamson 2007, ப. 479–48.

[FOOTNOTESmith2008176–178-211] Smith 2008, ப. 176–178.

[FOOTNOTEHartz2009106–108-212] Hartz 2009, ப. 106–108.

[FOOTNOTEWarburg2006424–426-213] Warburg 2006, ப. 424–426.

[FOOTNOTESmith200079–80-214] 1 2 3 Smith 2000, ப. 79–80.

[FOOTNOTESmith200818–20-215] Smith 2008, ப. 18–20.

[FOOTNOTEPhelps202252-216] Phelps 2022, ப. 52.

[FOOTNOTEMomen2019b-218] Momen 2019b.

[FOOTNOTEHartz200954-219] Hartz 2009, ப. 54.

[FOOTNOTEUniversal_House_of_Justice2013-220] Universal House of Justice 2013.

[FOOTNOTEHartz200956–63-221] Hartz 2009, ப. 56–63.

[FOOTNOTESmith200821–22-222] Smith 2008, ப. 21–22.

[FOOTNOTEWarburg2006144–145,_178-223] Warburg 2006, ப. 144–145, 178.

[FOOTNOTESmith200043–44-224] Smith 2000, ப. 43–44.

[FOOTNOTEBolodo-Taefi2022a258–267-225] Bolodo-Taefi 2022a, ப. 258–267.

[FOOTNOTESergeev2022270–272,_274–276,_277–279-226] Sergeev 2022, ப. 270–272, 274–276, 277–279.

[FOOTNOTESmith200822,_121–122-227] Smith 2008, ப. 22, 121–122.

[FOOTNOTEWarburg200613-228] Warburg 2006, ப. 13.

[FOOTNOTETaherzadeh197642–43-229] Taherzadeh 1976, ப. 42–43.

[FOOTNOTESaiedi200098-230] Saiedi 2000, ப. 98.

[FOOTNOTESmith200825–26-231] Smith 2008, ப. 25–26.

[FOOTNOTEHatcherMartin198440-232] Hatcher & Martin 1984, ப. 40.

[FOOTNOTESmith2008133–134-233] Smith 2008, ப. 133–134.

[FOOTNOTEHatcherMartin198444-234] Hatcher & Martin 1984, ப. 44.

[FOOTNOTEHatcherMartin198444–45-235] Hatcher & Martin 1984, ப. 44–45.

[FOOTNOTEEffendi1944158–159-236] Effendi 1944, ப. 158–159.

[FOOTNOTESmith200828–29-237] Smith 2008, ப. 28–29.

[FOOTNOTEAdamson2007384–385-238] Adamson 2007, ப. 384–385.

[FOOTNOTESmith200828–31-239] 1 2 Smith 2008, ப. 28–31.

[FOOTNOTEHatcherMartin198445–46-240] Hatcher & Martin 1984, ப. 45–46.

[FOOTNOTEde_Bellaigue2018144-241] Bellaigue 2018, ப. 144.

[FOOTNOTEAdamson2007lxxxvi,_502-242] Adamson 2007, ப. lxxxvi, 502.

[FOOTNOTESours199187-243] Sours 1991, ப. 87.

[FOOTNOTEBaháʼu'lláh197666–67,_§XXVII-244] Baháʼu'lláh 1976, ப. 66–67, §XXVII.

[FOOTNOTEPhelps202253-245] Phelps 2022, ப. 53.

[FOOTNOTEAdamson2007Ixxxvi,_136-246] Adamson 2007, ப. Ixxxvi, 136.

[FOOTNOTEStockman201328-247] 1 2 Stockman 2013, ப. 28.

[FOOTNOTEPhelps202267-248] Phelps 2022, ப. 67.

[FOOTNOTETaherzadeh1984226–230-249] Taherzadeh 1984, ப. 226–230.

[FOOTNOTEPhelps202271-250] Phelps 2022, ப. 71.

[FOOTNOTETaherzadeh1987352–357-251] Taherzadeh 1987, ப. 352–357.

[FOOTNOTEMacEoin2009500-252] 1 2 3 MacEoin 2009, ப. 500.

[FOOTNOTECole1982-253] Cole 1982.

[FOOTNOTEHollinger2022106–107-255] Hollinger 2022, ப. 106–107.

[FOOTNOTEAdamson2007188,_189-256] Adamson 2007, ப. 188, 189.

[FOOTNOTESmith2000100–101,_307-257] Smith 2000, ப. 100–101, 307.

[FOOTNOTEUniversal_House_of_Justice1993-258] Universal House of Justice 1993.

[FOOTNOTESmith200079–86-259] Smith 2000, ப. 79–86.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[a]

[18]

[19]

[b]

[c]

[21]

[22]

[23]

[d]

[29]

[30]

[e]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[f]

[69]

[70]

[g]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[h]

[88]

[89]

[90]

[91]

[i]

[93]

[94]

[95]

[j]

[97]

[98]

[99]

[k]

[100]

ஆளுமைக் கட்டுப்பாடு
பன்னாட்டு	FAST ISNI VIAF WorldCat
தேசிய	நார்வே Spain France BnF data Catalonia ஜெர்மனி இத்தாலி Israel Finland Belgium அமெரிக்க ஐக்கிய நாடுகள் சுவீடன் Latvia யப்பான் செக் குடியரசு ஆத்திரேலியா கிரேக்கம் கொரியா குரோவாசியா நெதர்லாந்து போலந்து போர்த்துகல் Russia 2 Vatican
கல்விசார்	CiNii
கலைஞர்	MusicBrainz
மக்கள்	Deutsche Biographie Trove
மற்றவை	SNAC IdRef İslâm Ansiklopedisi